Кіріспе

Сиднейдегі мұраға алынған ғимарат – Сиднейдегі Хайд Парк казармасы, бұрынғы казарма, аурухана, сотталғандардың тұрғын үйі, монета айналысы және сот үйі болған, қазір мұражай мен кафе. Ол Сиднейдің орталық бизнес ауданындағы Маккуори көшесінде, Жаңа Оңтүстік Уэльс штатының Сидней қалалық әкімшілік аймағында орналасқан. 1817-1819 жылдар аралығында кірпіштен салынған бұл ғимарат сотталған ерлер мен ұлдарды орналастыру үшін арналған. Оны сотталған сәулетші Фрэнсис Гринвей жобалаған. Бұл орын "көп көлемді сотталғандарды тасымалдаудың және сотталғандардың қатысуы мен еңбегі арқылы еуропалық державалардың отарлық кеңеюінің ең жақсы сақталған үлгілерінің" бірі ретінде танылды. 1 тамыз 2007 жылы Австралияның Ұлттық мұралар тізіміне, ал 2 сәуір 1999 жылы Жаңа Оңтүстік Уэльс штатының Мемлекеттік мұралар тізіміне енгізілді. Тарихи орын 2019 жылдың қаңтар айында 18 миллион долларлық қайта жаңарту жұмыстары үшін жабылды, осы жұмыстардың нәтижесінде "Австралиядағы ешқайсысына ұқсамайтын жаңа, қызықты келушілерге арналған тәжірибе" құрылды және 2020 жылдың ақпан айында қайта ашылды.

Хайд-парк казармасы

Губернатор Маккуори Сиднейге келгеннен кейін, жұмыс істегеннен соң ер адамдардың көшедегі мінез-құлқы оны алаңдатты. Қылмыскерлерге өздеріне жатақ іздеуге рұқсат берілгенімен, Маккуари казармадағы жатақтар олардың моральдық бейнесін жақсартады және еңбек өнімділігін арттырады деп ойлады. Осы мақсатта Маккуари сотталған сәулетші Фрэнсис Гринвейден 600 адамға арналған казарма жобасын сұрады. Қамаудағылар салған ғимараттың іргетасын Маккуари 1817 жылдың 6 сәуірінде қалады, ал казарма 1819 жылы аяқталды. Маккуари Гринвейдің жобасына настолько риза болды, қабылдағаннан кейін көп ұзамай оған толық кешірім берді. Әр қабаттағы төрт бөлмеге 0,9 метрлік дәлізбен екі қатардан аспалы төсек орнатылды. Әр аспалы төсекке арналған орын 2,1 x 0,6 метр (7 x 2 фут) болды. Осылайша, шығыстағы ұзын бөлмелерде әрқайсысында 70 адам, ал батыстағы кішкентай бөлмелерде 35 адам ұйықтауға мүмкіндік болды. Комиссар Бигг алайда, бір жерде осы көптеген «бұзылған және отбасылық мінез-құлқы жоқ адамдардың» жиналуы мәселені одан әрі ушықтырғанын айтты. Қылмыскерлердің казармаға реакциясы әртүрлі болды: сенбі күндері жұмыс істеп, жатақ ақысын төлей алатындар қамауда болуға наразы болды, ал басқалары баспанаға ие болғанына қуанды. 1820 жылы, тығыз казармадағы жағдайды жеңілдету үшін, казармадан тыс жерде тұруға рұқсат беру шарасы кеңейтілді. Құмар ойнаған, мас болған, көшеде зорлық-зомбылық жасаған немесе өзге де ұятты мінез-құлық көрсеткен сотталғандардың бостандығы алынып, казармаға жіберілді. Бұл жазалаудың бір түріне айналды. Сенбі күндері бекер жүру де казармаға қамаумен жазаланды. Сотталғандардың тұтқындалу мен бостандықтың ерекше үйлесімі болды: олар апта бойы үкіметке жұмыс істеуге міндетті болды, бірақ сенбі күндері өздерінің пайдасы үшін жұмыс істеуге рұқсат алатын. Бұл артықшылықты губернатор Маккуаридің зәулімдікке салуын қаламайтын. Бұл ғимарат Chancery Square деп, кейін Queen's Square Courts деп аталды. Соттарды орналастыру үшін кең ауқымды өзгерістер жасалды, оның ішінде аулада фибро ғимараттар салынды және принциптік жатақхана ішкі бөлімдерге бөлініп, соттарға айналдырылды. Мысалдар: Сұраулар соты (1856–1859), Сидней аудандық соты (1858–1978), қалалық сот тергеушісі (1864–1907), Жоғарғы Сот судьялары (1887–1970), Банкроттық соты (1888–1914), Бейбітшілік сақтаушысы (1888–1903, 1915–1961), Мұрагерлік мүлікті сақтаушы (1888–1913), Пробаттық соты және кеңселер (1893–1915), Тексеру соты (1901–1938), Теңіздік тергеу соты (1901–1979), NSW тіркеушісі және одақтастық келісу және төрелік соты (1908–1914), Өнеркәсіп соты (1911–1914), Өнеркәсіптік төрелік соты (1912–1927), Заң көмегі кеңсесі (1919–1944), Пайда табудың алдын алу соты (1921–1922), Жерді бағалау және бағалау соты (1922–1956, 1976–1979), Сот есеп беру бөлімі (1944–1964). Сағаттың үстінде тәж бейнеленген және «Л. Маккуори, губернатор 1817» деп жазылған. Алдыңғы жағының қақпалы ғибадатхана пішіні бірінші және мансарда қабаттарында ішекті жолмен көлденең, ал тік бойында қарапайым тіректермен немесе пилястралармен бөлінген. Есік ағаштары ғимарат сот ретінде пайдаланған кезеңдегі өзгерістердің іздерін көрсетіп тұр. Есік қалқандары, аркалар, есіктер мен терезелер шамамен 1884–1887 және шамамен 1980 жылдарға жататын екі кезеңді көрсетеді. Сатылардың жоғарғы бөлігі түпнұсқа деп саналады, ал төменгі бөлігі Викториялық жөндеулермен араласқан. Сатылардың ішкі құрылымы келушілердің қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін күшейтілді. 1980 жылдардағы қалпына келтіру жұмыстары аяқталғаннан кейін, жерге кез келген зиян келтірілгенге дейін археологиялық қазбалар жүргізілді, құбырлар төсеу және Ұлы Ирландия ашаршылығына арналған Австралиялық ескерткішін салу үшін бірнеше кішігірім қазбалар жасалды. Археологиялық материалдарды табу мүмкіндігі әлі де бар.

Дүниежүзілік мұра тізімі

2010 жылдың шілдесінде ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра комитетінің 34-ші сессиясында Хайд-парк казармасы және қылмыскерлерді тасымалдаумен байланысы бар он австралиялық нысан «Австралиялық қылмыскерлер орындары» тобы ретінде Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізілді. Тізімде бұл 11 нысанның «қылмыскерлерді ірі көлемде тасымалдаудың және қылмыскерлердің қатысуы мен еңбегі арқылы еуропалық державалардың колониялық кеңеюінің ең жақсы сақталған мысалдары» екені түсіндірілген. Бұл 11 нысанның ішінде Ескі Ұлы Солтүстік жолы, Парраматадағы Ескі үкімет үйі және Кокату аралы да Сидней аймағында орналасқан.

Жаңа Оңтүстік Уэльс мемлекеттік мұра тізімі

Хайд Парк казармасының ең маңыздысы – Австралия тарихындағы сотталғандар кезеңінің бірегей куәлігі, әсіресе 1819-1848 жылдары Жаңа Оңтүстік Уэльс штатындағы сотталған ер адамдардың тұру және өмір сүру жағдайларын көрсететін тұрғысынан. Сонымен қатар, ол 1848-1887 жылдар аралығында көшпендер тобының бастан өткерген жағдайларын да көрсетеді. Бұл орын, қазба жұмыстарынан табылған және табылмай қалған археологиялық деректерімен, сотталғандар мен көшпендердің тұру кезеңдеріне қатысты маңызды мәліметтерге ие. Казарма – Фрэнсис Гринвейдің сақталған ең үздік туындыларының бірі, оның дизайнының мәні түрлі өзгерістерге қарамастан сақталып келеді. Ол губернатор Маккуоридің Сиднейге қатысты көзқарасын көрсетеді, ал Доменмен, Монетханамен, Сент-Джеймс шіркеуімен және Хайд-паркпен байланысы Жаңа Оңтүстік Уэльсте 19 ғасырдың басындағы жоспарлау үлгілерін көрсетеді. Барлық төрт орынға жеңілдікпен кіруге мүмкіндік беретін билетті кез келген орында сатып алуға болады.