Румыниядағы монета тарихы: 2500 жылдық дәуір! Гректерден бастау, ежелгі драхма, дак монеталары (косони) және Македониялық әйгілі монеталар туралы біліңіз.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қазіргі Румыния аумағындағы монета тарихы 2500 жылға жуық созылады; монеталардың көптеп таралуы осы аймаққа гректер арқылы, Қара теңіз жағасындағы олардың колониялары арқылы бастау алды.
The history of coins in the area that is now Romania spans over a 2500 year period; coins were first introduced in significant numbers to this area by the Greeks, through their colonies on the Black Sea shore.
Ежелгі монеталар
Румыния аумағындағы ең алғашқы құжатталған валюта – 8 граммдық күміс драхма, оны грек полисі (πολις, қала) Гистриа (қазіргі Добруджа аймағында) б.з.д. 480 жылы шығарған. Одан кейін Добруджадағы басқа грек полистері де монеталар шығарды. Б.з.д. 4 ғасырда Дакияда Македония патшалары Филипп II мен Александр Македонскийдің монеталары қолданылды, сондай-ақ, атақты алтын косони (косон немесе Косон) сияқты жергілікті монеталар да болды. Б.з.д. 3 немесе 2 ғасырда Дакияда монета соғу белсенділігі күшейді. Дакиядағы жергілікті монеталармен қатар Македония Prima, Фасос, Аполлония және Диррахий монеталары да айналымда болды. Сол сияқты, Рим монеталары, мысалы, республикалық және императорлық денарийлер де Дакия аумағында, тіпті римдік оккупацияға дейін айналымға түсті, және олар Аврелийдің шегінуінен кейін де айналымда болды, кейіннен Византия ақшасымен алмастырылды.
The earliest documented currency in the Romanian territory was an 8 gram silver drachma, issued by the Greek polis (πολις, city) Histria (in the region that is now the Dobruja) in the year 480 BC. It was followed by other coins issued by other Greek poleis in Dobruja. In the 4th century BC, the coins of Macedonian kings Philip II and Alexander the Great were used in Dacia, but also indigenous coins including the celebrated gold kosoni (named so after the Dacian King depicted on most of the coins, Koson or Coson). In the 3rd century BC or 2nd century BC, Dacian minting increased in intensity. In parallel with the local coins in Dacia, coins from Macedonia Prima, Thasos, Apollonia and Dyrrachium also circulated. Similarly, Roman coins such as Republican and Imperial denarii also circulated in the Dacian territory, even before the Roman occupation, much as they continued to circulate even after the Aurelian retreat, later replaced by Byzantine money.
Орта ғасырлар
Құрылғанынан кейін көп ұзамай Валахия және Молдавия княздықтары әрқайсысы өз күміс монеталарын шығарды. Валахия өзінің алғашқы монеталарын Влаику Вода (1364–1377) билігі кезінде, ал Молдавия Петру I (1375–1391) билігі кезінде шығарды. Молдавияда монеталар Грош өлшемі мен салмағын пайдаланды, ал Валахияда Грош пен венгр денарийлері соғылды. Екі елде де алғашқы монеталарда латын және кириллица жазулары кездеседі. Валахияның ерте монеталарында Басараб әулетінің гербі бейнеленген және Валахияның тағы бір атауы – Transalpina латын әрпімен жазылған. Гректің *áspron* сөзінен туындаған *aspri* деп аталатын күміс монеталардың соғылуы 15 ғасырдың бірінші жартысында күшейді, бірақ кейін Владислав II (1447–1456) билігі кезінде Валахияда және Штефаницэ Вода (1517–1527) билігі кезінде Молдавияда тоқтады. Бұл себептердің бірі – Валахия мен Молдавияда өз күміс кеніштері болмауы, сондай-ақ сауданың өркендеуі, жергілікті монеталарды ығыстырған басқа монеталардың келуі болды. Монета соғуды жалғастырған жалғыз қала – Молдавиядағы Четатя Албэ болды. Шарттар мен басқа да құжаттарда көрсетілген сандар монеталардың нақты саны емес, стандартты жүйедегі олардың құны болды. Мысалы, стандарт көбінесе алтын жүйесін қолданды, бірақ төлемдер жергілікті күміс монеталармен жүзеге асырылды. Валахиядағы ең алғашқы стандарт – византиялық алтын монетасы гиперпироннан алынған перпер, ол 15 ғасырда итальяндық дукат және флорин жүйесімен алмастырылды. Молдавияда литвалық грош Злот Тэтэреск (татар злотысы) монетасымен алмастырылды, оның атына қарамастан, татарлардың өзі шығармаған, бірақ Генуяның Каффа колониясында соғылған монета еді. Румыния жерінде ғасырлар бойы түрлі монеталар айналымда болды: түрік талерлері, венгр және австриялық гульдерлер (Румынияда *galbeni* деп аталды), злоти, орыс карбованцы, венециялық зекини, барлығы 100-ден астам валюта. 16 ғасырдың соңына қарай Валахия мен Молдавияда, сондай-ақ Осман империясының басқа да аймақтарында голландтық Дальдер монетасы қолданыла бастады. Бұл монеталарда арыстан бейнеленген (содан голланд тілінде *leeuwendaalder*, неміс тілінде *löwenthaler* деп аталды) және монетаның атауы қысқартылып лей (көпше түрі – лейлер) деп аталды, ол әлі күнге дейін Румыния және Молдавия валюталарының атауы болып табылады. Османдықтар голланд күміс дальдерлерін үлгі алып, piaștri, Piastre деп аталатын монеталар соқты.
Soon after their founding, the principalities of Wallachia and Moldavia each minted their own silver coins. Wallachia minted their first coins during the rule of Vlaicu Vodă (1364–1377) and Moldavia during the rule of Petru I (1375–1391). In Moldavia, coins used the size and weight of the Grosh, while Wallachia minted both Grosh and Hungarian Denarii. In both countries, early coins had alternately Latin and Cyrillic inscriptions. Early Wallachian coins bear the coat of arms of the Basarab dynasty and have written with Latin script Transalpina (an alternative name of Wallachia). The minting of silver coins being known as aspri, a name derived from Greek áspron, increased in the first half of the 15th century, but then ceased completely in Wallachia during the rule of Vladislav II (1447–1456) and in Moldavia during the rule of Ștefăniță Vodă (1517–1527). Apparently, a major reason in this was the lack of a steady supply of silver (neither Wallachia nor Moldavia have their own silver resources), as well as increasing trade, which brought coins that replaced the local ones. The only city that continued to mint coins was Cetatea Albă, in Moldavia. In contracts and other documents, the numbers written were not actual numbers of the coins, but their value in a standard system: for example, the standard often used the gold system, but the payments were done with the local silver coins. The earliest standard in Wallachia was the perper, derived from the Byzantine gold coin hipérpyron, which was replaced in the 15th century Italian system of the ducat and the florin. In Moldavia, the Lithuanian Grosh was replaced with the Zlot Tătăresc (Tatar Zlot), which, despite its name, was not minted by the Tatars, but it was a coin minted in the Genoese colony of Caffa. Many different coins circulated in the Romanian lands over the course of centuries: Turkish thalers, Hungarian and Austrian guilders (known in Romania as galbeni), zloti, Russian carboave, Venerian zecchini, over 100 currencies in all. Toward the end of the 16th century, a new coin began to be used in Wallachia and Moldavia, as well as in other parts of the Ottoman Empire: the Dutch Daalder. These coins bear a lion on them (hence Dutch leeuwendaalder, German löwenthaler) and the name of the coin became abbreviated known as leu (plural lei), which is still the name of the Romanian and Moldovan currencies. The Ottomans minted coins imitating the Dutch silver daalders and these coins were known as piaștri, Piastre.
Қазіргі заман
1831 жылы Валахияда және 1832 жылы Молдавияда қабылданған Органикалық ережелер Румыния жерлерінде қолданылатын монета айналымын тұрақтандырды: австриялық флорин және нумизматтарға «Звайнцигер» деп белгілі күміс монета, «жиырмалық», Тирольдік крейцер, құны 20 Вероналық динарийге (неміс тілінде Бернер, латын тілінде denarii cruciati, cruciati сөзі «крестті» білдіреді, монетадағы крестен шыққан). Бірлікті мойындау ниетімен князь Александр Иоанн Куза, Ион Гелиаде Радулеску ұсынған «români» немесе «romanat» деп аталатын монетаны соғуды қалады. Алайда, мемлекеттік қазынадағы металл мөлшерінің жеткіліксіздігі және Осман империясының ықпалы салдарынан бұл мүмкін болмады, өйткені Османлылар өздерінің қарастырылған мемлекетінің дербес валютасы болуына келіспеді.
Through the Organic Regulations adopted in 1831 in Wallachia and in 1832 in Moldova stabilized the coinage used in the Romanian Lands: the Austrian florin and a silver coin known to numismatists as the Zwainziger from Zwanziger, "twentieth", the Tyrolian kreuzer, worth 20 Veronese denarii (in German Berner, in Latin denarii cruciati, cruciati meaning "crossed", from the cross on the coin). As a recognition of unification, prince Alexandru Ioan Cuza wanted to mint a coin, to be called români or romanat following Ion Heliade Rădulescu. This proved impossible, given the amount of metal in the possession of his state and the power of the Ottomans, who did not accept that their vassal state should have its own currency.