Кіріспе

1945 жылғы британдық-американдық әуе шабуылдары

Вюрцбург қаласы (Франконияда, Баварияның солтүстігінде) нацистік Германияға қарсы одақтастардың Екінші дүниежүзілік соғыстағы стратегиялық бомбалау науқанының бөлігі ретінде шабуылға ұшырады. Ірі қару-жарақ өндірісі болмаған (Вюрцбург радары қаланың атымен аталыпты, бірақ онда өндірілмеген) және сол кезде шамамен 40 аурухана орналасқан болатын, Вюрцбург көлік торабы ретінде және Бомбалау командасының неміс халқының рухын күйрету әрекетінің бір бөлігі ретінде нысанаға алынды. Шабуылды бастауды №5 тобы жүзеге асырды, ол 13-14 ақпанда Дрезденге ең ауыр шабуылды да жасаған еді. Өлшеміне қарай, Вюрцбург қаласы Дрезденге қарағанда өлім-жұдырық пен қиратудың үлкен пайызын бастан кешірді. №5 бомбалаушы тобының Avro Lancaster бомбалаушылары сағат 17:00-де ұшып, Лондонның батысындағы жиналу орнында кездесті. Неміс әуе қорғанысын жаңылыстыру үшін формация бұрылып өтетін бағытты таңдады, Сомманың сағасы, Реймс және Вогез таулары арқылы өтіп, нысанасына жетті. Олар Раштаттың оңтүстігінде Рейн өзенін кесіп өтті. Сағат 21:00-де №5 топтың 225 Lancaster және 11 Mosquito ұшағы оңтүстіктен нысанаға бағыт алды. Жерде сағат 19:00-де төменгі деңгейдегі әуе шабуылы дабылы естілді, ал сағат 20:00-де жоғары дабылға көтерілді. Лимбург-ан-дер-Ландағы Франкониялық басқару орталығынан алынған хабарламаға сәйкес, Вюрцбург халқына сағат 21:07-де толық дабыл берілді. Бірінші бомбалар сағат 21:25-те түсті, ал Вюрцбургке шабуыл сағат 21:35 (H) деп белгіленді. Формация H + 7 минут (21:42) нысана белгісіне дейін қаланың үстінен өтті. Шабуылға 9 минут бұрын (21:26) Mosquito 627 эскадрильясының жасыл жарықтармен белгіленген екі қозғалтқышты бомбалаушы ұшақтарымен алдын ала дайындық жұмыстары жүргізілді. Олар нысана аймағын жасыл парашюттердегі жарықтармен белгіледі, неміс халқы оларды "Рождество шыршалары" деп атады. Бомбалаушылар үшін Мергенхаймер көшесіндегі спорт алаңы өлшеу нүктесі ретінде пайдаланылды. Бұл нүкте сағат 21:28-де қызыл нысана белгісімен анықталды. Бомбалау содан кейін секторларда уақыт айырмасымен жүзеге асырылды ("секторлық бомбалау"). Бомбалаушылар қызыл белгіден ұшып өтіп, белгіленген биіктік пен бағытты ұстап, әртүрлі уақытта бомбаларын тастау керек еді. Нысана аймағы желдеткіш сияқты белгіленді, ал бомбалаушылар әртүрлі уақытта босату арқылы жамылғы сияқты жабуды қамтамасыз етті. Жағдайды бақылауды "бас бомбалаушы" (350 км/сағ жылдамдықпен әрбір бомбалаушы бір минуттан кем уақытта бүкіл нысана аймағынан өтеді) жүзеге асырды. Бомбалау үш толқынмен сағат 21:25-тен 21:42-ге дейін жалғасты. Біріншісінде ескі қаланың шатырлары мен терезелері 256 ауыр бомба мен әуе миналарымен (396 тонна) қиратылды. Бұл 300 000 отты бомбаға (582 тонна) жол ашты. Ұзақ уақыт өтпей оқшауланған өрт ошақтары пайда болды, олар 1500-2000 °C температурасы бар бір аймақты қамтитын от дауылға айналды. Халыққа ескерту өте аз болды, ал нығайтылған бомбалаушылар сирек кездесті. Көптеген адамдар үшін ең жақсы нұсқа – уақытша дайындалған жертөледегі баспана еді. Осы баспаналарды табуды жеңілдету үшін ғимараттардың қабырғаларында SR/LSR – баспана, NA – шұғыл шығу, KSR – баспана жоқ деген белгілер салынған. Бұл белгілер әлі күнге дейін ғимараттардың арасында кездеседі. Өрттен құтылу үшін көптеген адамдар Майн өзенінің жағасына немесе қала шеттеріне қашуға тырысты. Өрт сөндірушілер үмітсіз күреске түсіп, су жолдарымен (Wassergasse) өртті тоқтатуға тырысты. Вюрцбургке жақындаған кезде бір Lancaster неміс түнгі күресшісімен атып түсірілді, ал тағы бес RAF Lancaster шабуыл кезінде немесе одан кейін жоғалды. Шабуылдан кейін күндері қаланың қираған жерінен 3000 қаза тапқан адамның денесі табылды немесе анықталды, ал тағы 2000 тіркелмеген босқындар қираған үйлердің астында қаза тапқан деп есептеледі. 240 км қашықтықтағы бомбалаушы экипаждары жанып жатқан қаланың жарқырауын көрді. 1945 жылдың 17 наурызында таңғы сағат 02:00-де соңғы бомбалаушылар базаға оралды.

Нәтижелер

1945 жылдың 10 сәуіріндегі №5 бомбалаушылар тобының соңғы есебі қаланың 89%-ы, ал қала шеттерінің 68%-ы қиратылғанын көрсетті. Бұл орташа көрсеткіштен жоғары еді, сондай-ақ, кейбір бомбалаушы экипаждары негізгі нысаналарына жеткенге дейін нысанаға алған Вюрцбургтің Хайдинсфельд ауданы да осы көрсеткіштің жоғары болуына себеп болды. Британдық есеп бойынша, барлығы 1207 тонна бомба тасталған. Вюрцбургтің зардап көрмеген жалғыз бөлігі – Версбах ауданы және Вейтшеххайм ауылы болды. Барлық аудандарды ескергенде, Вюрцбургтің орташа қирауы 82% құрады. Бұл 21 062 үй мен 35 шіркеудің қирағанын білдіреді. Қираған ескерткіштердің арасында Вюрцбург соборы және Вюрцбург резиденциясының бөліктері, соның ішінде Айналар залы болды. Джованни Баттиста Тиеполоның танымал фрескасы бар баспалдақ 18 ғасырға тән ерекше берік төбе конструкциясының арқасында сақталды. Соғыстан кейін американдық оккупациялық күштері қираған ғимарат-ескерткіштерді үлгілі түрде қорғады.

Салдары

1945 жылдың 6 сәуірінде қала американдық әскерлерге берілді. 2,7 миллион текше метр қиранды толық тазалау 1964 жылға дейін аяқталмады. Соғысқа дейін Вюрцбург қаласының халқы шамамен 108 000 адамды құраса, 1945 жылдың басында әскери қызметке шақырылғандардың салдарынан 75-85 000 адам қалды. Америкалық әскерлер қаланы басып алған күні (1945 жылдың 6 сәуірінде) 36 850 қала тұрғыны тіркелді, ал 1945 жылдың соңына қарай халық саны 53 000-ға жетті. Бас көрнеу зираттың сол жағында бомбалаудан қаза тапқан 3000 адамның жаппай жерленген орны бар.

Вюрцбургке жасалған барлық бомбалау шабуылдарының шолу

+Вюрцбург Екінші дүниежүзілік соғыстағы бомбалау шабуылдары Күні Нәтижесі 1944 06 21 8 бомбалаушы қала орталығын бомбалады (42 адам қаза тапты) 1945 02 04 2–3 «Москито» ұшағы қала орталығын нысанаға алды (30 адам қаза тапты) 1945 02 05 4–6 «Москито» ұшағы қала орталығын нысанаға алды (6 адам қаза тапты) 1945 02 19 6 ұшақ қала орталығын бомбалады (112 адам қаза тапты) 1945 03 03 31–42 «Москито» ұшағы қала орталығын нысанаға алды (86 адам қаза тапты) 1945 03 16 шамамен сағат 21.30 (CET) 225 «Ланкастер» және 11 «Москито» Pathfinders қала орталығын нысанаға алды және 17 минут ішінде 1127 тонна бомба (оның ішінде шамамен 370 000 отты бомба) тастады. 1945 03 31 9-шы АҚШ Әуе күштері (тактикалық әуе күштері): A-20, A-26 және B-26 ұшақтары Вюрцбургтегі қоймалар мен кішкентай пойыз түйіндерін бомбалады.