Кіріспе

Smithers v. R., [1978] 1 S. C. R. 506 – адам өлтіру қылмысы бойынша қылмыстық себепті анықтау жөніндегі Канада Жоғарғы Сотының маңызды шешімі. Сот, айыпталушының әрекеттерінің «өте аз мағынаға ие емес өлiмге себеп болған фактор» екенін мемлекеттік айыптаушының (Crown) дәлелдеуі тиіс деп шешті. Қолданыста, бұл сынақ себептілікті дәлелдеуді қажет ететін барлық қылмыстық құқық бұзушылықтарға қолданылады.

Өмірбаян

1973 жылғы 18 ақпанда қара терілі Смитерс Миссиссаугадағы хоккей алаңында ақ терілі Барри Коббимен бірге хоккей ойынына қатысты. Ойын барысында Кобби Смитерске көптеген нәсілдік ұяттау сөздер айтты. Сотта көптеген куәгерлердің көрсетуіне сәйкес, екеуі де бір-бірінің мінез-құлқына наразы болған және Кобби Смитерске жиі нәсілдік ұяттау сөздер айтқан. Соңғы ойында Кобби Смитерсті найзамен тепкені үшін айып тартты, ал Кобби айып тартқан кезде Смитерс гол соғып, Коббиге қарай күлді. Кобби одан әрі нәсілдік ұяттау сөздер айқайлады, ал Смитерс Коббиге, егер ол үздіксіз нәсілдік ұяттау үшін кешірім сұрамаса, "оны ұстаймын" деп қорқытты. Ойыннан кейін Смитерс Коббинің алаңнан шығуын күтіп отырды. Кобби шыққанда Смитерс оны қуды, бірақ кем дегенде үш Коббидің досы оны ұстап қалды. Смитерс Коббидің күртесін тартып алып, Коббиді бір рет қарнына тепті. Кобби дереу жерге құлап, деміккендей болды. Бірден есінен танып, көп ұзамай қайтыс болды. Оның сирек кездесетін жағдайға байланысты, эпиглоттың жұмыс істемеуінен құсық жұтып өлгені анықталды. Смитерс тепкінің тигеніне сенімсіз болса да (Коббиде ешқандай із қалмаған), ол жауапкершіліктен босатылған жоқ. Смитерске Қылмыстық кодекстің 205-бабы (қазіргі 222-бабы) бойынша "адам өліміне себепкер болды" деген айып тағылды. Өзін қорғағанда Смитерс өлімге соққы емес, эпиглоттың жағдайы себеп болғанын мәлімдеді. Жоғарғы сот алдындағы мәселе – тепкі қылмыстық жауапкершілікке тарту үшін өлімнің жеткілікті себебі бола ма екені еді. Бір ауыздан қабылданған сот шешімі бойынша Смитерс адам өліміне кінәлі деп танылды. Бұл шешімді судья Диксон жазды.

Соттың пікірі

Диксон Г. Артур Мартиннің 1943 жылғы ағылшын Ларкин ісіне арналған іс-қағазынан келтірген пікірлерін қабылдады, онда былай делінген: «Өзіндік құны жоқ және зиян келтіруі мүмкін емес көптеген заңсыз әрекеттер бар, бірақ олар өлімге әкелсе, жасаған адамды кінәлі деп тануға болады. Егер өлім қасақана болмаған жағдайда, жасаған адам кемінде адам өлтіруге кінәлі болады». Диксон кінәлі екенін дәлелдеу үшін қандай себеп-салдар байланысы қажет екенін қарастырды. Адам өлтіру сияқты, салдары қасақана болмаған жағдайларда, өлімге себеп болған үлесінің де минималды болуы жеткілікті деп ұсынды. Яғни, мемлекеттік айыптаушылар өлімге себеп болған үлестің мардымсыз екенін көрсетуі керек. Диксон сондай-ақ, адам өлтіруде «жұқа бас сүйек» қағидасының қолданылуын қайта растады, онда Коббидің көмей қақпасының әлсіздігі Смитерсті жауапкершіліктен босатпауы тиіс. Осылайша, соққы Коббидің өліміне себеп болғандықтан, оның үлесі мардымсыз емес және Смитерс қылмыстық жауапкершілікке тартылады.