Кіріспе

Панаманың Дариен провинциясында өмір сүретін жартылай көшпелі түпкі халық.

Тұрғын үй

Шоко немесе Эмбера халқы Панаманың Дариен провинциясындағы Чукунаке/Туира/Балсас өзендерінің суайдындарында, өзен жағалауларындағы 5-ден 20 үйге дейінгі кішкентай ауылдарда тұрады. Әдетте, негізгі өзен жүйесінен тармақтанатын әр саласында үш ауыл болады. Ауылдар бір-бірінен шамамен жарты күннің қашықтығында орналасқан. Олар өзеннен шамамен 30 метр қашықтықтағы шағын төбеге салынған. Ауыл үйлері қабырғасыз, тек биік сабанмен жабылған, тіреулерге орнатылған. Әр ауылдың төңірегіндегі орманның бір бөлігі тазаланып, оның орнына банан мен музо (бананның бір түрі) плантациялары егіледі, бұл Эмбера халқы үшін коммерциялық өнім, олар оны қайық моторларын, шыбық торы және басқа да қажетті заттарды алу үшін сатады. Ауылдардан өзенге қарай төмен түсетін төбелер көбінесе қатты қызыл саздан тұрады. Кейде үлкен тастарда жалаңаш балалар ойнап жүреді. Өзен жағалауында қайықтарды көруге болады. Эмбера үйлері жерден шамамен екі метр биіктікте орналасқан. Үйлер жерге орнатылған үлкен тіреулерге тігілген және пальма жапырақтарынан жасалған сабанмен жабылған. Барлық ағаш бұйымдары бежуко жүзімдерімен жасалған. Қабырғалар жоқ. Тіреулер мен арқалықтардан ілмектер, себеттер, ыдыстар, садақ-жебелер, шыбық торы, киім-кешек және басқа да заттар ілінген. Еден қара пальма ағаштарының тілімдерінен немесе кана бланкадан (ақ қамыс) жасалған, ал үш шаршы метрлік саз платформада ас үй салынған; осы негіздің үстіне от жағылып, пісіру ыдыстары берік таяқшалардан жасалған үш аяқты тіреумен қолданады. Үйлерге жерден баспалдақ ретінде терең ойықтары бар көлбеу бөлік арқылы кіруге болады. Түнде жануарлар үйге кіріп кетпеу үшін кейде ойықтарды төмен қаратып бұрап қояды.

Қоғам

Чоко халқы аналық желі бойынша туыстық байланысты ұстанады, көп әйел алуды қалыптастырған және отбасылық топтарда өмір сүреді. Чоко халқының басшысы, Унион-Шоко деп аталатын Чоко ұлтының ең ірі ауылы мен астанасында тұрады. Қала Туйра өзенінің жағасында орналасқан. Чоко халқының өздерінің үкімет түрі бар және жазбаға түспеген өз ережелері бойынша өмір сүреді. Олар Панаманың Ұлттық полициясына немесе Панама немесе Колумбия үкіметтерінің басқа да органдарына тәуелдеуден сақтануға тырысады. Панама немесе Колумбия қоғамына ассимиляцияланбаған Эмбера халқы, ешқандай азаматтық лауазымды атқара алмайды және Панамадағы Ұлттық гвардия құрамына енген мүшелері жоқ. Денсаулық сақтауды көбінесе тәжірибелі бақсылар қамтамасыз етеді. Жерлер қауымдық меншікте және қауымдық шаруашылық жүргізіледі. Ауылдың барлық тұрғындары егін жинау кезінде бірлесіп жұмыс істейді. Егер бір аңшы пекари сияқты ірі жануар немесе тапир ауласа, ауылдың барлық халқы етпен бөліседі.

Экономика

Ембера тайпасы үшін кальваш ағашы аса маңызды. Олар ағаштың қабақтарын ойып, одан кеселер мен тостағандар, сондай-ақ қасықтар жасайды. Жапайы балық пен аңнан басқа, олар әлі де тұзақтармен, үрлемелі мылтықтармен, садақ-жебелермен және оттық қарулармен аң аулайды. Олардың тамақтануының маңызды бөлігі – кассава, уытты тамыр есімдік, оны пісіру алдында міндетті түрде қысып, ұзақ сақтауға болатын, сондай-ақ тамақ ішкенде сұйықтықты сіңіре алатын жұқа нанға айналдырады. Кейбір тайпалар күріш, кофе, банандар және басқа да өсімдіктерді өсіреді, сонымен қатар шошқа, тауық және мал өсіріп, оларды тамақ ретінде пайдаланады.

Сыртқы келбеті

Ерлер "шашақ" шаш үлгісін таңдайды және қалаларда болмағанда дәстүрлі түрде тек минималды шалбар киеді. Әйелдер белге оралған, әдемі түсті матадан тігілген юбка киеді. Қалаларда болмағанда әйелдер дәстүр бойынша денелерін жармайды және ұзын, түзу қара шаштары болады. Балалар жасөспеншеге дейін жалаңаш жүреді, ал дәстүр бойынша ешкім аяқ киім кимейді. Дегенмен, кейбір аймақтарда дәстүрлі киімдер батыстың фабрикалық киімдерімен және аяқ киімдерімен алмастырылуда. Кейбір қауымдастықтарда балалар мектепке форма киіп баруға міндетті. Олар денелерін генипа американка жемісінен жасалған бояумен сулайды. Қара бояудың жәндіктерді қорғауға көмектесетініне сенетін болса, бұл суреттер "жагуа" татуировкасы деп аталады. Арнайы жағдайларда олар осы бояуды қолданып, бальза ағашынан жасалған мөрлермен күрделі геометриялық өрнектерді бүкіл денелеріне басады. Әйелдер осы ерекше жағдайларда күміс әшекейлер мен күміс сырғалар тағады; олардың көпшілігі ескі күміс монеталардан жасалған. Монетаға тесік салып, одан күміс тізбек өткізеді. Бұл әшекейлердегі монеталардың көпшілігі 19 ғасырға дейін сақталған және анадан қызға мирас болып беріледі.