Кіріспе

Бензодиазепин

Бротизолам (Lendormin тауарлық атауымен сатылады) – бензодиазепиннің аналогы болып табылатын тиенотриазолодиазепин тобына жататын ұйықтауға көмектесетін препарат. Ол көкейкештілікке қарсы, құрысуға қарсы, ұйықтауға көмектесетін, тыныштандыратын және қаңқа бұлшық еттерін босаңсытатын қасиеттерге ие, және триазолам немесе мидазолам сияқты басқа қысқа әрекет ететін ұйықтауға көмектесетін бензодиазепиндерге ұқсас деп есептеледі. Ол ауыр ұйқысыздықтың қысқа мерзімді емдеуінде қолданылады. Бротизолам – өте қуатты және қысқа әрекет ететін ұйықтауға көмектесетін препарат, оның әдеттегі дозасы 0,125-тен 0,25 миллиграммға дейін, және орташа жартылай ыдырау кезеңі 4,4 сағатты (3,6–7,9 сағат диапазоны) құрайды, ол организмнен жылдам шығарылады. Ол 1974 жылы патенттелген және 1984 жылы медициналық қолданысқа енгізілген. Бротизолам Ұлыбританияда, АҚШ-та немесе Канадада сатуға рұқсат етілмеген. Ол Нидерланды, Германия, Испания, Бельгия, Люксембург, Австрия, Португалия, Израиль, Италия, Тайвань және Жапонияда сатуға рұқсат етілген.

Медициналық қолданыстар

Бротизолам ауыр немесе денсаулықты күйзеліске түсіретін ұйқысыздықтың қысқа мерзімді, 2–4 аптаға дейінгі емдеуі үшін тағайындалады. Ұйқысыздық – ұйықтау қиындығы, жиі ояну, ерте ояну немесе осылардың барлығының жиынтығы ретінде сипатталады. Бротизолам – әсері қысқа мерзімді бензодиазепин, ол ұйықтау немесе ұйықтап қалу қиындықтары бар пациенттерге кейде қолданылады. Ұйықтауға арналған препараттарды тек қысқа мерзімде немесе созылмалы ұйқысыздықпен ауыратын науқастарда эпизодты түрде қолдану керек. Бротизоламның 0,25 мг дозасы операция алдында премедикация ретінде қолданылуы мүмкін, бұл дозаның тиімділігі операция алдында премедикация ретінде қолданылатын 2 мг флунитразепамға теңес екені анықталды.

Жанама әсерлер

Бротизоламның жиі кездесетін жанама әсерлері гипноздық бензодиазепиндерге тән және ОЖС-нің депрессиясына байланысты, оларға ұйқышылдық, атаксия, бас ауруы, антероградты амнезия, бас айналу, шаршау, қозғалыс функцияларының бұзылуы, сөйлеудің дұрыс емес болуы, шатасу және қимыл-қозғалыстың үйлесімсіздігі жатады. Аз жиі кездесетін жанама әсерлерге гипотония, тыныс депрессиясы, галлюцинациялар, жүрек айну, құсу, жүрек қағудың тез болуы және парадоксальды реакциялар (яғни, агрессия, алаңдаушылық, зорлық-зомбылық мінез-құлық және т.б.) жатады. Бротизолам келесі күні когнитивтік және моторлық функциялардың бұзылуымен, сондай-ақ ұйқышылдық сияқты қалдық әсерлерге алып келуі мүмкін. Ұйқы үлгілерінің бұзылуы, мысалы, REM ұйқысының басылуы да болуы мүмкін. Бұл жанама әсерлер жоғары дозаларда (0,5–1 мг-дан жоғары) көбірек кездеседі. Клиникалық сынақтарда 0,125–0,5 мг бротизолам ұйқысыздықпен ауыратын науқастардағы ұйқыны нитразепам 2,5 және 5 мг, флунитразепам 2 мг және триазолам 0,25 мг сияқты жақсартқан, ал 0,5 мг бротизолам кейбір зерттеулерде флуразепам 30 мг-дан артық, бірақ темазепам 30 мг-дан төмен болды. 0,5 мг-дан төмен дозадағы бротизоламды түнде қолданған кезде әдетте таңертеңгі ұйқысы аз болады; ұсынылған дозалар шегінде (0,125–0,25 мг) психомоторлық қабілеттердің бұзылуы байқалмайды. Қазірге дейін ешқандай қауіпті жанама әсерлер тіркелген жоқ және ең көп кездесетін жағымсыз құбылыстар ұйқышылдық, бас ауруы және бас айналу болып табылады. Кейбір пациенттерде емді тоқтатқаннан кейін жеңіл ребундтік ұйқысыздық пайда болуы мүмкін.

Фармакология

Жануарлар зерттеулерінде бротизоламның өте жоғары қуатты тиенодиазепин екені анықталды. Бротизоламның жартылай шығарылу уақыты 3–6 сағатты құрайды. Ол қолданудан кейін жылдам сіңіріледі; қолданудан кейін ол белсенді метаболиттерге айналады, олардың біреуі бротизоламнан әлдеқайда әлсіз, ал екіншісі қанда өте аз мөлшерде кездеседі, сондықтан бротизоламның метаболиттері адамдарда маңызды фармакологиялық әсерге ие емес. Бротизолам дозаға байланысты ұйқының баяу толқынындағы жеңіл ұйқыны (SWLS) арттырады, сонымен бірге терең ұйқы кезеңдерін басады. ГАБА-ергикалық заттар, мысалы бротизолам қолданылғанда, терең ұйқының 3 және 4 кезеңдерінде аз уақыт өткізіледі. Сондықтан бензодиазепиндер мен тиенодиазепиндер ұйқысыздықты емдеуде идеалды гипнотиктер емес. Терең ұйқы кезеңдерін басу, егде жастағы адамдар үшін айқын проблемаға айналуы мүмкін, себебі олар табиғи түрде терең ұйқы кезеңінде аз уақыт өткізеді.

Зорлық-зомбылық

Бротизолам – теріс пайдалану мүмкіндігі бар дәрілік зат. Есірткілерді теріс пайдалану – есірткіні «сархош болу» үшін қабылдау немесе дәрігердің кеңесіне қарамастан, ұзақ мерзім бойы қолдану. Бротизоламды теріс пайдалану кеңінен таралмаған болса да, 1980 және 1990 жылдардың соңында Гонконгта проблема болды. Гонконгтағы бензодиазепиндерді теріс пайдалануды бақылау үшін үкіметтік Дәріхана және Улар жөніндегі кеңес 1990 жылдың қазан айында бензодиазепиндерді Қауіпті Дәрі-дәрмектер тізіміне қосты. Осы дәрі-дәрмектерді жеткізу және тарату үшін ресми рецептпен қатар, толыққанды жазбалар қажет болды. Бұл ережелер бастапқыда бротизолам, триазолам және флунитразепамға ғана қатысты, себебі олар негізгі теріс пайдаланылатын бензодиазепиндер еді. Осы нормативтік өзгерістердің бензодиазепиндерді қолдануға тигізген әсері 1990 және 1993 жылдар аралығында жеті бензодиазепиннің сату динамикасын талдау арқылы зерттелді. 1991 жылы флунитразепам мен триазоламның сатылымы төмендеді, бірақ бес шектеусіз бензодиазепиннің сатылымы артты. Сол жылы, 1991 жылы, ниметазепамның заңсыз айналымы мен теріс пайдаланылуы, сондай-ақ темазепамның теріс пайдаланылуымен байланысты айқын мәселелер туындады. Алғашында бротизолам, триазолам және флунитразепамқа ғана қатысты болған ереже 1992 жылдың қаңтарына дейін барлық бензодиазепиндерге таратылды. Бензодиазепиндерді жеткізу және тарату үшін дұрыс рецепттерді және толыққанды жазбаларды талап ететін ереже Гонконгта олардың теріс пайдаланылуын, кем дегенде, ішінара тоқтатқандай көрінеді. Темазепам, ниметазепам, триазолам және бротизоламға қатысты кейбір мәселелер әлі де бар, бірақ олар аса маңызды емес.