Құбылыстық және нақты зорлық-зомбылық арасындағы байланыс туралы зерттеулер

ЗВМ-дегі зорлық-зомбылықтың әсері: зерттеулер, пікірлер, тарихи көзқарас. Видео ойындар, теледидар, фильмдердің агрессияға қатысы қандай? Баяндаманы оқыңыз.

18 мин оқу

100%

Дереккөз: Effects of violence in mass media — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

Шығармашылық және нақты зорлық-зомбылық арасындағы болжамды байланыстар

Бұқаралық ақпарат құралдарындағы зорлық-зомбылықты зерттеу, бұқаралық ақпарат көздеріндегі зорлық-зомбылық тақырыптарының (әсіресе бейнеойындардағы, теледидардағы және фильмдердегі зорлық-зомбылық) уақыт өте келе нақты әлемдегі агрессия мен зорлық-зомбылықпен байланысты деңгейін талдайды. Көптеген әлеуметтік ғалымдар осы байланысты қолдайды, алайда кейбір ғалымдар медиа зерттеудің әдістемелік проблемалары бар және нәтижелердің жоғары бағаланғанын айтады. Басқа ғалымдар бұл байланыстың бар екенін, бірақ ол қазіргі қоғамдық пікірге қайшы келетінін ұсынады. Бұқаралық ақпарат құралдарының зиянды әсері туралы наразылықтар тарих бойына айтылып келді; Платон жастарға пьесалардың тигізетін әсерінен алаңдаған. Әртүрлі медиа/жанрлар, соның ішінде арзан романдар, комикстер, джаз, рок-н-ролл, рөлдік/компьютерлік ойындар, теледидар, фильмдер, интернет (компьютер немесе ұялы телефон арқылы) және тағы да басқалары, мұндай медианы тұтынушылардың агрессивтірек, бүлікшіл немесе адалсыз болуы мүмкін деген күдіктерді тудырды. Бұл кейбір ғалымдарды зерттеушілердің кейбір мәлімдемелері бұқаралық ақпарат құралдарындағы моральдық паника айналымына ғана сәйкес келеді деген қорытындыға әкелді. Теледидардың пайда болуы 1960 жылдары осы жаңа құралдың әсерін зерттеуге түрткі болды. Бұл зерттеулердің көп бөлігі Альберт Бандура жасаған әлеуметтік оқыту теориясымен басшылыққа алынған. Әлеуметтік оқыту теориясы адамдардың модельдеу процесі арқылы үйренуінің бір жолы бар екенін көрсетеді. Тағы бір танымал теория – Джордж Гербнердің өсіру теориясы, ол көрермендердің теледидардағы зорлық-зомбылықты қабылдап, оны нақты өмірге қолданатынын ұсынады. Басқа теорияларға әлеуметтік танымдық теория, катализатор моделі және моральдық паника теориясы жатады.

Әлеуметтік оқыту теориясы

Әлеуметтік оқыту теориясын Альберт Бандура ұсынды және адамдар басқалардың іс-әрекеттерінің нәтижесін бақылап үйренеді, сондай-ақ лайықты іс-әрекеттер жазаланатындарына қарағанда көбірек еліктейді. Бұл мінез-құлық Бандураның Бобо-қуыршақ эксперименттерінде байқалды. Бандура балаларға агрессивті үлгі ұсынды: үлгі біраз уақыт бойы «қаутарсыз» ойыншықтармен ойнады, бірақ содан кейін Бобо-қуыршағына көшті, онда үлгі қуыршақты жерге жатқызып, оған зорлық көрсетті (мұрынды ұрып, балғамен соқты, ауаға лақтырып, тепті). Сонымен қатар, оқиғаға қатысты ауызша түсіндірмелер берілді. Содан кейін балаларды Бобо-қуыршағы бар бөлмеге орналастырып, олардың бұрын видеода көрген мінез-құлықты еліктейтінін анықтауға тырысты. Эксперимент нәтижелері балалардың видеода көрген мінез-құлықты үлгі етуге бейім екенін көрсетті. Бұл балалар бұқаралық ақпарат құралдарындағы агрессивті мінез-құлықты еліктеуі мүмкін дегенді білдіреді. Дегенмен, Бандураның эксперименттері бірнеше себептерге байланысты сынға ұшырады. Біріншіден, Бобо-қуыршағына (оны ұруға рұқсат етілген) қарсы агрессияны адамға қарсы зорлық-зомбылыққа жалпылау қиын. Екіншіден, балалардың экспериментшіге ұнау үшін ғана емес, агрессивті болу үшін ынталандырылуы мүмкін. Яғни, балалар видеоны агрессивті болуға түрткі ретінде емес, нұсқау ретінде қарастырған болуы мүмкін. Үшіншіден, кейінгі зерттеуде Бандура ересек үлгінің Бобо-қуыршағын ұрғаны үшін физикалық жазалау арқылы жазаланған жағдайды қосты. Видеода экспериментші ересекті итеріп, газетпен ұрып, сөккен. Бұл адамға қарсы зорлық-зомбылық балалардағы агрессивті әрекеттерді азайтты, мүмкін, кері байланыс нәтижесінде. Дегенмен, соңғы нәтижелер тіпті кішкентай балалардың да агрессияны автоматты түрде еліктемейтінін, керісінше, агрессияның контекстін ескеретінін көрсетеді. Агрессияға бейім балалардың жанашырлықпен қарым-қатынас жасауы қиын. Уақыт өте келе, «жас ойыншылар» айнала-қоршаған ортаға бейжай болып, нақты өмірде әлеуметтік қарым-қатынас жасамай қалуы мүмкін. 2019 жылы Hygen Beate жариялаған мақалаға сәйкес, бейне ойындардағы зорлық-зомбылық адамның эмоциялары, басқаларға қатысты мінез-құлқы, тыңдау және түсіну қабілеті, жауап беру немесе қарым-қатынас жасау, сөздік және сөзсіз белгілерді түсіну, ойларын бөлісу және басқалармен ынтымақтастық сияқты маңызды әлеуметтік дағдыларына әсер етуі мүмкін. 2019 жылдың 31 мамырында жарияланған JAMA Network Open медициналық журналында жазылған сауалнамаға сәйкес, бірнеше рет қатыгез видео ойындар ойнаған балалар ақырында олардың мінез-құлқына әсер ететін және оларды табиғатынан агрессивті болуға итермелейтін қатыгез ойлауға үйренеді. Кейбір ғалымдардың пікірінше, балалардың бұқаралық ақпарат құралдарында зорлық-зомбылықты көруі жиі кездеседі, сондықтан бұқаралық ақпарат құралдарына қатысты алаңдаушылықтар көбінесе әлеуметтік оқыту теориялық көзқарастарымен байланысты.

Social learning theory was proposed by Albert Bandura and suggests that people learn by observing the outcome of others' actions, and that meritable actions were more likely to be imitated than punishable ones. The behavior was observed in Bandura's Bobo Doll experiments. Bandura presented children with an Aggressive Model: The model played with 'harmless' tinker toys for a minute or so but then progressed onto the Bobo doll, in which the model laid the doll down and was violent toward it (punched its nose, hit it with a mallet, tossed it in the air, and kicked it). In addition, verbal comments were made in relation to the scenario. They then put the children in a room with a Bobo doll to see if he/she would imitate the behavior previously seen on the video. The findings of this experiment suggest that children tended to model the behavior they witnessed in the video. This has been often taken to imply that children may imitate aggressive behaviors witnessed in media. However, Bandura's experiments have been criticized on several grounds. First, it is difficult to generalize the aggression toward a bo bo doll (which is intended to be hit) to person on person violence. Secondly, it may be possible that the children were motivated simply to please the experimenter rather than to be aggressive. In other words, the children may have viewed the videos as instructions, rather than incentives to feel more aggressive. Third, in a later study Bandura included a condition in which the adult model was punished for hitting the bo bo doll by himself being physically punished. Specifically the adult was pushed down in the video by the experimenter and hit with a newspaper while being berated. This actual person on person violence actually decreased aggressive acts in the children, probably due to vicarious reinforcement. Nonetheless these last results indicate that even young children don't automatically imitate aggression, but rather consider the context of aggression. Children with aggression have difficulty communicating compassionately. Over time, "teen gamers" can become unaware of their surroundings and lack social interaction in real life. According to the article by Hygen Beate in 2019 mention the video game violence can impact an individual's essential social skills such as their emotions, behavior towards others, listening and understanding ability, responding or communicating, knowing verbal and non verbal cues, sharing their thoughts, and cooperating with others. According to the survey in medical journal JAMA Network Open written by Chang published May 31, 2019, kids who repeatedly played violent video games learned to think viciously that could eventually influence their behavior and cause them to become aggressive in nature. Given that some scholars estimate that children's viewing of violence in media is quite common, concerns about media often follow social learning theoretical approaches.

Әлеуметтік танымдық теория

Әлеуметтік танымдық теориялар әлеуметтік оқыту теориясына негізделеді, бірақ агрессия агрессивті сценарийлерді оқып үйрену және оларды белсендіру арқылы туындауы мүмкін деп ұсынады. Десенсибилизация және ояну/қоздырылу соңғы әлеуметтік танымдық теорияларға да кіреді. Десенсибилизация тұжырымы ғалымдар қауымдастығы мен жалпы жұртшылық тарапынан ерекше қызығушылық тудырды. Теория бойынша, бұқаралық ақпарат құралдарындағы зорлық-зомбылыққа көптеп тап болғанда, психологиялық қанығу немесе эмоционалдық бейімделу орын алып, бастапқы алаңдаушылық және жирену деңгейі төмендеп немесе әлсірейді. Мысалы, 2016 жылы өткізілген зерттеуде колледж студенттерінің тобы 20 минут бойы зорлық көрсететін немесе зорлық көрsetпейтін бейне ойын ойнауға кездейсоқ тағайындалды. Олардан кейін 10 минуттық нақты зорлық-зомбылық видеосын тамашалау сұралды. Американдық Психологиялық Ассоциацияның 2020 жылғы ақпан айында Колдуэлл жазған «Зорлық көрсететін бейне ойындар туралы әдебиетті қарау жөніндегі техникалық есеп» деген баяндамасына сәйкес, 2015 жылғы шешімге түзету енгізілді, бейне ойындар ойнау көбінесе жасөспірімдермен байланысты. «Сегіз жасқа толмаған балалар бейне ойындарға күніне орташа есеппен 69 минут (қолға ұсталатын консоль ойындары), 57 минут (компьютерлік ойындар) және 45 минут (ұялы ойындар, соның ішінде планшеттер) жұмсайды». Зорлық көрсететін бейне ойын ойнаған студенттер зорлық көрсететін бейне ойын ойнамағандарға қарағанда, симуляцияланған агрессивті әрекетке айтарлықтай аз әсер еткені байқалды. Алайда, симуляция қатысушылар үшін қаншалықты «сенімді» болғаны немесе қатысушылар «талаптың сипаттамаларына» қаншалықты жауап бергені белгісіз (төмендегі сын-пікірлерді қараңыз). Дегенмен, әлеуметтік танымдық теория көптеген жылдар бойы бұқаралық ақпарат құралдарының зорлық-зомбылық әсерлерінің басым парадигмасы болды, бірақ соңғы кезде сынға ұшырады. Жақындағы зерттеулер әлеуметтік-когнитивтік агрессия теориясының ескіргенін және оны тоқтату қажет екенін көрсетеді. Кейбір ғалымдар зорлық-зомбылық көріністерін үнемі көру жасөспірімдерді зорлық-зомбылыққа бейімдейтінін айтады. Кішкентай балалар жақсы байқағыштар, олар мінез-құлықты еліктеу және бейімделу арқылы үйренеді. Зорлық көрсететін бейне ойындар ойнау әркімнің жүрегінде нақты өмірдегі зорлық-зомбылықтан қорқыныш тудырды, бұл тек психологиялық проблемалары бар жасөспірімдер үшін ғана жарамды болды. МакГлойнның 2015 жылы жазған мақаласына сәйкес, бұқаралық ақпарат құралдарындағы зорлық-зомбылық өте агрессивті тұлғада агрессивті мінез-құлықтың өзгеруін тудыруы мүмкін. Адам бұқаралық ақпарат құралдарындағы зорлық-зомбылықтан ауыр зардап шегуі мүмкін, бұл «бұзақылық мінез-құлықты» арттыруы мүмкін.

Social cognitive theories build upon social learning theory, but suggest that aggression may be activated by learning and priming aggressive scripts. Desensitization and arousal/excitation are also included in latter social cognitive theories. The concept of desensitization has particularly gotten much interest from the scholarly community and general public. It is theorized that with repeated exposure to media violence, a psychological saturation or emotional adjustment takes place such that initial levels of anxiety and disgust diminish or weaken. For example, in a study conducted in 2016, a sample of college students were assigned at random to play either a violent or non violent video game for 20 minutes. They were then asked to watch a 10 minute video of real life violence. According to the American Psychological Association's report titled technical report on the review of the violent video game literature written by Caldwell in February 2020, the revision to the 2015 resolution, playing video games, is often popularly associated with adolescence. "Children younger than age eight who play video games spend a daily average of 69 minutes on handheld console games, 57 minutes on computer games, and 45 minutes on mobile games, including tablets." The students who had played the violent video games were observed to be significantly less affected by a simulated aggressive act than those who did not play the violent video games. However, the degree to which the simulation was "believable" to the participants, or to which the participants may have responded to "demand characteristics" is unclear (see criticisms below). Nonetheless, social cognitive theory was arguably the most dominant paradigm of media violence effects for many years, although it has come under recent criticism. Recent scholarship has suggested that social cognitive theories of aggression are outdated and should be retired. Some scholars also argue that the continuous viewing of violent acts makes teenagers more susceptible to becoming violent themselves. Children of young age are good observers; they learn by mimicking and adapting the behavior. Playing violent video games created a fear in everyone's heart of violence in real life, which was only valid for adolescents with underlying psychological problems. According to the journal article written by McGloin in 2015, media violence can trigger aggressive behavioral change in the highly characterized aggressive individual. An individual can face severe consequences with media violence, which can increase "bullying behavior."

Өсіру теориясы

Бұл теорияны Джордж Гербнер теледидардағы зорлық-зомбылық пен жеке адам арасындағы байланысты қарастырудың басқаша жолы ретінде жасады. Гербнер көбінесе халықтың көріп отырған теледидардағы зорлық-зомбылықты «қуантарлық зорлық-зомбылық» деп сипаттады. Ол мұны осылай атады, себебі теледидарда көрсетілетін зорлық-зомбылықтың көп бөлігі жақсы аяқталатынын байқады. Гербнер бұл мәселеге маңыз берді, өйткені әлемде «қуантарлық зорлық-зомбылық» жоқ деп есептейді, себебі кейде зорлық-зомбылықтың себебі болмайды. Бірақ, теледидардағы зорлық-зомбылық көрермендерді қатты қызықтырады. Гербнердің пікірінше, халық зорлық-зомбылықтың кино мен телешоудағы немесе жаңалықтардағы нақтылығына қарамастан, оларға тікелей әсер етеді деп ойлайды. Гербнер бұл теорияны «сиқырлы оқ теориясы» деп атады. Бұл теория теледидардағы зорлық-зомбылықты экраннан тыс, әрбір көрерменге жететін «сиқырлы оқ» ретінде сипаттады. Бұл оқиғадан кейін, адам айналасындағы нақты әлемдегі зорлық-зомбылықты қабылдай бастағанда, өркендеу теориясы басталады. Уақыт өте келе, медианы тұтынушылар теледидардағы зорлық-зомбылыққа бейімделіп, оны нақты әлемнің қалай екендігінің бір бөлігі деп қабылдайды. Бұл жергілікті және ұлттық қылмыс деңгейінің өсіп жатыр деген қате пікірлерге алып келеді, бірақ шындығында олар төмендеп жатыр. Сонымен қатар, бұл кейбір топтар туралы жағымсыз көзқарастарға әкеледі, себебі олар көбінесе теледидарда зорлық-зомбылықпен байланысты көрсетіледі. Мысалы, Мексикадан АҚШ-қа заңсыз көшіп келгендер. Жаңалықтарды жиі көретіндер заңсыз көшіп келгендер жасаған зорлық-зомбылық қылмыстарды көреді. Бұл оларды барлық заңсыз көшіп келгендер осылай әрекет етеді деп ойлануға итермелейді, соның салдарынан оларды жақтырмайды. Гербнер мұны «қауіпті әлем синдромы» деп атайды, ол бұрынғы барлық теориялардың нәтижесі болып табылады, көрермендер ақырында бұрмалану мен аномалияға толы әлемде өмір сүретініне сенеді.

Катализатордың моделі

Бір альтернативті теория – зорлық-зомбылықтың этиологиясын түсіндіру үшін ұсынылған катализатор моделі. Катализатор моделі – жаңа теория және кеңінен тексерілген жоқ. Катализатор моделіне сәйкес, зорлық-зомбылық генетикалық және ерте әлеуметтік факторлардың (әсіресе отбасы мен жақын достар) үйлесімінен пайда болады. Бұл модельде бұқаралық ақпарат құралдарындағы зорлық-зомбылықтың себептік әсері нашар деп қарастырылады. Нақты зорлық-зомбылық актілері стрестік орта жағдайларымен жеделдетіледі, зорлық-зомбылыққа бейімділігі жоғары адамдарда зорлық-зомбылықты жеделдету үшін аз стресс қажет. Алғашқы зерттеулердің кейбіреуі осы көзқарасты қолдады. 2013 жылы сотталғандармен жүргізілген зерттеулер де катализатор моделін қолдады. Атап айтқанда, катализатор моделі ұсынғандай, қылмыскерлер кейде қылмыстарына бұқаралық ақпарат құралдарында көрген стильдік элементтерді немесе мінез-құлықтарды қосады, бірақ қылмыс жасауға деген ниет бұқаралық ақпарат құралдарын қараумен байланысты емес, оның орнына ішкі себептерге негізделген.

Моральдық үрей теориясы

Осы салаға қатысты соңғы теория – моральдық үрей. Көптеп Дэвид Гонтлетт түсіндірген бұл теория, жаңа медиаға қатысты алаңдаушылықтың тарихи және циклдік сипатта екенін жобалайды. Осы көзқарас бойынша, қоғам жаңа медиа туралы алдын ала қалыптасқан теріс пікірге ие болады, көбінесе қоғамдағы ересек және ықпалды мүшелері оны пайдаланбайды. Зерттеулер мен ғалымдар мен саясаткерлердің ұстанымдары мәселені бейтарап түрде бақылап, бағалаудың орнына, бұрыннан бар сенімді растауға ұмтылады. Бірнеше жылдар немесе онжылдықтар өткен соң үрей басылады, бірақ жаңа медиа пайда болғанда қайтадан оянады.

Жалпы агрессиялық модель

Крейг А. Андерсон мен Брэд Бушман ұсынған жалпы агрессия моделі (GAM) – биологиялықтан мәдениетке дейінгі әртүрлі агрессивті мінез-құлықтарға қатысты жағдайлық және жеке айнымалылардың рөлін зерттейтін метатеория. Айырмашылықтар адамның ішкі жағдайларынан (сезімдер, ойлар, қозғырғыштық) және оның бағалауларынан/шешімдерінен (автоматты және бақыланатын) туындайды. GAM бастапқыда бұқаралық ақпарат құралдарындағы зорлық-зомбылықты түсіндіру үшін емес, агрессивті мінез-құлықтың жалпы моделі ретінде әзірленген. Медиа зорлық-зомбылығының жалпы әсерлеріне, қысқа және ұзақ мерзімді салдарларына, сондай-ақ бұқаралық ақпарат құралдарында зорлық-зомбылыққа ұшыраудың соңғы дамуына және оның қысқа және ұзақ мерзімді әсерлеріне назар аударғанда, GAM-ді медиа зорлық-зомбылығының әсерін түсіндіру үшін пайдалануға болады.

Екі сатылы ағыс теориясы

Пол Лазарсфельд бұл теорияны 1944 жылы жасаған. Екі қадамдық ақпарат тарату теориясы бұқаралық ақпарат құралдарының әсері тікелей болатын түсінікке қарсы тұрады. Оның орнына, бұқаралық ақпарат құралдарынан келетін ақпарат пен идеялар пікір көшбасшылары деп аталатын адамдарға жетеді. Пікір көшбасшылары естіген ақпаратты жинап, түсіндіріп, олар таратуға ниеттенген ой-пікірді қалыптастырады. Содан кейін пікір көшбасшылары өз көзқарастары мен идеяларын жалпы жұртшылықпен бөліседі, ал олар пікір ілесушілер рөлін қабылдайды. Бұқаралық ақпарат құралдары көптеген пікір көшбасшыларына ақпарат жеткізе алады, олар оны өзінің ерекше тәсілімен таратып, олардың нақты көзқарастарына сенедін пікір ілесушілерді жинауға мүмкіндік береді. Бұл бірдей бастаудан шыққан, бірақ ұқсас немесе мүлдем әртүрлі нәрселерге сенетін көптеген топтарға алып келуі мүмкін. Бұған кең таралған мысал – саяси бағыты бар жаңалықтар арналары. Консервативті жаңалықтар көзі консервативті көрермендерге көбірек қабылданатын және олардың ілесіне түсетін ақпаратты таратады, ал либералды жаңалықтар арналары да сол сияқты, көбінесе либералды көрермендерге арналған.

Платон

Платон – грек философы, ол бұқаралық ақпарат құралдарының жеке адамдарға тигізетін әсері туралы алғашқы ойлардың көптеген тұжырымдамасын жасады. Ол өзінің бір еңбегінде, қоғамға зиян келтіретін поэзияның аудиторияны адастыру қаупін айтады. Ол олардың поэзияға деген қабылдауы кейіннен өмірге деген қабылдауларына көшіп, Джордж Гербнердің өсіру теориясымен үйлеседі. Бұл теория, біз бұқаралық ақпарат құралдарында көріп-естігеннің нақты өмірге қатысы бар деп есептейтінімізді негізге алады.

Сын-пикірлерге жауап

Әлеуметтік ғылымдар медиа жағдайлары арасындағы ықтимал айырмашылықтарды бақылау үшін кездейсоқ эксперименттерді қолданады, бірақ мұны сақтап жасау қажет. Типик зерттеуде балалар немесе жас ересектер кездейсоқ түрде әртүрлі медиа жағдайларына тағайындалады, содан кейін оларға агрессивті болуға мүмкіндік берілген кезде байқалады. Себеп-салдарлық байланыс туралы пікір білдірген зерттеушілер өздерінің жұмыстарын жақсы орнатылған әдістемелік және статистикалық теорияға, сондай-ақ эмпирикалық деректерге негізделгенін қорғайды. Кейбір зерттеулердің нәтижесіз болуына қатысты, себеп-салдарлық байланыс туралы пікір білдіретін медиа зерттеушілер сыншылар зерттеулерді дұрыс түсінбейтінін немесе таңдап жариялайтынын жиі айтады. Тағы бір мәселе – эксперименттік зерттеулердің ықтимал шатастыратын факторлармен күресуі. Зерттеушілер кездейсоқ тағайындауды әдетте үшінші факторлар ретінде аталатын факторлардың (мысалы, жыныс, агрессивтілік қасиеттері, зорлық-зомбылыққа бейімділік) әсерін бейтараптандыруға тырысады. Эксперименттік жобалар жағдайларға кездейсоқ тағайындауды қолданғандықтан, мұндай факторлардың эксперименттік нәтижелерге әсері кездейсоқ (систематикалық емес) деп есептеледі. Дегенмен, мұны корреляциялық зерттеулерге қатысты айтуға болмайды, ал корреляциялық зерттеулерде мұндай факторларды бақыламау зерттеулерді түсіндіруді шектейді. Көбінесе, қарапайым жыныс сияқты фактор медиа зорлық-зомбылығының әсерін "өзгерте алады". Агрессияға қатысты мәселе, мүмкін, агрессияның анықтамасымен байланысты емес, зерттеулерде агрессия қалай өлшенетіні және агрессия мен зорлық-зомбылық қылмысының қоғамдық пікірде қалай бір-бірімен алмастырылатынымен байланысты. Бұл мәселе төңірегіндегі пікірталас көбінесе "кішкентай" әсер деп есептелетін нәрсеге қатысты түсініксіздікке байланысты. Медиа зорлық-зомбылығын зерттеушілер себеп-салдарлық байланыс туралы пікір білдіретіндер, медиа зорлық-зомбылығының әсерлерінен байқалатын әсерлердің мөлшері медициналық қауымдастық маңызды деп санайтын кейбір медициналық зерттеулердегі әсерлерге ұқсас екенін айтады. Жақында әлеуметтік ғалымдар қылмыстарды екі санатқа бөлді: зорлық-зомбылық қылмыстары және зорлық-зомбылықсыз қылмыстар. Нақты өмірде болатын қылмыстардың 87%-ы зорлық-зомбылықсыз қылмыстар, ал теледидарда көрсетілетін қылмыстардың 13%-ы ғана зорлық-зомбылықсыз қылмыстар болып саналады. Дегенмен, басқа зерттеушілер мұндай байланыстарды экологиялық қателіктерге ұқсас деп санайды. Кез келген себеп-салдарлық байланысты анықтау үшін одан да көп зерттеулер қажет.

Social science uses randomized experiments to control for possible differences between media conditions, although these must be done with care. In a typical study, children or young adults are randomly assigned to different media conditions and then are observed when given an opportunity to be aggressive. Researchers who argue for causal effects have defended their work that is based on well established methodological and statistical theory and on empirical data. Regarding the inconclusive nature of some findings, media researchers who argue for causal effects often contend that it is the critics who are misinterpreting or selectively reporting studies. Another issue is the way in which experimental studies deal with potential confounding variables. Researchers use random assignment to attempt to neutralize the effects of what commonly are cited as third variables (i. e. gender, trait aggressiveness, preference for violent media). Because experimental designs employ random assignment to conditions, the effect of such attributive variables on experimental results is assumed to be random (not systematic). However, the same can not be said for correlational studies, and failure to control for such variables in correlational studies limits the interpretation of such studies. Often, something as simple as gender proves capable of "mediating" media violence effects. Regarding aggression, the problem may have less to do with the definition of aggression, but rather how aggression is measured in studies, and how aggression and violent crime are used interchangeably in the public eye. Much of the debate on this issue seems to revolve around ambiguity regarding what is considered a "small" effect. Media violence researchers who argue for causal effects contend that effect sizes noted in media violence effects are similar to those found in some medical research which is considered important by the medical community, recently found that social scientists The types of crimes were divided into two categories, violent crimes and non violent crimes. 87% of crimes occurring in the real world are non violent crimes, whereas only 13% of crimes occurring on TV are considered non violent crimes. although other researchers consider such linkages to be reminiscent of ecological fallacies. Much more research is required to actually establish any causal effects.

БАҚ-тағы зорлық-зомбылықты сезгізбеу

Десенсибилизация термині "эмоционалдық күшті тітіркендіргіштерге реакцияны білдіретін жалпы ұғым және бастапқыда күшті физиологиялық немесе эмоционалдық реакцияны тудыратын тітіркендіргіш, оған жиірек тап болған сайын, реакцияны тудыру қабілеті азая түсетін процесс" деп анықталады. Медиадағы зорлық-зомбылыққа алғаш рет тап болғанда, пайдаланушы дискомфорт, қорқыныш, тер бездерінің белсенділігі және жүрек соғуының артуы сияқты реакциялар білдіреді. Сонымен қатар, фильмдер, теледидар және бейне ойындар сияқты медиа зорлық-зомбылығына қайталап және ұзақ уақыт бойы тону, медиа зорлық-зомбылығының психологиялық әсерін азайтады. Пайдаланушы ұзақ уақыт бойы және қайталап медиаға тону арқылы эмоционалды және когнитивті түрде сезімталдығын жоғалтады. Десенсибилизация адамның зорлық-зомбылыққа деген көзқарасына да әсер етуі мүмкін. Көрерменге бастапқыда ұнамайтын нәрсе, кейіннен жиі көрінуге байланысты қалыпты жағдайға айналуы мүмкін. Мысалы, егер бала зорлық-зомбылыққа толы ойындармен көп уақыт өткізсе, ол нақты қару қолданудың салдары мен оның басқаларға қаншалықты қауіпті екенін түсінбей қалуы мүмкін. Олар үшін бұл "жалған ғана ойын" болғандықтан, олар ешқандай жазасыз іс-әрекеттер жасай алады, бұл оларды белгілі бір жағдайларда мұндай мінез-құлық әлеуметтік жағынан қабылданатындығына сендіруі мүмкін. Егер зорлық-зомбылық көптеген медиа түрлерінде проблеманы "шешу" жолы ретінде көрсетілсе, яғни мақсатқа жету үшін зорлық-зомбылық қолданылса, бұл осы медианың тұтынушыларын осы байланысты шындыққа айналдыруға итермелейді. Телевизор, интернет, музыка және бейне ойындарда көргендерінің әсерінен, жанжал кезінде деэскалацияға емес, зорлық-зомбылыққа жүгінуге тырысуы мүмкін. Бұл зорлық-зомбылыққа ден қою адам үшін бірден тартымды болып, олар бұрын ойламаған нәрселерді қарастыра бастайды. Мысалы, қазіргі хип-хоп музыкасында, көптеген танымал әндерде кісі өлтіру мақтанышпен дәріптеледі және қарсыластарды басып тастау немесе қоғамда үстемдік құру құралы ретінде өлтіру туралы ашық айтылады. Бұл әндер шындыққа сәйкес болса да, көптеген адамдар осы әндердің мәтінін тыңдайды және олардың санасы зорлық-зомбылыққа толы суреттермен толтырылады, олардың зорлық-зомбылыққа бейімділігіне қарамастан. Мұндай тұрақты зорлық-зомбылыққа тону тыңдаушыны ояу және агрессивті күйде ұстайды, бұл өз кезегінде мінез-құлықта өзгерістерге әкеледі. Ақылды адам әндерде естігендеріне байланысты, құрмет табу үшін кісі өлтірудің дұрыс жолы екенін ойлауы мүмкін. Осы себепті көптеген балалар сүйікті рэперлері сияқты әрекет етуге тырысады және басқалардың алдында "қатал" көріну үшін жанжал іздейді. Зорлық-зомбылық қоғамға сіңіп, нәзік эголар мен музыканың салдарынан көптеген қажетсіз өлімдер орын алады, бұл тұтынушылардың миын шатастырып, көңіл көтеру мен шындық арасындағы шекараны жояды. 2006 жылы Ұлттық денсаулық сақтау институты жариялаған мақалада музыка жанрының тыңдаушының есірткі қолдану және агрессивті мінез-құлыққа бейімділігіне әсері зерттелді. Зерттеу 25 жасқа дейінгі колледж студенттері арасында жүргізілді, нәтижелер көрсеткендей, халықтың 69% рэп музыкасын тыңдайтынын және марихуана қолдану жиілігі мен агрессивті мінез-құлықты оң болжағанын хабарлады. Басқа жанрлар мұндай мінез-құлықты теріс болжады. 2011 жылы жүргізілген зерттеуде түрлі студенттер арасында, ерлер мен әйелдер арасында зорлық-зомбылық туралы ақпараттың таралуына әсері зерттелді. Зерттеу нәтижелері көрсеткендей, пайдаланушы зорлық-зомбылықты бейнелейтін медиа контентін жиі қолданғанда, оның физиологиялық белсенділігі төмендейді. Үлгіде ерлер мен әйелдердің екеуі де зорлық-зомбылыққа толу медиа контентін жиі қолданумен және зорлық-зомбылыққа деген ояну реакциясының күшеюімен байланысты болды. Сондай-ақ, үлгіде зорлық-зомбылыққа толу медиа қолданудың артуы мен агрессиялық ойлардың қолжетімділігі арасында айтарлықтай байланыс байқалды.

The term desensitization can be defined as "a general concept that refers to responses to emotionally charged stimuli and describes the process by which a stimulus that initially elicits a strong physiological or emotional reaction becomes less and less capable of eliciting the response the more often it is presented". When exposed to media violence initially, the user tends to generate responses dealing with discomfort, fear, sweat glands activating, and an increase in heart rate. Moreover, after repeated and overlong exposure to media violence on a user, which includes movies, television, and video games reduces the psychological effect of media violence. The user eventually will become emotionally and cognitively desensitized to media over prolonged and repeated media exposure. Desensitization could also affect the way an individual views violence. Something that repulses a viewer at first could later become normal due to repeated exposure to violent content. For example, if a child plays a lot of violent shooter games, they may start to become numb to the consequences of actual gun violence and how dangerous of a threat it can be to others. Because it is "just a game" to them, they can commit actions virtually that they won't be reprimanded for and this can cause them to believe that such behavior is socially acceptable under certain circumstances. If violence is shown as a "solution" to a problem in most forms of media, meaning that violence is committed to achieve a goal, this can cause consumers of such media to make that connection a reality. When faced with an altercation, one may consider violence rather than de escalation because of what they have seen on TV, Internet, in music, and in video games. This violent response suddenly becomes much more appealing to the individual and they start to consider things they would not have before. For example, in modern hip hop music, there are a lot of popular songs that glorify murder and openly talk about killing others as a means of squashing beef or asserting dominance in the community. Whether or not these songs are true, many people listen to these lyrics and their mind becomes filled with violent imagery regardless of if they already had a predisposition to violence or not. This constant exposure to glorified violence keeps the listener in a state of arousal and heightened aggressiveness, which in turn causes changes in behavior. A level headed person could suddenly start to think murder is an appropriate solution to earn respect amongst peers because of what they are hearing in songs. Because of this, you have many kids trying to act like their favorite rappers and seek out altercations to look "hard" in front of others. Violence begins to creep throughout society and many pointless deaths occur because of fragile egos and music that has brainwashed consumers into blurring the line between entertainment and reality. An article published in 2006 by the National Institute of Health investigated whether music genre affects a listener's tendencies for substance use and aggressive behavior. The study was conducted on college students under the age of 25 and results showed that 69% of the population reported listening to rap music, and that it positively predicted frequency of marijuana use and aggressive behaviors. Other genres were reported to negatively predict such behaviors. A study done in 2011, examined the desensitization of violent media content among a sample of a variety of students both men and women. Their findings suggest that the user's physiological activity when shown violent media is less when the user regularly uses violent media content. In the sample, both the men and women had a serious link with both regular violent media use and an increased response of arousal to violence. The sample also showed a significant link between increased media violence use and readily available cognitions of aggression.

Медиадағы зорлық-зомбылық пен кішігірім агрессивті мінез-құлық арасындағы байланыс

Бұқаралық ақпарат құралдарындағы зорлық-зомбылық пен ауыр физикалық агрессия, қорлау немесе жастар арасындағы зорлық-зомбылық арасындағы байланысты дәлелдеу жеткіліксіз болғандықтан, қазіргі талқылаулар көбінесе бұқаралық ақпарат құралдарындағы зорлық-зомбылықтың агрессияның жеңіл формаларына әсер ету мүмкіндігіне бағытталған. 1987 жылы жастардың зорлық-зомбылық әрекеттеріне қатысты сот істерін қарастырған мақала соттардың зорлық-зомбылық әрекеттері үшін бұқаралық ақпарат құралдарын кінәлі деп тануға құлшынбағанын көрсетті. Қазіргі уақытта бұл мәселе бойынша бірлескен пікірге қол жеткізілген жоқ. Мысалы, 1974 жылы АҚШ Бас дәрігері Конгресс алдында: «Басым көпшілік пікірі және Бір ауыздан қабылданған Ғылыми кеңес комитетінің есебі теледидардағы зорлық-зомбылықтың қоғамның белгілі бір мүшелеріне кері әсер ететінін көрсетеді» деді. Бұл бейне ойындар оянуды және агрессивті ойларды күшейтетіндіктен, сезімдер күшейгенде және агрессия жауап ретінде дайындалғанда, адам агрессивті мінез-құлық танытуына себеп болуы мүмкін. Алайда, 2001 жылы АҚШ Бас дәрігерінің кеңсесі мен Денсаулық сақтау және әлеуметтік қызметтер департаменті бұл позициядан бас тартып, бұқаралық ақпарат құралдарындағы зорлық-зомбылықты екінші деңгейлі рөлге жіберді және зерттеулердегі көптеген кемшіліктерді атап өтті. Сондай-ақ, зерттеулер бұқаралық ақпарат құралдарындағы зорлық-зомбылықтың сезімталдық деңгейін төмендетуге әкеле ме деген мәселеде де келіспеушіліктер бар.

БАҚ-тағы зорлық-зомбылық пен жастар арасындағы зорлық-зомбылық

АҚШ-та жасөспірімдер күніне орта есеппен тоғыз сағатқа жуық уақытын түрлі бұқаралық ақпарат құралдарына қосылып өткізеді. Мысалдарға бейне ойындар, теледидар, музыка және интернет жатады. Кейбір жасөспірімдер аптасына 40 сағаттан астам бейне ойындар ойнайтындарын айтады. Зорлық-зомбылыққа толы ойындардың көп болуына байланысты, бұл кейбір адамдарды алаңдатуы мүмкін. Бүгінгі танымал ойындарға Call of Duty, Fortnite, GTA, Rainbow Six Siege және Red Dead Redemption кіреді. Бұл ойындар ойыншыларға таратылатын зорлық-зомбылық деңгейімен ерекшеленсе де, зорлық-зомбылық олардың негізгі құрылымдық элементі болып табылады. Агрессивті мінез-құлықтың бір ғана себебі болуы қиын, бірақ бұқаралық ақпарат құралдарында зорлық-зомбылықтың көп көрсетілуіне байланысты, зерттеушілер мұндай әуесқойлықтың психикалық денсаулыққа кері әсер етуі мүмкін бе екенін зерттеді. Ұлттық денсаулық сақтау институтының 2007 жылғы мақаласында бұқаралық ақпарат құралдарындағы зорлық-зомбылықтың адамдарға қысқа мерзімді әсер етуіне үш түрлі жол арқылы ықпал ететіні айтылған: бастау, қоздыру және еліктеу – бәрі де әлеуметтік-когнитивтік теорияның құрамдас бөліктері. Бастау – бұл байқалған стимул жеке тұлғада осы стимулмен байланысты психикалық байланыс арқасында белгілі бір эмоцияны немесе мінез-құлықты тудыру процесі. Мысалы, шаңғы маскасы адамды күдікке салуы мүмкін, себебі ол қарулы тонаушылар қолданғандықтан зорлық-зомбылық қылмысының символы ретінде бейнеленген, тіпті оның өзі зиянды болмаса да. Сол сияқты, әртүрлі адамдар тобы ассоциативтік бастау арқылы стереотиптелген болуы мүмкін. Мысалы, егер бұқаралық ақпарат құралдары қара нәсілді адамдарды басқа нәсілдерге қарағанда қауіптірек және зорлық-зомбылыққа бейім деп көрсетсе, адам миында осы байланыс қалыптасып, қара нәсілді адамдармен қарым-қатынас кезінде артық сақтық танытуы мүмкін. Зорлық-зомбылықтың адамдардағы агрессияны арттыру себебінің бірі – қоздыру. Психологияда қоздыру – физиологиялық жағынан сергек, ояу және зейін қою күйі деп анықталады. Басқаша айтқанда, адамның сезімдері стимулдарға ұшырағанда уақытша күшейеді. Мысалы, егер адам медиадағы бір нәрседен қоздырылса, ал кейбір сыртқы факторлар оларда ашу тудырса, қоздыруды беру олардың реакциясын күшейтеді және олар қозған күйде болмағандағы жағдайдан өзгеше болуы мүмкін. Зорлық-зомбылыққа қатысты, кейбір зерттеушілер тұрақты түрде зорлық-зомбылық контентіне ұшырау тұтынушылардың әрқашан жоғары эмоциялық күйде немесе "қаңқада" болуына әкелуі мүмкін деп санайды, бұл олардың агрессивті мінез-құлық танытуына себеп болуы мүмкін. Еліктеу – бұл үш ұғымның ең қарапайымы. Ол жай ғана адамдар көргендерін еліктейді дегенді білдіреді. Бұл ересектерге қарағанда балаларда көбірек кездеседі. Мысалы, бала кино көріп отыр дейік. Фильмде бір кейіпкердің сыртқы келбеті үшін екінші кейіпкер мазақтайтын көрініс орын алады. Кейіпкер осы сөзге жауап ретінде екінші кейіпкерді бетке ұрып жібереді. Бала осы мінез-құлықты көріп, оны осындай жағдайға дұрыс жауап деп санауы мүмкін, сондықтан олар да сол жағдайға тап болғанда ашуға бой алдырады. 2015 жылғы Америка Психологиялық Ассоциациясының баяндамасында зорлық-зомбылық видео ойындарының ерлер мен әйелдер арасындағы агрессияға әсері өлшенді. Нәтижелер эксперименталды, көлденең және бойлық зерттеулерде 0,2 корреляциялық мәнін көрсетті. Балалар жасөспірім шаққа жеткен сайын, зорлық-зомбылықпен байланысты зорлық-зомбылық әрекеттерінің дәлелдері азайады. Көптеген ғалымдар бұл төмендеуді себептік байланысқа жатқызуға болмайтынын ескерсе де, олар бұл байқау бұқаралық ақпарат құралдарындағы зорлық-зомбылықтың зиянды әсеріне қарсы тұратынын қорытындылады. Жастардың ұзақ мерзімді зерттеуі зорлық-зомбылық құралдарын қолдану мен жастардың зорлық-зомбылығы мен қорқытуы арасында ұзақ мерзімді байланыс жоқ екенін анықтады.

On average, adolescents in the United States spend almost nine hours a day connected to some form of media. Examples include video games, TV, music, and Internet. Some teens have claimed that they play video games for over 40 hours a week. This can be a point of concern for some, considering the availability of a vast selection of violent games to consumers. Today's popular games include Call of Duty, Fortnite, GTA, Rainbow Six Siege, and Red Dead Redemption. While these games may differ in the degree of violence propagated to players, violence is still the key element on which these games are built. It is hard to blame aggressive behavior on a single cause, but with that much exposure to violent media, researchers have examined if such pastimes can be negatively influencing mental health. A 2007 article published by the National Institutes of Health states that three ways in which media violence is believed to affect individuals short term is through priming, arousal, and mimicking, all aspects of social cognitive theory. Priming is the process in which an observed stimulus can provoke a certain emotion or behavior in an individual due to the mental connection they have formed with the stimulus. For example, a ski mask can cause an individual to be on edge because, though not inherently bad, ski masks have been portrayed as objects of violent crime through their use by armed robbers. In the same way, certain groups of people can be stereotyped through associative priming. For example, if the media commonly portrays black people as more dangerous and prone to violence than other races, an individual may form that connection in their brain and become overly cautious when around black people. Arousal is another reason why media violence can increase aggression in individuals. Arousal in psychology is defined as the state of being physiologically alert, awake, and attentive. In other words, one's senses are heightened temporarily due to exposure to stimuli. For example, if an individual is aroused by a piece of media and some external factor provokes anger in them, excitation transfer may cause their response to be overly aggressive and different from how they would normally respond if not in a state of excitement. In terms of media violence, some researchers believe that constant exposure to violent content can cause consumers to always be in a heightened state of emotion, or "on edge", therefore making them behave in an overly aggressive manner. Mimicry is the simplest of these three concepts. It simply states that individuals mimic what they see. This is more common in children than in adults. For example, say a child is watching a movie. In that movie, a scene plays out in which a character is made fun of by another character for how they look. The character responds to the insult by punching the other in the face. The child may see this behavior and deem it an appropriate response to such provocation so that, when faced with the same scenario, they lash out in anger. A 2015 report from the American Psychological Association measured the effects of violent video games on aggression for both males and females. Results show that there is a correlation value of 0.2 in experimental, cross sectional, and longitudinal studies. As children advance into teen years, evidence for violent acts in relation to violent media becomes less consistent. Although most scholars caution that this decline cannot be attributed to a causal effect, they conclude that this observation argues against causal harmful effects for media violence. A recent long term outcome study of youth found no long term relationship between consuming violent media and youth violence or bullying.

Медиадағы зорлық-зомбылық және мәдени зерттеулер

БАҚ пен зорлық-зомбылық туралы зерттеулердің көп бөлігі АҚШ-тан, әсіресе психология және БАҚ/коммуникация зерттеулерінің осымен байланысты салаларынан шыққан. Еуропа мен Австралиядағы БАҚ пен зорлық-зомбылық арақатынасын зерттеулер әлдеқайда кең көлемді және саясат, мәдениет және әлеуметтік қарым-қатынастармен тығыз байланысты. 2016 жылы жасалған зерттеу әртүрлі мәдениеттердегі БАҚ зорлық-зомбылығы мен агрессия арасындағы байланысты қарастырды. Бұл – медиа зорлық-зомбылығының әсерін және барлық мәдениеттердегі агрессияға қатысты мәдени ерекшеліктерді зерттеген алғашқы трансмәдени зерттеу болды. Австралия, Қытай, Хорватия, Германия, Жапония, Румыния және АҚШ-тан алынған үлгілер БАҚ қолданысы туралы сауалнаманы толтырды. Зерттеуден төрт маңызды қорытынды шықты. Біріншісі – зорлық-зомбылық көрсететін БАҚ агрессивті мінез-құлықпен байланысты. Екіншісі, БАҚ зорлық-зомбылығының әсері елдерде шамалас болды. Үшінші қорытынды, агрессивті мінез-құлық пен БАҚ зорлық-зомбылығына қатысты байланыс адамның ішкі агрессивті ой-өрісімен анықталады және түрлі мәдениеттерде де маңызды. Төртінші қорытынды: БАҚ зорлық-зомбылығы агрессияға ықпал ететін басқа да тәуекел факторларымен тең немесе ұқсас, демек, ерекше назар қажет. Джефф Льюистің «Медиа мәдениеті және адам зорлық-зомбылығы» кітабы БАҚ зорлық-зомбылығын зерттеудің дәстүрлі тәсілдеріне сын көзбен қарады. Льюис зорлық-зомбылықтың негізінен әлеуметтік процестер мен ойлау жолдарының өзара әрекеттесуінен туындайтынын, ал олар БАҚ, саясат және басқа мәдени дискурстар арқылы үнемі жаңарып отыратынын айтады. Зорлық-зомбылық үкімет, құқықтық және көркем БАҚ мәтіндерінде «рұхсат етілген» немесе «заңды» деп көрсетіледі. Сәйкесінше, Льюис зорлық-зомбылықтың «табиғи» екені немесе кез келген БАҚ оны тудырады деген пікірге қарсы шығады. Керісінше, БАҚ зорлық-зомбылықтың пайда болуына жағдай жасайтын мәдениеттен туындаған және мұрагерлік ойлау жолдарымен немесе «сезінумен» өзара әрекеттеседі. «Зорлық-зомбылық ойлаудың» мұндай формалары тарихи тұрғыдан иерархиялық әлеуметтік ұйымдасқандық процестерге енген. Бұл иерархиялық жүйелер біздің біліміміз бен сенімдерімізді қалыптастырады, зорлық-зомбылықты қалыпты жағдайға келтіріп, үкіметтер мен басқа да ықпалды институттармен рұқсат етіледі. Сондықтан зорлық-зомбылық пен БАҚ арасындағы байланыс өте күрделі, бірақ ол қазіргі заманғы мәдениеттің нормативтік аясында өмірге келеді.

Much of the research on media and violence derives from the United States, particularly the related research fields of psychology and media/communication studies. Research in Europe and Australia on the relationship between media and violence is far broader and is much more clearly embedded in politics, culture and social relationships. A study done in 2016, examined the relationship between media violence and aggression across different cultures. This was the first cross cultural study that looked at both the effects of media violence and culture generality regarding aggression across all cultures. Samples obtained from seven different countries (Australia, China, Croatia, Germany, Japan, Romania, and the United States) completed a questionnaire about media habits. Four major findings were derived from the study, the first being that violent media was significantly related to aggressive behaviors. Secondly, the effects of media violence were similar in weight across the countries. The third finding, explains the relationship between aggressive behavior and media violence exposure is determined by the pre existing aggressive cognitions in oneself and is relevant across different cultures. Lastly, the fourth finding is that media violence is equal to or similar enough to other risk factors that influence aggression meaning special treatment or attention is required/deserved. Jeff Lewis' book Media Culture and Human Violence challenges the conventional approaches to media violence research. Lewis argues that violence is largely generated through the interaction of social processes and modes of thinking which are constantly refreshed through the media, politics and other cultural discourses. Violence is continually presented as 'authorized' or 'legitimate' within government, legal and narrative media texts. Accordingly, Lewis disputes with the proposition that violence is 'natural' or that violence is caused by media of any sort. Rather, media interacts with culturally generated and inherited modes of thinking or 'consciousness' to create the conditions in which violence can occur. These forms of 'violence thinking' are embedded in historically rooted processes of hierarchical social organization. These hierarchical organizational systems shape our knowledge and beliefs, creating a ferment in which violence is normalized and authorized by governments and other powerful institutions. The link between violence and the media is therefore very complex, but exists within the normative framework of modern culture.