Кіріспе

Мариано Брулл Кабальеро (24 ақпан 1891 – 8 маусым 1956) – кубалық ақын, көбінесе француз символизмімен байланысты. Оған зор әсер еткен екі символист – Стефан Малларме мен Поль Валери. 20-шы ғасырдың бірінші жартысындағы кубалық ақындардың арасында ол поэзияның өзі үшін поэзия жазған ең көрнекті ақын болды, әлеуметтік мәселелерді қоздыратын немесе африкалық түкпірден келген кубалықтардың мәдениетінен шабыттанған поэзиядан өзгеше. Сөздердің дыбысына деген қызығушылығынан, ол "житаньяфора" деп аталатын поэзия түрімен танымал, онда сөздердің мағынасы жоққа тән, дыбыстары ғана маңызды. Кәсіби дипломат болғандықтан, ол Еуропа мен Американың көптеген елдерінде ұзақ жылдар өмір сүрді.

Өмірбаян

Брулл Кубаның шығысындағы Камагуэй қаласында дүниеге келді, онда оның әкесі Мигель Брулл, испан армиясының офицері қызмет ететін. Оның анасы Селия Кабальеро көп буын бойы Кубада тұрған әулеттен таралған.

Ерте өмір

Бала кезінде Испанияның Сеута және Малага қалаларында өмір сүрді. Ол өнерге деген құштарлығын Камагуэйде студент болып оқыған кезінде, жасөспірім шағында тапты. Ол басқа студенттермен бірге қысқа ғұмырлы журнал құрды, онда өлеңдер мен эсселер жазды. Жас Брулл барлық поэзияны ынтамен оқыды, әсіресе француз символшыларының туындыларына ерекше әсерленді. 1908 жылы Гаванаға көшіп, 22 жасында заң докторы дәрежесін алып университетті бітірді. Ол заң кеңсесінде жұмыс істеді, сонымен қатар El Fígaro журналына өлеңдер жазды. 1914 және 1915 жылдары доминикандық әдеби сыншы Педро Хенрикес Уреняның төңірегінде біріккен шағын топқа мүше болды. Хенрикес Бруллдің болашағы ақындық өнерде деп сенгендіктен, оның ұстазы болды, оны редакторлармен таныстырып, Бруллға бұрын таныс емес ақындарды оқуды ұсынды. 1916 жылы Брулл өзінің алғашқы өлеңдер жинағын – La casa del silencio шығарды. Одан кейін Адела Баральтқа үйленді және мансабын өзгертіп, Кубаның дипломатиялық қызметіне қабылданды. Брулл Кубаны тастап кетуге ниеттенді, себебі ол ел тәуелсіздік үшін ұзақ жылдар бойы күрескеннен шаршап, жаңа мемлекеттерге тән мәселелермен мазаланғандықтан, өнер саласы дағдарыста болып, үлкен жаңалықтарға (кубизм, футуризм және т.б.) қызығушылық танытпады.

Дипломатиялық өмір

Еуропаға жетуді асыға күткен ол, дипломат ретінде алғашқы екі елге – АҚШ пен Перуге жіберілді. 20-шы жылдардың ортасында Мадридте қызмет етті. Онда ол Испанияның 20-шы ғасырда тудырған ең үздік ақындарының көптеген өкілдері жиналатын әдеби кафелердің басқосуларына қатысуға мүмкіндік алды: Федерико Гарсия Лорка, Рафаэль Альберти, Хорхе Гийлен, Висенте Алехандре және тағы да басқалар. Мадридте болғанда Брулдың алғашқы өлеңдерінің бір бөлігі Парижде француз тілінде жарияланды. 1923 жылы Брулл Гавананың шамамен 60 жас маманына қосылды, олар саясат пен мәдениеттегі үстем пассивтілік пен орташалыққа қарсы пікір білдіруге шешім қабылдады. «El Grupo Minorista» (Азшылық тобы) деп аталған олар, мәдени жаңарғыштың көп жылдық тоқырауын тоқтатуды және Еуропадан шығып келе жатқан жаңа көркемдік тенденцияларды белсенді түрде қолдауды талап етті. Саясатта олар диктатураларды айыптады және халыққа жауап беретін Куба үкіметін құруды қалады. 1928 жылы ол өзінің екінші өлеңдер жинағын – «Poemas en menguante» деп жариялады. Ол Парижде тұрып жатқанда басылса да, испан тілінде жазылған. Оның барлық кітаптары достары мен туыстары үшін шағын таралыммен шығарылды және олардың өзінің қаржысына басылды. Бруллдар 1927 жылдан 1934 жылға дейін Парижде тұрды, тек екі үзіліс болды: Берн мен Гаванада бір жылдан. Бруллдардың Гаванаға оралуымен қатар, студенттер президент Герардо Мачадоның үкіметінің полициясымен қақтығысқа түскен көптеген тәртіпсіздіктер мен демонстрациялар орын алды, ол күшейе берген аяусыз диктатор еді. Брулл Ұлы депрессияны Парижде өткізді. Жылына екі-үш рет ол саяхаттап тұратын. Ол жиі іссапармен Гаванаға, балалық шағының жері – Испанияның оңтүстігіне және мекендеген достары – чилилік ақын Габриэла Мистраль, мексикалық жазушы Альфонсо Рейес және басқаларға баратын Мексика қаласына сапар шегерді. 1934 жылы оның үшінші өлеңдер жинағы – «Canto redondo» Парижде жарық көрді. 1934-1937 жылдары Римде болды, онда фашизм гүлденіп өркендеді. 1930-шы жылдардың соңында Брюссельге (екінші рет) көшіп келгеннен кейін, Брулл көптеген елдердің елшіліктері мен консулдықтарының алдына виза алуға тізімде тұрған неміс еврейлеріне көмектесумен айналысты. Осы жылдары ол Ұлттар Лигасы Ассамблеясының XVII отырысында Куба делегаты және сонымен қатар Испания Азамат соғысынан қашқан кубалықтарды елге қайтару жөніндегі комиссар болды. Брулл Еуропадағы толыққанды соғыс жақын екенін түсінді – бірақ көптеген әріптестері мен достары оған келіспеді – және Министрлікке Гаванаға қайтаруға қысым жасады. Ол 1939 жылдың маусым айында кетіп қалды. Бір жылдан кейін Бруллдың барлық мүліктерін Кубаға тасымалдаған кеме немістердің торпедосымен батып кетті. 1939 жылы Парижде екі тілде (француз және испан) «Poëmes» атты кітабы жарық көрді, оның алғы сөзін сол кездегі Францияның ең көрнекті әдебиетшілерінің бірі Пол Валери жазды. Брулл көп жыл бойы Валеридің ең танымал және қиын өлеңдерін – «Le Cimetiére Marin» (Теңіз жағасындағы зират) және «La Jeune Parque» (Жас Тағдыр) испан тіліне аударумен айналысты. Кубада Брулл 1941 жылы өткен Халықаралық зияткерлік ынтымақтастық институтының конференциясын ұйымдастырушылардың бірі болды. Бұл ұйым 1930-шы жылдардағы шиеленістерді және Екінші дүниежүзілік соғыстың зорлық-зомбылығын шешуге көмектесетініне сенген зиялылардың қатарынан құралған. Брулл іс-қимыл мен ойлау қабілеті бар адамдарды құрметтеді. Ол Роденнің әйгілі «Ойлаушы» мүсінінің қозғалмауына қанағаттанбады. Бруллдің батыры – кубалық журналист және ақын Хосе Марти, ол Испанияға қарсы кубалық қарсылықты ұйымдастырды және Тәуелсіздік соғысы кезінде испан әскерлерімен шайқаста қаза тапты. Оның бесінші өлеңдер жинағы – «Solo de rosa» жарық көрді. Оның өлеңдері сонымен қатар ең беделді әдеби басылымдарда жарияланды: Social, Gaceta del Caribe, Espuela de Plata, Clavileño, Orígenes және El Fígaro. Ол эмигрант болған испан ақыны Хуан Рамон Хименеспен ұзақ әңгімелер жүргізді, ол осы сияқты өлеңдер жазды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Брулл Вашингтон қаласында қызмет етті, ал 1945 жылы Канададағы Кубаның алғашқы дипломатиялық миссиясын құру үшін Оттаваға жіберілді. Брюссельде, 1950 жылы ол «Temps en peine» басылымын шығарды. «Tiempo en pena» екі тілде шықты. Осы жерде оның әйесі көп жылдық қатерлі ісікпен күресіп қайтыс болды. Оның соңғы лауазымы – Кубаның Уругвайдағы елшісі болды. Алайда ол Куба диктаторы Фульгенсио Батистадан келген бұйрықты орындаудан бас тартты және Куба дипломатиялық қызметіндегі 47 жылдық мансабын аяқтап, кенеттен отставкаға кетті. Сол жылы (1954) оның соңғы өлеңдер жинағы – «Rien que (Nada más que)» Парижде жарық көрді.

Соңғы жылдар

Гаванаға оралған соң, ол анасынан мұра болған мал шаруашылығын жаңғыртуға кірісті. Бірақ ми ісігінің өсуі оны бірте-бірте әлсіретіп, көбінесе комаға түсірді. Ол 1956 жылы 65 жасында дүниеден өтті.

Басталуы

Брулдың алғашқы кітабы "La casa del silencio" испандық модернизмнің көрнекті үлгісі, бірақ онда жеке, символистік ықпал мен тропикалық романтизмнің елесі де бар. Онда ол әрқашан онымен бірге болатын тақырыптарды көруге болады: сұлулықтың идеалы және әлемнің, уақыт пен тарихтың құрметсіздігінен қашу үшін адамның ішкі әлемін зерттеу. Испандық Хуан Рамон Хименес пен мексикалық Энрике Гонсалес Мартинестің ықпалы анық байқалады. Бірақ бұл өлеңдер – шәкірттік туындылар. Оның алғашқы және екінші өлеңдер жинағы арасында тоғыз жыл өтеді, осы жылдарда ол, әсіресе Еуропаға келгеннен кейін, қалыптасады. Екінші кітабында, "Poemas en menguante", Брулл символизмді (таза поэзияны) қабылдаса да, өлеңдер оның жаңа стильді толыққанды сіңіруге тырысып жатқанын көрсетеді. Ол өзін өзінің буын поэтерін қызықтырған мәселеге қатысты қызу пікірталас ортасында табады: символизм, өнерді таза абстракция ретінде қарастырғанда, өнерді адамдықтан айыра ма? Брулл поэзияның ой мен форманы тазарту екенін, бірақ абстракция емес екенін нақтылады. Дегенмен, символизм мен адамдықтан айыру көптеген адамдардың санасында берік байланысты болды. Символизмге қатысты қатаң сын жиі естілді, соның ішінде Кубада.

Балалық шақ

Брулл көптеген өлеңдерінде балалық шаққа деген қызығушылығын тақырып арқылы, балалар өлеңдеріне тән тіл мен ырғақтарды қолдану арқылы, немесе осы екеуінің бірігуі арқылы білдірді. Ол Оңтүстік Испанияда бала кезінде жатқа алған өлеңдер өміріне үлкен әсер етті. Бұл өлеңдер оның буынының поэзияда бағалаған дәстүрлі, халықтық поэзияның бір бөлігі еді.

Ешнәрсе

Соңғы шығармаларында, "Tiempo en pena" және "Nada más que", Брулл поэзиясы мұңды, қараңғы және ойлы үн алды, бұл – жеке трагедиясы (әйелінің қазасы) және әлемнің құлдырауы (Испания Азамат соғысы, одан кейін Екінші дүниежүзілік соғыс) салдарынан экзистенциализмнің қара тесігіне жасалған саяхат сияқты. Жылдар бойы формальды және көркемдік айқындықтың артында Бруллдің әлемнің үнемі нашарлап бара жатқанына қатысты алаңдаушылығы күшейгенін көруге болады. Осы бейшаралықтың тамыры оның алғашқы өлеңдерінде-ақ көрінеді, онда жоқтық пен үнсіздік – көбінесе тыныштық ретінде бейнеленеді, бірақ кез келген мазасыздық идеалды сұлулықтың көрінісімен сейілтіледі. 1950 жылдарға қарай жоқтық енді жақсы сезім емес, ол құр босқа айналады. Брулл өмірдің трагикалық көрінісімен толы, онда барлық нәрсе, тіпті сұлулық та, жойылуға немесе, оның жиі таңдаған сөзімен айтқанда, қирауға ұшырайды. Уақыт өзінің міндетін атқарғаннан кейін, тек құр бос жады қалды. "Куба поэзиясы ешқашан мұндай тыныш, оңашалықпен және осындай бейшаралыққа осылай терең бойлаған емес."

Дәйексөздер

Проза білімнің қазынасымен жазылады, ал поэзия – білімсіздіктің қазынасымен.

Қосымша оқу (сығармада аталмаған дереккөздер)

Гастон Бакеро. Мариано Брулл. «Тыныштық үйі» (Еңбектерінің антологиясы: 1916-1954) (1976). Диего Гарсия Элио. Куба поэзиясы антологиясы (1984). Рикардо Ларрага. Мариано Брулл және Кубадағы таза поэзия (1994).