Кіріспе

1957 жылы жазылған Элизабет Джордж Спирдің "Калико тұтқыны" романы – 1957 жылы жарық көрген Элизабет Джордж Спирдің алғашқы тарихи ойын-қиял балалар романы. Ол Сюзанна Уиллард Джонсонның (1730–1810) шын оқиғасына негізделген, ол отбасысымен және кіші қарындасымен бірге 1754 жылдың тамызында Нью-Гэмпшир штатының Чарльзтаун қаласына жасалған абенаки үндістерінің шабуылы кезінде тұтқынға алынған. Француз және үндістер соғысының басталу алдында өткен "Калико тұтқыны" романындағы негізгі оқиғалар Джонсонның 1796 жылы алғаш жарияланған "Мэри Джонсонның тұтқындық туралы баяны" атты күнделігінен алынған. "Калико тұтқыны" Джонсонның кіші қарындасы Мириамның көзімен және оның қиялдағы оқиғалары арқылы баяндалады.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

1754 жылдың тамызында Мириам Уиллард, оның үлкен әпкесі Сюзанна, күйеуі Джеймс Джонсон және үш баласы – екі жасар Поли, төрт жасар Сюзанна және алты жасар Сильвус Чарльзтаун қаласындағы №4 бекінісінен ұрланып әкетіледі. Мириам мен оның отбасысын тұтқынға алған үндістер оларды солтүстікке қарай күштеп жетелеуге мәжбүрлейді, олардың өлтіріле ме, әлде құлдыққа сатыла ма екенін білмейді. Саяхат барысында Мириамнің ойы Финес Уитниден айрылмайды, ол Гарвард колледжінде оқуға ниеттеніп отырған сүйіктісі. Солтүстікке қарай жол жүріп, Сюзанна қыз бала табады және оған «Тұтқын» деп ат қояды. Мириам үшін қиын жол «Тұтқынның» қайғылы жылауымен, суық пен аштықпен, сондай-ақ шаршаған әпкесінің көрінісімен одан да қиындап кетеді. Бақытындай, Сюзаннаның жүруі мен нәрестені көтеруі үшін Скоггинс атты жылқы тұтқынға алынады. Ақырында топ үнді ауылына жетеді, онда олар билеуге және ән айтуға мәжбүрленіп, кейін тайпаға қабылданады. Көп жылдар өткен соң, үнді тайпасының сахемы ағылшын тұтқындарын Монреальдегі француздықтарға сатуға шешім қабылдайды. Алайда, Сюзаннаның қожайыны оны қалуға мәжбүр етеді, ал үнді мәдениетін ұнатып алған Сильвус үндістермен бірге аң аулауға шығып, басқа үнді ауылында қалады. Монреальге келген Мириам олардың барлығын жеке меншік иелеріне сатуға және кепілге алуға дайындалып жатқанын біледі. Джеймсті қысқа мерзімге түрмеге қамағанмен, одан соң ол отбасының босатылуы үшін ақша алуға ағылшын губернаторынан мәжбүр болады. Поли мэрдің әйелінің қызығушылығын тудырады, ол өзінің баласы болмағандықтан, Полиді бағып алуға ниеттеніп отыр. Ал кішкентай Сюзанна басқа француз отбасына сатылады, ал Мириам көрнекті Дю Кен отбасымен танысады. Қызметші болып жұмыс істесе де, Мириам ешқашан қиялдамаған өмірге ие болады. Ол Хортенс есімді жақсы мінезді француз қызымен танысады және олар тез дос болады. Бір күні мадам Дю Кен Мириамды өзінің қызы Фелиситіге дұрыс оқуға және жазуға үйретуді сұрайды. Мириам Фелиситінің достығы мен бай өміріне қызығады. Осы уақытта Джеймс француз губернаторына өтініш жасайды және ағылшын аумағына оралып, ақша мен паспорт сұрауға рұқсат алады. Сюзанна ақырында үнді тұтқындарынан босатылып, Мириамға қосылады. Ал Джеймс отбасының қалған бөлігінің бостандығын сатып алу үшін Бостонға ақша табуға кетеді. Екі әпке Фелиситінің шақыруымен би кешіне қатысады, онда Мириам ең бай дворянның немересі Пьер Лароштың назарын аударады. Мириам жас жігітпен билейді, бұл Пьерге үйленуді жоспарлаған Фелиситіні ашуландырып, ұялтады. Дю Кен отбасы, өзін қорланған сезініп, Джеймс келісімін бұзып, тұтқыннан қашқан деп есептейді, сондықтан Мириам мен Сюзаннаны үйден қуады. Қарлы көшеде бірнеше сағат өткізгеннен кейін Хортенс оларды тауып, өз отбасында тұруға шақырады. Мириам Хортенс отбасының тағы үш адамды асырауға шамасы келмейтінін түсінеді және ақша табудың жоспарын ойлап табады. Ол киім тігудегі шеберлігін пайдаланып, мадам Дю Кен мен Фелиситіге сәнді киім тігуге шешім қабылдайды. Жоспар сәтті аяқталады, бірақ оның қызметтерін құпия ұстау керектігі айтылады. Алайда, губернатордың әйелі, маркиза Де Вандрейль, Мириамның Дю Кендерге киім тіккенін біліп алып, оны жұмысқа шақырады. Джеймс келген кезде француз губернаторы ауыстырылған. Жаңа билік келісімді мойындамайды. Жағдай одан да нашарлайды, өйткені жаңа отбасына бейімделе алмаған Поли қашып кетеді және ақырында анасымен бірге тұруға рұқсат алады. Бостандыққа шығуының орнына Сюзанна, Джеймс, Поли және Тұтқын түрмеге қамалады. Мириам, белгілі отбасының киім тігушісі болғандықтан, түрмеден босатылады. Мириам ақырында батылдық жинап, маркиза Де Вандрейльден туыстары туралы сұрайды. Маркиза Де Вандрейль күйеуімен сөйлесетініне уәде береді. Осы уақытта Пьер Мириамға үйленуге ұсыныс жасайды, бірақ көп ойланғаннан кейін, ол оны шынымен сүймейтінін түсінеді. Маркиза Де Вандрейль күйеуімен сөйлесу туралы уәдесін орындайды және ақырында Мириам, Сюзанна, Джеймс, Поли және Тұтқын түрмеден босатылады. Олар Атлант мұхитын кесіп Плимут, Англияға шағын желкенді кемемен барады, содан кейін Америкаға қайтып, ақыры бостандыққа ие болады. Екі жылдан кейін Сильвусты құтқарылған үнді тұтқыны үйіне әкеледі. Монреальден келген тағы бір құтқарылған тұтқын кішкентай Сюзаннаны үйіне алып келеді. Финес Уитни Гарвардты бітіргеннен кейін Мириамға үйленеді.

Пікірлер

Kirkus Reviews журналының бір рецензенты: "Автор шындықты оқиғалар мен диалогтарды таңдау арқылы көркейтеді". "Нью-Йорк Таймс" газетінің кітап рецензенты "Калико Кэптив" романын "керемет тарихи роман" деп атады. 2002 жылы The Horn Book Magazine журналында жарық көрген қайта басылған кітаптар туралы шолуда роман Абенаки үндістерін бір жақты көрсетуі үшін сынға алынып, "нашар" деп сипатталды және "Калико Кэптив" романы "қазіргі заманғы оқырманға жеткізуде толық сәтсіздікке ұшырайды" деген қорытынды жасалды.