Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Норвегия Корольдігінің монархиясы
Норвегия монархиясының тарихы және институт ретіндегі функциясы
Monarchy of the Kingdom of Norway
the history and function of the Norwegian monarchy as an institution
Норвегия монархы – парламенттік жүйесі бар конституциялық және мұрагерлік монархиясы бар Норвегия мемлекетінің басшысы. Норвегия монархиясы өзінің тарихын Харальд Пәлі шаштың билігінен және Норвегияны құраған бұрынғы ұсақ патшалықтардан бастайды; ол ұзақ жылдар бойы Швеция және Даниямен одақта болған. Қазіргі монарх – король Харальд V, ол 1991 жылдың 17 қаңтарынан бері патшалық құрып келеді және әкесі Олав V-нің орнына отырды. Мұрагер – оның жалғыз ұлы, тәж шаһзадасы Хаакон. Тәж шаһзадасы корольдің әйелі, королева Соня сияқты түрлі қоғамдық рәсімдерді атқарады. Король болмаған жағдайда тәж шаһзадасы регент ретінде де қызмет етеді. Корольдің қызы, немерелері және әпкесі бар, олар патша отбасының басқа да мүшелері болып табылады. Норвегия мен Швеция арасындағы одақтардың таратылуынан және 1905 жылы Дания принці Хакон VII патша ретінде сайлануынан бері Норвегияның биліктегі патшалық үйі Ольденбург әулетінің Шлезвиг-Гольштейн-Зондербург-Глюксбург тармағының бөлігі болып табылады; бастапқыда Германияның Шлезвиг-Гольштейнінен шыққан, әкелік желісі (принц Филипп арқылы) британдықтармен (III Карл таққа отырғаннан бері), Дания және бұрынғы грек патшалық отбасыларымен туыс. Норвегия Конституциясы корольге маңызды атқарушылық биліктерді береді, бірақ олардың барлығы дерлік король атынан Мемлекеттік кеңес (корольдік кеңес немесе кабинет) арқылы жүзеге асырылады. Формальды түрде король үкіметті өз қалауынша тағайындайды, бірақ парламенттік тәжірибе 1884 жылдан бері қалыптасқан. Конституциялық тәжірибе конституцияның көптеген баптарында «король» сөзінің мағынасын жеке корольден сайланған үкіметке ауыстырды. Монархқа берілген биліктер маңызды, бірақ олар тек резервтік биліктер ретінде және монархияның маңызды қауіпсіздік бөлігі ретінде қарастырылады. Король, әдетте, үкіметтік істерге тікелей араласпайды. Ол заңдар мен корольдік қаулыларды бекітеді, шетелдерден және шетелге елшілерді қабылдайды және жібереді, сондай-ақ мемлекеттік сапарларды қабылдайды. Ол ұлттық бірліктің символы ретінде маңызды рөл атқарады. Жылдық Жаңа жылдық сөз сөйлеу – корольдің әдетте жағымсыз мәселелерді көтеретін мүмкіндігі. Король сонымен қатар Норвегия Қарулы күштерінің Жоғарғы Бас қолбасшысы және Корольдік Норвегияның Святого Олафа орденінің және Корольдік Норвегияның Еңбегі үшін орденінің Ұлы магистрі болып табылады. Корольдің Норвегия шіркеуінде ресми міндеттері жоқ, бірақ Конституция бойынша оның мүше болуы талап етіледі.
The Norwegian monarch is the head of state of Norway, which is a constitutional and hereditary monarchy with a parliamentary system. The Norwegian monarchy can trace its line back to the reign of Harald Fairhair and the previous petty kingdoms which were united to form Norway; it has been in unions with both Sweden and Denmark for long periods. The present monarch is King Harald V, who has reigned since 17 January 1991, succeeding his father, Olav V. The heir apparent is his only son, Crown Prince Haakon. The crown prince undertakes various public ceremonial functions, as does the king's wife, Queen Sonja. The crown prince also acts as regent in the king's absence. There are several other members of the royal family, including the king's daughter, grandchildren and sister. Since the dissolution of the union between Norway and Sweden and the subsequent election of a Danish prince as King Haakon VII in 1905, the reigning royal house of Norway has been a branch of the Schleswig Holstein Sonderburg Glücksburg branch of the House of Oldenburg; originally from Schleswig Holstein in Germany, agnatically (through Prince Philip) the same royal house as the British (since the accession of Charles III), Danish and former Greek royal families. Whilst the Constitution of Norway grants important executive powers to the King, these are almost always exercised by the Council of State in the name of the King (King's Council, or cabinet). Formally the King appoints the government according to his own judgment, but parliamentary practice has been in place since 1884. Constitutional practice has replaced the meaning of the word King in most articles of the constitution from the king personally to the elected government. The powers vested in the monarch are significant but are treated only as reserve powers and as an important security part of the role of the monarchy. The King does not, by convention, have direct participation in government. He ratifies laws and royal resolutions, receives and sends envoys from and to foreign countries, and hosts state visits. He has a more tangible influence as the symbol of national unity. The annual New Year's Eve speech is one occasion when the King traditionally raises negative issues. The King is also Supreme Commander of the Norwegian Armed Forces and Grand Master of the Royal Norwegian Order of St. Olav and of the Royal Norwegian Order of Merit. The King has no official role in the Church of Norway, but is required by the Constitution to be a member.
Тарих
Норвегия корольінің лауазымы 872 жылы Норвегияның бірігуінен бері үздірілмей сақталып келеді. Норвегия ресми түрде сол уақыттан бері мұрагерлік монархия болғанымен, бірнеше рет сайлау арқылы таққа отыру болған: соңғы рет Норвегия халқы 1905 жылғы референдум арқылы Хакон VII-нің король болып сайлануын растады. Соңғы жылдары Социалистік солшыл партия мүшелері парламенттің әрбір сессиясында монархияны жою туралы ұсыныс жасап келеді, бірақ бұл әрекеттерге сәттілік әкелген жоқ. Бұл Норвегия монархиясына халық сайлаған корольдік отбасы мәртебесін береді және Стортингтен тұрақты түрде ресми қолдауды қамтамасыз етеді.
The position of King of Norway has been in continuous existence since the unification of Norway in 872. Although Norway has officially been a hereditary kingdom throughout that time, there have been several instances of elective succession: most recently, the people of Norway electorally confirmed the accession of Haakon VII to the position of king through a 1905 plebiscite. In recent years members of the Socialist Left party have proposed the abolition of the monarchy during each new session of parliament, though without any likelihood of success. This gives the Norwegian monarchy the unique status of being a popularly elected royal family and receiving regular formal confirmations of support from the Storting.
Герман патшалығы
Викинг дәуірінің алдында және ерте кезеңінде Норвегия бірнеше кіші патшалықтарға бөлінді. Олар сол кездегі басқа герман монархияларындағы сияқты дәстүрді ұстанған деп саналады: патшаны әдетте аймақтың жоғары дәрежелі шаруалары сайлап, ол негізінен халық жиналыстарында судья, құрбандықтар кезінде дін қызметшісі және соғыс кезінде әскери басшы болып қызмет ететін. Харальд Әдемі – Норвегияның алғашқы патшасы. Біріккен Норвегия патшалығының алғашқы құрылуы 872 жылға белгіленген, ол Хафрсфьорд шайқасында оған қарсылық көрсеткен соңғы кіші патшаларды жеңген кезде; алайда, оның билігін толық бекітуге көп жыл кетті. Харальдтың патшалығының шекарасы қазіргі Норвегия шекарасымен толық сәйкес келмеді, ал ол қайтыс болғаннан кейін патшалық оның ұлдары арасында бөлісті. Кейбір тарихшылар елдегі нақты монархиялық билікке баса назар аударады және 1015-1028 жылдары билік құрған Олаф II, яғни Әулие Олаф – бүкіл елді басқарған алғашқы патша болды деп мәлімдейді. Олафтың Норвегияның христиан дініне толық көшуіне зор ықпал еткені белгілі. Сонымен қатар, ол 1031 жылы Rex Perpetuus Norvegiae ("Норвегияның мәңгілік патшасы") деп құрметтелді, ал кейіннен 1163 жылғы мұрагерлік заңында Олаф II-нің ұлы Магнус I-ден кейінгі барлық патшалар тәуелсіз монархтар емес, Әулие Олафтан Норвегияны феод ретінде ұстап тұрған вассалдар екені жарияланды.
Prior to and in the early phase of the Viking Age Norway was divided into several smaller kingdoms. These are thought to have followed the same tradition as other Germanic monarchies of the time: the king was usually elected by the high ranking farmers of the area and served mainly as a judge at popular assemblies, as a priest on the occasion of sacrifices, and as a military leader in time of war. Harald Fairhair was the first king of Norway. The date of the first formation of a unified Norwegian kingdom is set as 872 when he defeated the last petty kings who resisted him at the Battle of Hafrsfjord; however, the consolidation of his power took many years. The boundaries of Fairhair's kingdom were not identical to those of present day Norway, and upon his death, the kingship was shared among his sons. Some historians emphasise the actual monarchial control over the country and assert that Olaf II, alias Saint Olaf, who reigned from 1015 to 1028, was the first king to control the entire country. Olaf is generally held to have been the driving force behind Norway's final conversion to Christianity. Furthermore, he was in 1031 revered as Rex Perpetuus Norvegiae ("Eternal King of Norway"), and subsequently, the 1163 Succession Law stated that all kings after Olaf II's son, Magnus I, were not independent monarchs, but vassals holding Norway as a fief from Saint Olaf.
Орта ғасырлар
12-13 ғасырларда Норвегия патшалығы географиялық және мәдени өркендемесіне жетті. Патшалыққа Норвегия (қазіргі Швеция провинциялары – Йемтланд, Херьедален, Сэрна, Идре және Бåхуслен), Исландия, Фарер аралдары, Гренландия, Шетланд, Оркней және Ұлыбритания аралдарындағы кішірек аймақтар кірді. Патша Еуропаның көптеген патшалықтарымен дипломатиялық қарым-қатынас орнатты және Шотландия мен Кастилиямен одақ құрды. Хакон залы және Нидарос соборы бастапқыда салынған, сондай-ақ ірі қамалдар мен соборлар бой көтерді. Германдық монархия дәстүріне сәйкес, патшаны ақсүйектердің өкілдік жиналысы сайлауға тиіс болды. Мұрагер патшаның үлкен ұлы міндетті түрде сайланбады. Азамат соғысы кезінде мұрагерлік заңдардың белгісіздігі және бірнеше патша арасындағы билікті бөлісу практикасы жеке дауларды толыққанды соғысқа ұшыратуы мүмкін болды. Ғасырлар бойы патшалар билігін нығайтып, нәтижесінде қатаң мұрагерлік заң Норвегияны негізінен мұрагерлік монархияға айналдырды. Іс жүзінде патша Даниядағыдай Риксрод арқылы сайланды. Ол қол қойылған келісімге (håndfæstning) сәйкес, Норвегия ақсүйектері кеңесімен басқарды және қолданыстағы заңдарға бағынды. 1380 жылы Норвегияның Хакон VI қайтыс болғаннан кейін, оның ұлы Олав IV Норвегия мен Дания тақтарына отырды және Швецияның патшасы болып сайланды. 17 жасында қайтыс болғаннан кейін, оның анасы Маргрете үш скандинавиялық патшалықты Кальмар одағында біріктіріп, бір тәж астына біріктірді. Олавтың өлімі Норвегияның патшалық әулетінің жалғасуын тоқтатты; ол сондай-ақ келесі 567 жыл бойы Норвегия жерінде туған соңғы Норвегия патшасы болды. Норвегия архиепископтығы ұлттық аумақпен дәлме-дәл шектесетін сирек елдердің бірі болды. Шіркеу Норвегия монархиясын сақтап қалуға тырысуда маңызды рөл атқарды. 16 ғасырда Норвегия ақсүйектері мен патша арасындағы билік күресі протестанттық реформациямен бір уақытта шиеленісті. Бұл оқиғалар тізбегіне әкелді, онда Норвегиядағы Данияның үстемдігіне қарсы күрес реформацияға қарсы күреспен байланысты болды. Екеуі де сәтсіз аяқталғандықтан, салдары ауыр болды. Норвегиялық католик епископтары Даниялықтармен ауыстырылды, ал Норвегия шіркеуі бағынышты болып, толыққанды Даниялық шіркеуге айналды. Норвегиялық Риксрод 1536 жылы таратылды және Норвегиядағы маңызды лауазымдарға шетелдіктер тағайындала бастады. Келісім туралы жаңалықты естіген Дания Корольдігінің ханзадасы, Норвегиядағы резидент вице-королі Кристиан Фредерик Норвегияның тәуелсіздік қозғалысын құруға қатысты. Тәуелсіздік қозғалысы, ішінара Дания тағының құпия қолдауымен, сондай-ақ Норвегияның тәуелсіздікке деген ұлы құштарлығының арқасында сәтті аяқталды. 10 сәуірде Ейдсволда конституцияны қабылдау үшін ұлттық жиналыс өтті. Норвегия 1814 жылдың 17 мамырында тәуелсіздігін жариялады және Кристиан Фредерикті патша етіп сайлады. Содан кейін сол жылы Швециямен болған қысқа соғыс Мосс конвенциясымен аяқталды. Бұл Кристиан Фредериктің құлатылуына және Норвегия Стортингінің Швеция королі Карл XIII-ті Норвегия королі етіп сайлауына әкелді, осылайша Швеция мен Норвегия арасындағы одақ құрылды. Даниямен одақ монархияға да кері әсер етті: оның нәтижесінде Норвегия коронасы қазіргі уақытта 2 322 755 км2 аумақтан айырылды (оның көп бөлігі Гренландияның мекендемеген аймақтары болса да). Корольдік қызметі Норвегияға көшірілген жоқ; сондықтан елде Копенгагенде және Данияның басқа бөліктерінде көрінетін сол кезеңдегі монументальді сарайлар жоқ.
In the 12th and 13th centuries the Norwegian kingdom was at its geographical and cultural peak. The kingdom included Norway (including the now Swedish provinces of Jemtland, Herjedalen, Særna, Idre and Båhuslen), Iceland, the Faroe Islands, Greenland, Shetland, Orkney and other smaller areas in the British Isles. The king had diplomatic relations with most of the European kingdoms and formed alliances with Scotland and Castile, among others. Large castles such as Haakon's Hall and cathedrals, the foremost being Nidaros Cathedral, were built. In the tradition of Germanic monarchy the king had to be elected by a representative assembly of noblemen. Men eligible for election had to be of royal blood; but the eldest son of the previous king was not automatically chosen. During the civil war era the unclear succession laws and the practice of power sharing between several kings simultaneously gave personal conflicts the potential to become full blown wars. Over the centuries kings consolidated their power, and eventually a strict succession law made Norway a principally hereditary kingdom. In practice the king was elected by the Riksråd in a similar way to Denmark. He adhered to a håndfæstning and governed in the council of Norwegian noblemen according to existing laws. After the death of Haakon VI of Norway in 1380, his son Olav IV of Norway succeeded to the thrones of both Norway and Denmark and was also elected King of Sweden. After his death at the age of 17 his mother Margrethe united the three Scandinavian kingdoms in personal union under one crown, in the Kalmar Union. Olav's death extinguished the Norwegian male royal line; he was also the last Norwegian king to be born on Norwegian soil for the next 567 years. Norway was one of few countries where the archdiocese was coterminous with the national territory. The church was an important factor in trying to maintain the separate Norwegian monarchy. In the 16th century the power struggle between the Norwegian nobles and the king culminated at the same time as the Protestant Reformation. This prompted a set of events in which the struggle against Danish dominance in Norway was coupled with the struggle against the Reformation. When both failed the effects were harsh. The Norwegian Catholic bishops were replaced with Danes and the Norwegian church was subdued and made wholly Danish. The Norwegian Riksråd was abolished in 1536, and increasingly more foreigners were appointed to important positions in Norway. On hearing news of the treaty, the Prince of the Kingdom of Denmark Norway, Christian Frederick, the resident viceroy in Norway, participated in founding a Norwegian independence movement. The independence movement was successful, partly due to clandestine support from the Danish Crown, but also because of the strong desire for independence in Norway. On 10 April, a national assembly met at Eidsvoll to decide on a constitution. Norway declared independence on 17 May 1814, electing Christian Frederick as King. A short war with Sweden later that year ended with the Convention of Moss. This led to the ousting of Christian Frederick, and the Norwegian Storting electing Charles XIII of Sweden as King of Norway, creating the union between Sweden and Norway. The union with Denmark also had its adverse effects on the monarchy: among other things it resulted in the Crown of Norway losing territory which today amounts to 2 322 755 km2 (although most of this was uninhabited areas of Greenland). Very little royal activity had been relocated to Norway; the country thus lacks the monumental palaces of the period which can be seen in Copenhagen and other parts of Denmark.
Швециямен одақ
Киль шартында Норвегия Дания-Норвегия королінен Швеция короліне берілуі тиіс еді. Бірақ Норвегияда бұл қабылданбады, өйткені өзін-өзі анықтау туралы талаптар күшейіп келе жатқан. Норвегиялық құрылтай шақырылып, 1814 жылдың 17 мамырында либералды конституция қабылданды. Ұзақ сомай соғыс болды, ол Норвегия парламенті мен Швеция королі арасындағы жаңа келісіммен аяқталды. Мосс конвенциясы норвегиялықтардың көзқарасы бойынша, Киль шартында Дания-Норвегияға таңылған шарттардан едәуір жақсы болды. Енді Норвегия шведтердің жаулап алған жері емес, екі тәуелсіз мемлекеттің жеке одағындағы тең құқылы тарап ретінде қарастырылуы керек еді. Норвегия Конституциясының қағидалары мен мазмұны сақталды, Швециямен одақ құруға рұқсат беру үшін қажетті түзетулер ғана енгізілді. Норвегия өз парламенті мен жеке институттарын сақтап қалды, тек ортақ король мен сыртқы істер қызметінен басқа. Норвегиялық Стортинг Швецияның араласуынсыз Норвегия заңдарын ұсынатын, ал оларды Норвегия королі ретіндегі ортақ король бекітетін. Король кейде Швецияға қолайсыз заңдарға қол қойды. Норвегияның толық тәуелсіздікке ұмтылысы күшейгенде, король Норвегияны шведтердің шабуылынан қорғауға арналған бекіністер мен теңіз кемелерін салуға рұқсат берді. Дегенмен, одақ норвегиялықтардың кез келген одақта болуына наразылық білдіруімен сипатталды. Стортинг корольдің билігін шектеу немесе Норвегияның тәуелсіздігін нығайту туралы заңдар ұсынды. Король көбінесе оларға вето қойды, бірақ бір заңға екі рет вето қою құқығы болғандықтан, ол соңында қабылданатын. 1814 жылғы конституцияда Норвегияның жеке туы болатыны көрсетілген, ал қазіргі үлгісі 1821 жылы қабылданды. 1844 жылы екі корольдіктің туларына одақтың белгісі қосылды, одақтағы тең мәртебелерін көрсету үшін. Корольдің қарсылығына қарамастан, бұл белгі 1898 жылы Норвегия туынан алынып тасталды. 1837 жылы ауылдық және қалалық жерлердегі белгілі бір саладағы жергілікті басқару жүйесі енгізілді. 1884 жылы парламенттік жүйе орнатылды. Бернадот әулеті Швеция және Норвегияның корольдік үйі болуға тырысты. Осы кезеңде Ослодағы Корольдік сарай салынды. Конституцияда белгіленгендей, Тронхеймде жеке таж кигізу рәсімі өтті. Корольдік ұлдары Норвегияда жеке уақыттарын өткізу үшін аң аулау үйі салдырды. Король Оскар II норвег тілінде еркін сөйлеп, жазды.
The Treaty of Kiel stipulated that Norway was to be ceded by the king of Denmark–Norway to the king of Sweden. This was however rejected in Norway, where calls for self determination were already mounting. A Norwegian constituent assembly was called, and a liberal constitution was adopted on 17 May 1814. A short war ensued, ending in a new agreement between the Norwegian parliament and the Swedish king. The Convention of Moss was from a Norwegian point of view a significant improvement over the terms dictated to Denmark Norway at the treaty of Kiel. Notably, Norway was no longer to be treated as a Swedish conquest but rather as an equal party in a personal union of two independent states. Both the principle and substance of the Norwegian Constitution were preserved, with only such amendments as were required to allow for the union with Sweden. Norway retained its own parliament and separate institutions, except for the common king and foreign service. The Norwegian Storting would propose Norwegian laws without interference from Sweden, to be approved by the common King in his capacity as King of Norway. The King would occasionally enact laws unfavourable to Sweden. As the Norwegian movement towards full independence gained momentum, the King approved the building of forts and naval vessels intended to defend Norway against a Swedish invasion. The union was nevertheless marked by the Norwegians' constant and growing discontent with being in a union of any kind. The Storting would propose laws to reduce the king's power or to assert Norwegian independence. These would most often be vetoed by the king, but as he only had the power to veto the same law twice, it would eventually be passed. The constitution of 1814 already specified that Norway would have a separate flag, and the present design was introduced in 1821. The flags of both kingdoms were defaced with the union mark in 1844 to denote their equal status within the union. Despite royal objections, this was removed from the Norwegian flag in 1898. In 1837 local self government in certain areas of policy was introduced in rural areas as well as towns. A Parliamentary system was introduced in 1884. The Royal House of Bernadotte tried hard to be a Norwegian royal house as well as a Swedish one. The Royal Palace in Oslo was built during this period. There were separate coronations in Trondheim, as stipulated in the Constitution. The royal princes even had a hunting lodge built in Norway so that they could spend more private time there. King Oscar II spoke and wrote Norwegian fluently.
Толық тәуелсіздік
1905 жылы парламент пен король арасындағы бірқатар даулар Норвегияның шетелдерге жеке консулдар тағайындау мәселесімен аяқталды. Норвегия әлемдегі жетекші теңізшілік елдердің біріне айналды, бірақ Швеция дипломатиялық және консулдық қызметтерді өз бақылауында ұстады. Бизнесмендер шетелде көмекке мұқтаж болғанымен, шведтер норвегиялық кеме қатынасы туралы жеткілікті білмеді және бірнеше маңызды теңіз портында консулдықтар ашылмады. Норвегия парламенті мен қоғамы жеке норвегиялық консулдарды тағайындауды өте маңызды деп санады. Стортинг Норвегияның жеке консулдық корпусын құру туралы заң жобасын ұсынды. Король Оскар II заңды бекітуден бас тартты, содан кейін Норвегия кабинеті отставкаға шықты. Король парламенттің қолдауына ие болған басқа үкімет құра алмады, сондықтан 7 маусымда ол Норвегия королі ретінде өкілеттігінен айырылды деп танылды. 13 тамызда Норвегия халқының өткізген плебисцитінде 368 208 адам (99,95%) Одақтың таратылуына қолдау көрсетті, ал 184 адам (0,05%) қарсы дауыс берді, дауыс беруге норвегиялық ерлердің 85% қатысты. 1913 жылға дейін әйелдерге сайлау құқығы берілмегендіктен, олар дауыс бермеді, бірақ норвегиялық феминистер таратуды қолдаған 200 000-нан астам қол жинады. Жаңа монархияның алғашқы жылдарындағы маңызды оқиғалардың бірі 1928 жылы болды, ол кезде король алғашқы Лейборист үкіметін тағайындады. Норвегияның Лейборист партиясы сол кезде өте радикалды болды және тіпті олардың бағдарламасында монархияны жою қарастырылған. Корольдің жаңа премьер-министрді тағайындауда бұрынғы премьер-министрдің кеңесіне жүгінуі дәстүрлі болды. Бұл жағдайда бұрынғы консервативті премьер-министр радикалдарға билік беруге қарсы болды және басқа адамды тағайындауды ұсынды. Алайда король парламентаризм қағидаларын сақтап, Кристофер Хорнсрудты алғашқы Лейборист премьер-министрі етіп тағайындады. Кейін Лейборист партиясы монархияны жою туралы бағдарламалық пунктін алып тастады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Германияның Норвегияны оккупациялауында король ұлттық бірлік пен қарсылықтың маңызды символы болды. Оның Германияның капитуляцияция талаптарына берілмеуі норвегиялықтардың күресу рухына үлкен әсер етті. Норвегия монархиялық жүйесінде корольге берілген конституциялық өкілеттіктер оның мәртебесін арттырып, эмиграциядағы үкіметке жұмысын заңдылықпен жалғастыруға мүмкіндік берді. Соғыстан кейін Норвегия патшалық үйі патшалық бедел мен қарапайымдық арасындағы тепе-теңдікті сақтап қалады. Король Олав V халықтың королі деп есептелді және 1991 жылы оның қайтысына халықтың спонтанды түрде көрсеткен қайғысы оның норвегиялықтар арасындағы жоғары беделін көрсетті. Тіпті республикашылдар да сарай алдында шамдар жағып, оған құрмет көрсетті. Кейінгі жылдары 1968 жылы тақ мұрагері Харальд пен 2001 жылы тақ мұрагері Хаконның некелері қызу пікірталас тудырды, бірақ монархияның танымалдылығына елеулі әсер етпеді. Соғыстан кейінгі 90 пайыздан астам деңгейден төмендесе де, монархияға қолдау 70 пайыздан жоғары деңгейде сақталды. 2012 жылы өткізілген сауалнамада халықтың 93%-ы қазіргі монарх ел үшін жақсы жұмыс істейтінімен келісті.
In 1905 a series of disputes between parliament and the King culminated with the matter of separate Norwegian consuls to foreign countries. Norway had grown into one of the world's leading shipping nations, but Sweden retained control of both the diplomatic and consulate corps. Although businessmen needed assistance abroad, the Swedes had little insight into Norwegian shipping, and consulates were not even established in several important shipping cities. The demand for separate Norwegian consuls was seen as very important by the Norwegian parliament and society. The Storting proposed a law establishing a separate Norwegian consulate corps. King Oscar II refused to ratify the law and subsequently the Norwegian cabinet resigned. The king was unable to form any other government that had the support of parliament, and so it was deemed on 7 June that he had failed to function as King of Norway. In a plebiscite of the Norwegian people on 13 August, there were an overwhelming 368,208 votes (99.95%) in favor of dissolution of the Union, against 184 (0.05%) opposed, with 85% of Norwegian men voting. No women voted, as universal suffrage was not granted until 1913; however Norwegian feminists collected more than 200,000 signatures in favor of dissolution. One important incident in the early years of the new monarchy was in 1928 when the King appointed the first Labour government. The Norwegian Labour Party was at that time quite radical, and even had the abolition of monarchy as part of their programme. It was the custom for the King to rely on the advice of the previous Prime Minister in deciding whom to give the assignment as new Prime Minister. In this case, the previous conservative Prime Minister was opposed to giving power to the radicals, and advised the appointment of someone else. However, the King adhered to the established practice of parliamentarism and decided to appoint Christopher Hornsrud as the first Labour Prime Minister. The Labour Party later dropped the abolition of monarchy from their programme. During the German occupation of World War II, the King was an important symbol of national unity and resistance. His steadfast opposition to the German demands of surrender was important for the fighting spirit of the Norwegian population. The constitutional powers granted to the King in the Norwegian monarchial system made his position very important and enabled the government in exile to continue its work with the utmost legitimacy. After the war, the Norwegian royal house succeeded in maintaining a balance between regality and approachability. King Olav V was deemed the people's king and the spontaneous show of mourning from the population upon his death in 1991 demonstrated the high standing he had among the Norwegian people. Even republicans were among the masses lighting candles in front of the Palace. In later years the marriages of the then Crown Prince Harald in 1968, and of Crown Prince Haakon in 2001 sparked considerable controversy, but the lasting effect on the popularity of the monarchy has been minimal. Although decreased from its level of above 90 percent after the war, support for the monarchy seems to remain stable around and mostly above the 70 percent mark. In an opinion poll in 2012 93% of the people agreed the current Monarch does a good job for the country.
Конституциялық және ресми рөл
1814 жылғы конституция патшаға маңызды атқару билігін бергенімен, оны патша атынан Мемлекеттік кеңес көбінесе жүзеге асырады. Қазіргі норвегиялық конституциялық тәжірибеде «патша» сөзінің мағынасы көптеген баптарда патшаның жеке тұлғасынан гөрі, үкімет аппараты мен мемлекеттік істерге қатысты кабинетке, яғни Премьер-министр кабинетіне (патша төрағалық еткен жағдайда «Король кеңесі» деп те аталады) ауысқан. Бұл кабинет Стортингке, ал одан әрі сайлаушыларға жауапты болады. Монархияға тікелей қатысты баптарда бұл өзгеріс орын алмайды.
Although the 1814 constitution grants important executive powers to the King, these are almost always exercised by the Council of State in the name of the King. Contemporary Norwegian constitutional practice has replaced the meaning of the word "king" in most articles from the meaning the King in person; apart from those dealing with the monarchy specifically, as opposed to those dealing with the apparatus of government and affairs of state at large; to the cabinet of the Prime Minister (also known as the King in Council when chaired by the King), which is accountable to the Storting, and thus ultimately to the electorate.
Иммунитет
5-бапта былай делінген: Патшаның тұлғасы қасиетті; оны сынауға немесе айыптауға болмайды. Жауапкершілік оның Кеңесінде жатыр. Бұл бап патшаның жеке тұлғасына қатысты. Патшаның заңды түрдегі егемендік иммунитеті бар, алайда оның қасиетті мәртебесі 2018 жылдың 8 мамырында жойылды. 37-бапта: Патшалық князьдер мен принцессалар ешкімге, тек патшаға немесе ол оларды сотқа отырғызуға бұйырған адамға ғана жауап береді. Кешірімді ресми түрде Патша Кеңесінде бекіту қажет. 2004 жылы барлығы 51 кешірім өтініші мақұлданса, 274-і қабылданбады. Импичмент процесінде Патша Стортингтің келісімінсіз айыпталушыны кешіре алмайды.
Article 5 stated: The King's person is sacred; he cannot be censured or accused. The responsibility rests with his Council. This article applies to the king personally. The king has legal sovereign immunity, though his status as sacred was dissolved on 8 May 2018. Article 37 states: The Royal Princes and Princesses shall not personally be answerable to anyone other than the King, or whomever he decrees to sit in judgment on them. The formal approval of a pardon has to be done by the King in Council. In 2004 a total of 51 applications for pardon were approved and 274 were denied. In impeachment proceedings, the King cannot pardon a defendant without the consent of the Storting.
Жоғары лауазымды адамдарды тағайындау
21-бапта: Патша Мемлекеттік кеңесімен кеңескеннен кейін жоғары дәрежелі азаматтық және әскери шенеуніктерді таңдап, тағайындайды. Конституция жаңа патшадан Стортинг алдында (немесе, егер Стортинг отырыста болмаса, Мемлекеттік кеңес алдында, ал Стортинг отырысқа жиналғаннан кейін қайтадан Стортинг алдында) ант қабылдауды талап етеді. Ант мынадай: "Мен Норвегия Корольдігін оның Конституциясы мен заңдарына сәйкес басқарамын деп ант етемін; маған құдіретті және барлығын білетін Құдай көмектессін".
Article 21 states: The King shall choose and appoint, after consultation with his Council of State, all senior civil, and military officials. The Constitution requires the new King to immediately take an oath before the Storting (or, if the Storting is not in session, before the Council of State and again before the Storting once it is in session). The oath is as follows: "I promise and swear that I will govern the Kingdom of Norway in accordance with its Constitution and Laws; so help me God, the Almighty and Omniscient."
Мұрагерлік
Норвегия тағына мұрагерлік 1990 жылдан бері Норвегия Конституциясының 6-бабында сипатталған абсолютті тұңғыштық қағидасы бойынша жүзеге асырылады. Тек қазіргі билеуші монархтың тікелей ұрпақтары ғана таққа талапкер болуға құқылы. Мұрагерлік тізімі аяқталған жағдайда, Стортинг жаңа король немесе королеваны сайлауға құқылы.
The order of succession to the Norwegian throne has followed absolute primogeniture since 1990, as is described in article 6 in the Constitution of Norway. Only people descended from the reigning monarch are entitled to succeed to the throne. If the line of succession comes to an end then the Storting may elect a new king or queen.
Қаржы
Патша, Королева, Тақ мұрагері және Тақ мұрагері салық төлеуден босатылады және олардың жеке қаржылары жұртшылыққа жарияланбайды. Патшалық отбасының басқа мүшелері үйленгеннен кейін бұл артықшылықтан айырылады. Тек патшаның ғана жеке капиталы айтарлықтай деп саналады. Патшалық шаруашылықтар белгілі бір кіріс әкеледі, бірақ ол үнемі шаруашылықтарды дамытуға қайта инвестицияланады. Норвегияның 2010 жылғы мемлекеттік бюджетінде Корольдік үйге 142,5 миллион норвегиялық крона бөлінді. Монархтарға 16,5 миллион крона аппанаж ретінде берілді. Тағы 20,9 миллион крона патшалық мүлікті жаңартуға жұмсалды. 1990 жылдардың соңында патшалық резиденцияларды кең ауқымды жөндеуге 500 миллион норвегиялық крона бөлінді, жұмыс әлі де жалғасуда. Ослодағы Корольдік сарайды қалпына келтіру бюджеттен асып кетті, себебі сарайдың құрылымдық жағдайы күтілгеннен гөрі нашар болды. Дегенмен, бұл жоғары шығындар БАҚ-та сынға түсті.
The King, Queen, Crown Prince and Crown Princess are exempt from paying any taxes and their personal finances are not revealed to the public. Other members of the royal family have lost that privilege upon marriage. It is believed that only the King has a personal fortune of a notable size. The royal farms generate some revenue, but this is always re invested in the farms themselves. In the Norwegian state budget of 2010 the sum of 142.5 million Norwegian kroner was allocated to the Royal Household. 16.5 million was also given to the monarchs as appanage. 20.9 million was in addition allocated to rehabilitation of royal property. 500 million Norwegian kroner was in the late 1990s allocated to the extensive refurbishments of the royal residences that have been taking place and are still under way. The restoration of the Royal Palace in Oslo went far beyond budget because the structural state of the palace was much worse than expected. However, the large expense was criticised in the media.
Патша сарайы
Ослодағы Корольдік сарай монархтың негізгі ресми резиденциясы болып табылады. XIX ғасырдың бірінші жартысында норвегиялық және шведтік король Карл III (Карл Йохан, Швецияның Карл XIV королі, 1818–1844 жылдары таққа отырған) үшін норвегиялық резиденция ретінде салынған, қазіргі норвегиялық монархтың ресми резиденциясы қызметін атқарады.
The Royal Palace in Oslo functions as the main official residence of the monarch. Built in the first half of the 19th century as the Norwegian residence of Norwegian and Swedish king Charles III (Carl Johan, Charles XIV of Sweden, reigned 1818–1844), it serves as the official residence of the present Norwegian Monarch.
Қадимгі ауған
Gamlehaugen – Бергендегі монархтың резиденциясы қызметін атқаратын сарай және мүлік. Бұл мүлік бастапқыда премьер-министр Кристиан Микельсенге тиесілі болған, ал 1927 жылы патшалық отбасының резиденциясына айналды.
Gamlehaugen is a mansion and estate which functions as the monarch's residences in Bergen. Originally the home of Prime Minister Christian Michelsen, the estate became the royal family's residence in 1927.
Стифтсгарден
Тронхеймдегі Stiftsgården – 1800 жылдардың басынан бері патшалық отбасы пайдаланатын үлкен ағаш үй. Бұл ғимарат Нидарос соборында дәстүрлі түрде өтетін тәж кигізу, бата беру және үйлену тойларындағы басты мерекелерге орын болған.
Stiftsgården in Trondheim is a large wooden townhouse which has been used by the royal family since the early 1800s. The building has been the setting for the main festivities during coronations, benedictions and weddings which traditionally have taken place in the Nidaros Cathedral.
Ледаал
Ледаал – Ставангердегі ірі сарай. Бұл сарай бастапқыда ықпалды Киелланд әулетіне тиесілі болған, бірақ 1936 жылдан бері Ставангер мұражайының меншігіне өтті және 1949 жылы патшалық резиденцияға айналды.
Ledaal is a large manor house in Stavanger. The manor originally belonged to the influential Kielland family but has been the property of Stavanger Museum since 1936 and became a royal residence in 1949.
Басқа тұрғын үйлер
Бигдой Корольдік үйі, ресми жазғы резиденция Ослода орналасқан. Бигдой кең ауқымды қалпына келтіруден өтті және сондықтан 1991 жылы король Харальд V таққа отырғаннан бері үнемі пайдаланылмайды. Қалпына келтіру жұмысы 2007 жылы аяқталды және содан бері патша отбасы оны жиі пайдаланады. Корольдік сарайша немесе Конгсеттерен Холменколленде орналасқан, және патша отбасы оны жыл сайын Рождество мерекесінде және Холменколлен шаңғы фестивалінде резиденция ретінде пайдаланады. Оскархолл сарайы, демалыс үйі, сондай-ақ Ослода орналасқан, бірақ көбінесе пайдаланылмайды. Тақ мұрагері жұбайы Ослодан тыс, Аскер муниципалитетіндегі Скаугум сарайында тұрады, ал Норвегияның үш ханшайымы Осло, Фредрикстад және Бразилияның Рио-де-Жанейро қалаларындағы меншіктерде тұрады. Skaugum және Бигдой Корольдік үйі егін, сүт және ет өндіретін жұмыс істейтін шаруашылықтар болып табылады; түскен табыс шаруашылықтарды дамытуға қайта инвестицияланады. 2004 жылы король Бигдойдегі шаруашылық қызметін басқаруды Норвегия мәдени тарих мұражайына тапсырды. Король HNoMY Norge деген атпен корольдік яхтаға ие. Норвегия Корольдік теңіз күштерімен басқарылатын және күтілмелі, ол Норвегияда және шетелде ресми және жеке сапарлар үшін пайдаланылады. Норвегия теміржол мұражайы корольдік пойыз вагонын сақтайды. Патша отбасының жеке демалыс үйлері де бар.
Bygdøy Royal Estate, the official summer residence, is situated in Oslo. Bygdøy has been under extensive restoration and has therefore not been used regularly since the accession of King Harald V in 1991. The restoration was finalized in 2007 and has been frequently used by the royal family ever since. The Royal Lodge or Kongsseteren is located in Holmenkollen, and used by the Royal Family as a residence for Christmas and Holmenkollen Ski Festival each year. Oscarshall palace, a maison de plaisance, also situated in Oslo, but seldom used. The crown princely couple resides at Skaugum Manor in Asker municipality outside of Oslo, while the three princesses of Norway live on estates in Oslo, Fredrikstad and Rio de Janeiro, Brazil. Both Skaugum and Bygdøy Royal Estate are working farms producing grain, milk and meat; the profits are re invested in the farms themselves. In 2004 the King transferred management of the farming activities on Bygdøy to the Norwegian Museum of Cultural History. The King owns a royal yacht bearing the name HNoMY Norge. Crewed and maintained by the Royal Norwegian Navy, it is used both for official and private travels in Norway and abroad. The Norwegian Railway Museum maintains a royal train carriage. The royal family also possess several other holiday homes of a private nature.
Бұрынғы және тарихи тұрғын үйлер
Палейт. 1801 және 1849 жылдар аралығында Король сарайы салына бастағанға дейін патшалық резиденция қызметін атқарған әсем қалалық үй. Акерсхус бекінісі. Ослодағы қамал Дания мен Норвегия арасындағы одақ кезінде король Кристиан IV-тің сарайына айналдырылды. Бергенхус бекінісі. Бастапқыда ортағасырлық қамал тұрғын сарай болып қызмет еткен, ал Сверресборг қаланың қорғанысын қамтамасыз етті. Тёнсберг бекінісі. Тёнсбергтегі қамал бірнеше корольдердің резиденциясы ретінде пайдаланылды, соның ішінде Кальмар одағы құрылғанға дейін Норвегияның соңғы королі Хокон V Магнуссон да осы қамалға мекен еткен. Норвегия корольдері викинг дәуірі мен ерте орта ғасырларда түрлі Конгсгард иеліктерін пайдаланған. Бұл Alrekstad, Avaldsnes Kongsgård және Осло Kongsgård сияқты маңызды иеліктерді қамтиды.
Paléet. A magnificent townhouse which was as a royal residence between 1801 and 1849 prior to the construction of the Royal Palace. Akershus Fortress. The castle in Oslo was converted into a palace by King Christian IV during the union between Denmark and Norway
Bergenhus Fortress. Originally, the medieval castle was a residential palace while Sverresborg provided defence for the city. Tønsberg Fortress. The castle in Tønsberg was used as a residence by several kings, including Håkon V Magnusson who was the last king of Norway prior to the establishment of the Kalmar Union. Various Kongsgård estates were used by the Norwegian kings during the Viking Age and early Middle Ages. This includes significant estates like Alrekstad, Avaldsnes Kongsgård estate and the Oslo Kongsgård estate.
Патшалық елтаңбасы
Норвегияның гербі Еуропадағы ең көне гербтердің бірі болып табылады және ол мемлекеттің де, Корольдік үйдің де гербі ретінде қолданылады. Бұл оның орта ғасырларда Норвегия патшаларының гербі ретінде пайда болғандығымен байланысты. Хокон І (1217–1263) арыстан суреті салынған қалқанды пайдаланған. Герб түсі туралы ең алғашқы жазба 1220 жылы жазылған "Король сагасында" кездеседі. Норвегияның ресми гербі ретінде қолданылатын нұсқасы сәл өзгеше және соңғы рет 1992 жылғы 20 мамырда король бекіткен. Корольдік герб ретінде қолданылғанда, қалқанның айналасында Норвегия Корольдік Сент-Олаф орденінің белгілері орналасады және ол Норвегия тәжімен көмкерілген корольдік ермін шапанымен шеңберленген. Корольдік герб көбінесе қолданылмайды. Оның орнына корольдің монограммасы кеңінен қолданылады, мысалы, әскери таңбаларда және монеталарда.
The Coat of arms of Norway is one of the oldest in Europe and serves both as the coat of arms of the nation and of the Royal House. This is in keeping with its origin as the coat of arms of the kings of Norway during the Middle Ages. Håkon the Old (1217–1263) used a shield with a lion. The earliest preserved reference to the colour of the arms is the King's Saga written down in 1220. The rendering used as the official coat of arms of Norway is slightly different and was last approved by the king 20 May 1992. When used as the Royal coat of arms the shield features the insignias of the Royal Norwegian Order of St. Olav around it and is framed by a royal ermine robe, surmounted by the crown of Norway. The Royal coat of arms is not used frequently. Instead, the king's monogram is extensively used, for instance in military insignia and on coins.