Кіріспе

Қазіргі Румыния аумағындағы монета тарихы 2500 жылға жуық созылады; монеталардың көптеп таралуы осы аймаққа гректер арқылы, Қара теңіз жағасындағы олардың колониялары арқылы бастау алды.

Ежелгі монеталар

Румыния аумағындағы ең алғашқы құжатталған валюта – 8 граммдық күміс драхма, оны грек полисі (πολις, қала) Гистриа (қазіргі Добруджа аймағында) б.з.д. 480 жылы шығарған. Одан кейін Добруджадағы басқа грек полистері де монеталар шығарды. Б.з.д. 4 ғасырда Дакияда Македония патшалары Филипп II мен Александр Македонскийдің монеталары қолданылды, сондай-ақ, атақты алтын косони (косон немесе Косон) сияқты жергілікті монеталар да болды. Б.з.д. 3 немесе 2 ғасырда Дакияда монета соғу белсенділігі күшейді. Дакиядағы жергілікті монеталармен қатар Македония Prima, Фасос, Аполлония және Диррахий монеталары да айналымда болды. Сол сияқты, Рим монеталары, мысалы, республикалық және императорлық денарийлер де Дакия аумағында, тіпті римдік оккупацияға дейін айналымға түсті, және олар Аврелийдің шегінуінен кейін де айналымда болды, кейіннен Византия ақшасымен алмастырылды.

Орта ғасырлар

Құрылғанынан кейін көп ұзамай Валахия және Молдавия княздықтары әрқайсысы өз күміс монеталарын шығарды. Валахия өзінің алғашқы монеталарын Влаику Вода (1364–1377) билігі кезінде, ал Молдавия Петру I (1375–1391) билігі кезінде шығарды. Молдавияда монеталар Грош өлшемі мен салмағын пайдаланды, ал Валахияда Грош пен венгр денарийлері соғылды. Екі елде де алғашқы монеталарда латын және кириллица жазулары кездеседі. Валахияның ерте монеталарында Басараб әулетінің гербі бейнеленген және Валахияның тағы бір атауы – Transalpina латын әрпімен жазылған. Гректің *áspron* сөзінен туындаған *aspri* деп аталатын күміс монеталардың соғылуы 15 ғасырдың бірінші жартысында күшейді, бірақ кейін Владислав II (1447–1456) билігі кезінде Валахияда және Штефаницэ Вода (1517–1527) билігі кезінде Молдавияда тоқтады. Бұл себептердің бірі – Валахия мен Молдавияда өз күміс кеніштері болмауы, сондай-ақ сауданың өркендеуі, жергілікті монеталарды ығыстырған басқа монеталардың келуі болды. Монета соғуды жалғастырған жалғыз қала – Молдавиядағы Четатя Албэ болды. Шарттар мен басқа да құжаттарда көрсетілген сандар монеталардың нақты саны емес, стандартты жүйедегі олардың құны болды. Мысалы, стандарт көбінесе алтын жүйесін қолданды, бірақ төлемдер жергілікті күміс монеталармен жүзеге асырылды. Валахиядағы ең алғашқы стандарт – византиялық алтын монетасы гиперпироннан алынған перпер, ол 15 ғасырда итальяндық дукат және флорин жүйесімен алмастырылды. Молдавияда литвалық грош Злот Тэтэреск (татар злотысы) монетасымен алмастырылды, оның атына қарамастан, татарлардың өзі шығармаған, бірақ Генуяның Каффа колониясында соғылған монета еді. Румыния жерінде ғасырлар бойы түрлі монеталар айналымда болды: түрік талерлері, венгр және австриялық гульдерлер (Румынияда *galbeni* деп аталды), злоти, орыс карбованцы, венециялық зекини, барлығы 100-ден астам валюта. 16 ғасырдың соңына қарай Валахия мен Молдавияда, сондай-ақ Осман империясының басқа да аймақтарында голландтық Дальдер монетасы қолданыла бастады. Бұл монеталарда арыстан бейнеленген (содан голланд тілінде *leeuwendaalder*, неміс тілінде *löwenthaler* деп аталды) және монетаның атауы қысқартылып лей (көпше түрі – лейлер) деп аталды, ол әлі күнге дейін Румыния және Молдавия валюталарының атауы болып табылады. Османдықтар голланд күміс дальдерлерін үлгі алып, piaștri, Piastre деп аталатын монеталар соқты.

Қазіргі заман

1831 жылы Валахияда және 1832 жылы Молдавияда қабылданған Органикалық ережелер Румыния жерлерінде қолданылатын монета айналымын тұрақтандырды: австриялық флорин және нумизматтарға «Звайнцигер» деп белгілі күміс монета, «жиырмалық», Тирольдік крейцер, құны 20 Вероналық динарийге (неміс тілінде Бернер, латын тілінде denarii cruciati, cruciati сөзі «крестті» білдіреді, монетадағы крестен шыққан). Бірлікті мойындау ниетімен князь Александр Иоанн Куза, Ион Гелиаде Радулеску ұсынған «români» немесе «romanat» деп аталатын монетаны соғуды қалады. Алайда, мемлекеттік қазынадағы металл мөлшерінің жеткіліксіздігі және Осман империясының ықпалы салдарынан бұл мүмкін болмады, өйткені Османлылар өздерінің қарастырылған мемлекетінің дербес валютасы болуына келіспеді.