Кіріспе
несие =
| резервтер = $4.614 миллиард (2017 жылғы 31 желтоқсан, шамамен) | әріптеме =
| credit =
| reserves = $4.614 billion (31 December 2017 est.) | spelling =
The economy of Latvia is an open economy in Europe and is part of the European Single Market. Latvia is a member of the World Trade Organization (WTO) since 1999, a member of the European Union since 2004, a member of the Eurozone since 2014 and a member of the OECD since 2016. Latvia is ranked the 14th in the world by the Ease of Doing Business Index prepared by the World Bank Group. According to the Human Development Report 2011, Latvia belongs to the group of very high human development countries. Due to its geographical location, transit services are highly developed, along with timber and wood processing, agriculture and food products, and manufacturing of machinery and electronic devices. Latvia's economy has had rapid GDP growth of more than 10% per year during 2006–07, but entered a severe recession in 2009 as a result of an unsustainable current account deficit, collapse of the real estate market, and large debt exposure amid the softening world economy. Triggered by the collapse of Parex Bank, the second largest bank, GDP decreased by almost 18% in 2009, and the European Union, the International Monetary Fund, and other international donors provided substantial financial assistance to Latvia as part of an agreement to defend the currency's peg to the euro in exchange for the government's commitment to stringent austerity measures. In 2011 Latvia achieved GDP growth by 5.5% and thus Latvia again was among the fastest growing economies in the European Union. The IMF/EU program successfully concluded in December 2011. Privatization is mostly complete, except for some of the large state owned utilities. Export growth contributed to the economic recovery, however, the bulk of the country's economic activity is in the services sector.
Латвия экономикасы Еуропадағы ашық экономика болып табылады және Еуропаның бірыңғай нарығының бір бөлігі. Латвия 1999 жылдан бері Дүниежүзілік сауда ұйымының (ДСҰ) мүшесі, 2004 жылдан бері Еуропалық Одақтың мүшесі, 2014 жылдан бері Еуроаймақтың мүшесі және 2016 жылдан бері ЭЫДҰ мүшесі. Дүниежүзілік банк тобының «Бизнес жүргізудің жеңілдігі» индексі бойынша Латвия әлемде 14-орында тұр. 2011 жылғы Адам дамуы жөніндегі баяндамаға сәйкес, Латвия өте жоғары адам дамуы деңгейіне ие елдер тобына жатады. Географиялық орналасуының арқасында транзиттік қызметтер, сондай-ақ ағаш және ағаш өңдеу, ауыл шаруашылығы және азық-түлік өнімдері, машиналар мен электрондық құрылғыларды өндіру жоғары деңгейде дамыған. Латвия экономикасы 2006-2007 жылдары жылына 10%-дан астам ЖІӨ өсімін көрсетті, бірақ 2009 жылы тұрақсыз ағымдағы шот тапшылығы, жылжымайтын мүлік нарығының құлдырауы және әлемдік экономиканың әлсіреуі салдарынан ауыр рецессияға ұшырады. Екінші ірі банк – Parex Bank-тің құлауынан кейін 2009 жылы ЖІӨ шамамен 18%-ға төмендеді. Еуропалық Одақ, Халықаралық валюта қоры және басқа халықаралық донорлар Латвияға валюта бағамын еуроға бекітуді қорғау үшін үкіметтің қатаң үнемдеу шараларын қабылдауына келісім ретінде айтарлықтай қаржылық көмек көрсетті. 2011 жылы Латвия ЖІӨ-нің 5,5%-дық өсімін қамтамасыз етті, осылайша Латвия қайтадан Еуропалық Одақтағы ең жылдам дамитын экономикалардың қатарына енді. АВҚ/ЕО бағдарламасы 2011 жылдың желтоқсан айында сәтті аяқталды. Жекешелендіру процесі көбінесе аяқталды, тек кейбір ірі мемлекеттік коммуналдық кәсіпорындарды қоспағанда. Экспорттың өсуі экономиканың қалпына келуіне үлкен үлес қосты, алайда елдің экономикалық қызметінің басым бөлігі қызмет көрсету саласында шоғырланған.
| credit =
| reserves = $4.614 billion (31 December 2017 est.) | spelling =
The economy of Latvia is an open economy in Europe and is part of the European Single Market. Latvia is a member of the World Trade Organization (WTO) since 1999, a member of the European Union since 2004, a member of the Eurozone since 2014 and a member of the OECD since 2016. Latvia is ranked the 14th in the world by the Ease of Doing Business Index prepared by the World Bank Group. According to the Human Development Report 2011, Latvia belongs to the group of very high human development countries. Due to its geographical location, transit services are highly developed, along with timber and wood processing, agriculture and food products, and manufacturing of machinery and electronic devices. Latvia's economy has had rapid GDP growth of more than 10% per year during 2006–07, but entered a severe recession in 2009 as a result of an unsustainable current account deficit, collapse of the real estate market, and large debt exposure amid the softening world economy. Triggered by the collapse of Parex Bank, the second largest bank, GDP decreased by almost 18% in 2009, and the European Union, the International Monetary Fund, and other international donors provided substantial financial assistance to Latvia as part of an agreement to defend the currency's peg to the euro in exchange for the government's commitment to stringent austerity measures. In 2011 Latvia achieved GDP growth by 5.5% and thus Latvia again was among the fastest growing economies in the European Union. The IMF/EU program successfully concluded in December 2011. Privatization is mostly complete, except for some of the large state owned utilities. Export growth contributed to the economic recovery, however, the bulk of the country's economic activity is in the services sector.
Экономикалық тарих
Ғасырлар бойы Ганза және неміс әсері астында, содан кейін екі дүниежүзілік соғыс аралығындағы тәуелсіздік кезеңінде Латвия өзінің географиялық орнын маңызды шығыс-батыс сауда және коммерциялық орталық ретінде пайдаланды. Өнеркәсіп жергілікті нарықтарға қызмет етсе, ағаш, қағаз және ауыл шаруашылығы өнімдері Латвияның негізгі экспорты болды. Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін Латвия Ресей империясының дамыған өндіріс орталығы болды, ол негізінен Ресей нарығына бағытталған. 1918 жылы тәуелсіздік алғаннан кейін Латвия дамыған өндіріс орталығы мәртебесін жоғалтты. Жеңіл өнеркәсіптің жаңаруы және Риганың аймақтық қаржы және сауда орталығы ретінде қалыптасуы мемлекеттік өнеркәсіп пен ауыл шаруашылығының азаюын толықтырып берді. Жұмыссыздық деңгейінің ресми көрсеткіші 7%-10% аралығында тұрақты сақталды.
Экономикалық қалпына келтіру 20102012
2010 жылдан бері экономикалық жағдай жақсарды, және 2012 жылы Халықаралық валюта қорының басқарушы директоры Кристин Лагард Латвияны табысқа жеткен ел деп атады, сонымен қатар күшті өсім болжамдарын көрсетті. Латвия экономикасы 2011 жылы 5,5%-ға, ал 2012 жылы 5,6%-ға өсті, бұл Еуропадағы ең жоғары өсім көрсеткіші болды. 2018 жылы Жалдық ішкі өнім дағдарысқа дейінгі көрсеткіштен асып түсті.
Экономикалық мәселелер 2022-23
2022 жылдың ақпан айында Ресейдің Украинаға басып кіруі Латвияда бірқатар экономикалық қиындықтарға алып келді. 2022 жылы ЖІӨ-нің нақты өсімі 2021 жылы 4,3% болғаннан 2,8%-ға төмендеді. Ресей маңызды сауда серіктесі болғандықтан, ЕО санкциялары оған әсер етті. Энергия бағасының күрт өсуі, газ бен мұнайдың баламалы көздерін іздеу қажеттігі және логистикалық мәселелер 2022 жылы инфляцияның орташа көрсеткішін 17,2%-ға жеткізді, ал 2023 жылы ол бір таңбалы көрсеткіштерге дейін төмендеді.
Жекешелендіру
Латвиядағы жекешелендіру шамалы қалды. Бұрын мемлекеттік меншікте болған шағын және орта кәсіпорындардың көбі жекешеленді, тек саяси тұрғыдан маңызды ірі мемлекеттік компаниялар ғана қалды. Атап айтқанда, елдің басты энергетикалық және коммуналдық компаниясы Latvenergo мемлекеттік меншікте қалып, оны жекешелендіру жоспарланбаған. Үкімет сондай-ақ Ventspils Nafta мұнай тасымалдау компаниясы мен елдің ірі телекоммуникациялық компаниясы Lattelecom-ның үлестік акцияларын иеленсе де, жақын арада олардан бас тартуды көздеп отыр. Латвияға тартылған шетелдік инвестициялар Солтүстік-Орталық Еуропа деңгейіне жетпеген. 1997 жылы жерді сату, соның ішінде шетелдіктерге жер сату мүмкіндігін кеңейтетін заң қабылданды. 1999 жылы Латвияның жалпы тікелей шетелдік инвестициясының 10,2%-ын құраған американдық компаниялар 127 миллион доллар инвестициялады. Сол жылы АҚШ Латвияға 58,2 миллион долларлық тауар мен қызмет экспорттаса, 87,9 миллион долларлық тауар импорттады. Әлемдік сауда ұйымы, Экономикалық ынтымақтастық және даму ұйымы (OECD) және Еуропалық Одақ сияқты батыстық экономикалық ұйымдарға қосылуға ұмтылған Латвия 1995 жылы ЕО-мен 4 жылдық кезеңдік келісімге қол қойды. Латвия мен АҚШ инвестициялар, сауда және интеллектуалдық меншікті қорғау, сондай-ақ қос салық салудан жалтарту туралы келісімдерге қол қойды.
Қызметтер
2022 жылы Латвияда тіркелген компаниялардың саны бойынша ең көп компания қызмет көрсету саласында тіркелді – 71 692 компания. Одан кейін бөлшек сауда, сондай-ақ қаржы, сақтандыру және жылжымайтын мүлік салалары тиісінше 15 300 және 10 287 компаниямен екінші орында тұр.
Энергия
Латвияның электр энергиясының көп бөлігі су электр қуаты арқылы өндіріледі. Ең ірі гидроэлектр станциялары – Плявиņas гидроэлектр станциясы, Рига гидроэлектр станциясы және Ķегумс гидроэлектр станциясы. 2017 жылы шамамен 4381 ГВт·сағ су энергиясы және 150 ГВт·сағ жел энергиясы өндірілді. 2021–2030 жылдарға арналған энергия жоспарына сәйкес жел электр қуатын өндіруді ұлғайту жоспарлануда. Латвия 2023 жылдың қаңтарында Ресейден импортқа тыйым салынғанға дейін табиғи газының 100% -ын импорттаған.
Көлік
Негізгі порттар Ригада (Рига еркін порты және Рига жолаушылар терминалы), Вентспилсте (Вентспилс еркін порты) және Лиепаяда (Лиепая порты) орналасқан. Көбінесе транзиттік тасымал осы порттар арқылы жүзеге асырылады, ал жүктің жартысы шикі мұнай және мұнай өнімдерінен тұрады. "Латвия темір жолдары" – Латвияның басты мемлекеттік темір жол компаниясы. Оның еншілес компаниялары жолаушылар тасымалын қатар жүк тасымалымен де айналысады, сонымен қатар жүк пойыздары жолаушылар желісінің барлық бөліктерінде, тіпті қазіргі уақытта жолаушыларға жабық желілерде де жүріп тұрады. Рига халықаралық әуежайы – Латвиядағы жалғыз ірі әуежай, ол жылына шамамен 5 миллион жолаушыны тасымалдайды. Бұл Балтық елдеріндегі ең үлкен әуежай, және 30 елдегі 80-нен астам бағытқа тікелей рейстер ұсынады. Сонымен қатар, ол airBaltic авиакомпаниясының негізгі хабы болып табылады.