Кіріспе

Фрэнсис С. Чанфрау (1824 - 2 қазан, 1884) – 19 ғасырдағы американдық актер және театр директоры. Ол мансабын ұсақ рөлдерде ойнаудан және Эдвин Форрест сияқты танымал актерлер мен этникалық топтарды пародировать етуден бастады. 1848 жылы ол «Нью-Йоркке бір көз тастау» пьесасында Мозе атты Боуэри б'хойы рөлінде ойнады. Пьеса үлкен табысқа ие болды, бұл негізінен Мозе кейіпкерінің арқасы болды, ал Чанфрау мансабының қалған бөлігінің көп бөлігін осы рөлді ойнауға жұмсады. Өмірінің соңында Чанфрау «Кит, Арканзас саяхатшысы» және «Сэм» спектакльдерінде жиі ойнады. Оның әйелі Генриетта – танымал актриса, ол көбінесе Ф. С. Чанфрау деген атпен өнер көрсететін.

Ерте өмір және мансап

Чанфрау Нью-Йорк қаласында француз ата-анасынан дүниеге келді; ол Эссекс базарына жақын жерде өсті. Бала кезінде Чанфрау Эдвин Форресттің қойылымын көріп, актер болуға шешім қабылдады. Оның кейін таңдаған рөлдерін түсіндіру үшін оның мансабында түрлі аңыздар пайда болды. Бірін Т. Аллстон Браун айтқан, оның сөзінше, жас кезінде Чанфрау Гранд-стрит бұрышындағы Бродвей Хаус деп аталатын шағын мейрамханаға жиі баратын, онда ол күн сайын алты пенске жүгері етінің табағын тамақтандыратын. Бір күні Нью-Йорк Сан газетінің баспагері Моз Хамфри оның қасына отырып, өз талғамын дауыстап жеткізді: "Көріңдер! Маған алты пеннилік шошқа еті мен бұршақ беріңдер, және бұршақтарды санауға тоқтамаңдар, естідіңдер ме!" Кейіннен Чанфрау ирландиялық Боуэри жігітінің осы бейнесін қабылдап, сахнада танымал етті. А. Е. Костеллоның басқа нұсқасында Чанфрау Мозе Хамфристің көшедегі төбелес куәсі болды: Олардың шағын дау-жанжалының шиеленіскен сәтінде, жеңіс кімнің қолында екені белгісіз болғанда, он екі жастағы шапшаң, жарқын көзді ұл Алвордтың шляпа дүкенінен асығып шығып, кезекшілік қызметкер болған, және шатырдың тірегіне шапшаң шығып, төбелесшілердің біріне айқайлады, ол сол кезде қарсыласын 40-шы жылғы локомотивтің тіліне итеріп, оны жақсылап ұрып жатқан еді: "Оған бер, Генри! Джулия терезеден сені қарап тұр! Оны тұншықтырма, айқайлауға мүмкіндік бер!" Бұл шапшаң және жігерлендіретін жас жігіт – Франк Чанфрау; ал Мозе Хамфри, ол Фрэнктың кеңесін жеңілісті мойындаумен қолдады, сол кездегі комедия актерлігіне жаңа бастаған актерге ерекше кейіпкерді ұсынды, ол оған екі есе байлық пен мәңгілік даңқ әкелді. Өрт сөндіруші жігіт бейнесінің бастапқы көзі қандай болмасын, Чанфрау жас кезінен бастап талантты актер болды. Ол Форресттің бейнесін сомдап, түрлі труппалармен театрдан театрға саяхаттай отырып, көптеген екінші рөлдерді ойнады. Браунның айтуынша, ол "вельс диалектінен басқа, сахнада белгілі барлық диалекттерді ойнады". 1848 жылы Чанфрау Митчеллдің Олимпиада театрының штатына қосылды. Ол жерде досы және драматург Бенджамин А. Бейкер «Нью-Йоркке бір көзбен қарау» пьесасын жазды. Пьеса – бұл Коннектикуттан келген қарапайым шаруаның Нью-Йорк қаласы арқылы Чанфраудың өрт сөндірушісінің жетекшілігімен саяхатын бейнелейтін әзіл-қалжыңдардың, қысқаша көріністердің, әндердің және басқа да сахналық эпизодтардың жиынтығы. Екеуі оны театр директоры Митчеллге ұсынды, бірақ ол одан бас тартты.

Мозе рөлі - Чанфрау

1848 жылы Бейкер Митчеллдің «Олимпиада» театрында қайырымдылық шарасын өткізіп, Чанфрауды «Нью-Йоркке бір көзқарас» пьесасынан өз рөлін орындауға шақырды. Браун мынаны хабарлайды: «Митчелл сол түні, перде көтерілер алдында сахнаға қалай шыққанын айтатын, сосын артында, костюмімен Чанфрауды көріп, оны «Орталық базардың жұртшылығынан» бірі деп ойлап, шығарып жіберуге асыққан». Мозе рөлінде Чанфраудың үлкен танымалдылығы Уильям Норталлға «Олимпиада» театрындағы ложалар енді қаланың элитасымен сәулеленбейтініне өкініш білдірді; көрермендердің құрамы толығымен өзгерді, ал Мозе сахнада емес, партерде, ложаларда және галереяда болды. Бәрі Мозе туралы болды, тіпті үйдің беделі де Мозе сияқты өзгерді. У. Ольгиви Эвен 1848 жылдың 28 ақпанынан бастап Чанфрау басқаруы үшін үлкен «Чатем» театрын жалға алды. Чанфрау театрының атын «Чанфраудың Ұлттық театры» деп өзгертіп, жұмысшы табының көрермендеріне әдеттегідей тек партерде ғана емес, театрдың барлық бөлімдерінде отыруға мүмкіндік берді. Чанфрау көптеген мелодрамалар мен бурлесктерде ойнады, олардың көпшілігі Мозе пьесаларынан құралды. Осы уақытта «Нью-Йорк, қандай болса сондай» пьесасы Нью-Йорк театрларының арасында рекордтық көрсеткіштерге жетіп, 47 түн бойы үздіксіз қойылды және сол кезге дейін АҚШ-тағы ең танымал пьесаға айналды. Чанфрау 1850 жылдың 8 шілдесіне дейін «Чатем» театрын жалға алу құқығын сақтап қалды. 1849 жылы бір апта бойы Чанфрау Нью-Йорктегі екі театр мен Ньюарктегі бір театр сахнасында күн сайын «Нью-Йоркке бір көзқарас» пьесасын қойды. Ол кешкі спектакльді «Чатемде» өткізіп, содан кейін Нью-Йорктегі «Олимпиада» театрына тағы бір қойылымға барды, ал үшінші спектакль үшін ат пен каретамен тоғыз шақырымдық қашықтықты жүріп Ньюаркқа жетті. Чанфрау кеңінен гастрольдеп, бірнеше жұмысшы табының театрларында Мозе рөлін ойнады. Мозе сериясы «Мозе Қытайда», «Мозе Калифорнияда», «Нью-Йорктің құпиялары мен қайғылары» және тағы да көптеген пьесаларды қамтыды. Дэвид Ренеардың есебуынша, Чанфрау 1848 жылдың 15 сәуірінен 1860 жылдың 6 шілдесіне дейінгі аралықта жеті пьесада Мозе рөлінде кемінде 385 рет ойнаған. Осы аралықта басқа актерлер де Мозе трендінен пайда табуға тырысты, ал Боуэри б’хой драмалары АҚШ-тың әр жеріндегі сахналарда пайда болды. 1850 жылы суретші Томас Батлер Ганн «Британдықтар арасындағы Мозе» немесе «Лондондағы б’хой» атты графикалық романның суреттерін салып, дизайнын жасады. Ганн бұл туынды Чанфрауға арнады.

Өлім

Франк Чанфрау 1884 жылдың 2 қазанында Нью-Джерси штатының Джерси-Сити қаласындағы Тейлор қонақ үйінде қайтыс болды.