Кіріспе

Адам (أدم, Адам пайғамбармен бірдей емес آدم) – Оманның солтүстік-шығысындағы әд-Дахилия аймағындағы қала. Адам – Оманның ішкі губернаторлығындағы вилайят (облыс). Аль-Бусаиди әулетінің негізін қалаушы имам Ахмет бин Саид сияқты көптеген көрнекті Оман тұлғалары осы вилайяттан шыққан. Адам – Дуфар губернаторлығына қақпа ретінде қызмет етеді және афлаж (дәстүрлі суару жүйесі) арқылы суарылатын бау-бақшалармен қоршалған. Вилайяттың аты жердің беткей пішінін білдіретін "Адим әл-Ард" деген сөзден шыққан. Атының тағы бір мағынасы бар – ол шөлдің ортасындағы құнарлы жер. Жыл бойы құнарлылығымен және көптеген қонақтарды қабылдауымен байланысты халық оны "Әл-Сакбия" деп атайды. Адамның халқы шамамен 20 000 адамды құрайды.

Орналасқан жері

Штаттың жалпы аумағы шамамен 15000 шаршы шақырымды құрайды, оның үлкен бөлігін шөлдер алып жатыр. Адам штаты Ішкі облыстың ең оңтүстік бөлігінде орналасқан және оның оңтүстіктен бас қақпасы болып саналады. Стратегиялық орналасуының арқасында (Низва – Салала) тас жолы оның орталығынан өтетін маңызды артерия болып табылады. Ол Маскат облысынан шамамен 225 шақырым, Дофар облысынан 860 шақырым және Низва штатынан шамамен 76 шақырым қашықтықта жатыр. Солтүстік жағынан Низва және Манах штаттарымен, оңтүстік жағынан Хайма және Махут штаттарымен, шығыс жағынан Әл-Мудайби штаттарымен, ал батыс жағынан Бахла және Ибри штаттарымен шектеседі.

Тарих

Адам уилаятының тарихы исламға дейінгі заманға дейін жетеді. Адам араб тілінде бірнеше мағынаға ие, бірақ көбінесе құнарлы жерді білдіреді. Ең танымал жерлер – Харрат әл-Айн, Харрат әл-Бусаид, Харрат әл-Хауашим және Харрат Бени Шибан, онда бірнеше археологиялық орындар табылды, сондай-ақ Харр әл-Жами, ол салыстырмалы түрде жақында пайда болған. Қала Мускаттан Салалаға қарайтын жол бойында, Дахилияның Шарқия аймағымен шектесетін оңтүстік шетінде орналасқан. Бұл – шөлге дейінгі соңғы жасыл оазис. Мұнда ежелгі қамалдар, бекіністер мен мұнаралар, мешіттер және құлаған дәстүрлі базарларды көруге болады. Адам солтүстікке Манах және Бахламен, оңтүстікке Аль-Уста аймағындағы Махут және Хаймамен, оңтүстік-батысқа Дахира аймағындағы Ибри уилаятымен және шығысқа Шарқия аймағындағы Мудхайби уилаятымен іргелес жатыр. Оның 60 ауылында 13 000 адам тұрады. Якут әл-Хамави өзінің "Му'жам әл-Булдан" (Елдер сөздігі) атты кітабында оны «Адам, оның бірінші және екінші әріптері ашылған, Амманның солтүстік аймақтарынан» деп сипаттаған. Адам исламға дейінгі дәуірде Шамнан және кері бағытта келген сауда керуендерінің тоғысқан орталығы болды. Деректерде Бани Шайбан ауданы осы саудагерлердің орталығы болғаны айтылады, бұл аймаққа жақын жердегі мешітті қалпына келтіру кезінде қылыштар, аттың жабдықтары және әтештер сияқты заттардың табылуымен расталады. Оның тарихы Ярубидтер заманына дейін жетеді.

Қатысқан ауылдар

Адам штатына қарасты ауылдардың саны шамамен 59-ға жуық, оның 24-і штат орталығында орналасқан. Олардың ең маңыздылары – Харат Бани Шиббан, Әл-Рахба, Әл-Силель, Әл-Жамеа, Хисн Әл-Хауашим, Әл-Руга, Хала Әл-Авасим, Әл-Нахда, Әл-Алая, Әл-Қала, Әл-Шаабия, Әл-Самират, Харат Бани Ваэль, Әл-Мухтабия, Харат Әл-Анаб, Хай Аль-Сакбия және Әл-Байситин. Штат орталығынан тыс орналасқан 35 ауылдың ішінде ең маңыздылары – Сана, Әл-Самети, Әл-Хаджр, Әл-Хадитах, Карн Әл-Алам, Әл-Гейзаранах, Уәді Хальфин, Әл-Хакф, Рас Аль-Жабал және Әл-Габайтах.

Тарихи ескерткіштер

717 жылы Азд дәуірінде салынған Әл-Жәми мешіті, әл-Бүсайди мешіті аумағында орналасқан, сәулет шедеврі және сәулет-құрылыс саласындағы өнердің дамуының маңызды нысаны болып табылады. Бұл Оман халқының Аль-Губра аймағындағы мешіттерге деген қызығушылығын көрсетеді. Аймақтағы тағы бірнеше атақты мешіттер: Аль Махлабия бинт Әби Сафра мешіті, Аль Рахба мешіті, Аль Гарика мешіті, Аль Хавашим мешіті, Аль Шабана мешіті және Аль Равга мешіті. Сонымен қатар, бұл аймақ әсем сәулеттік дизайнымен ерекшеленетін бірнеше көне саз кірпіштен салынған көшелерге толы, олар табиғаттың әсеріне қарсы тұра алды. Осы көшелердің ішіндегі ең маңыздылары – Бани Шибан көшесі, Әл-Жәми көшесі, Әл-Хавашим көшесі, Мәбірз көшесі және Әл-Маджабира көшесі.

Ескі жолақтар

Харат Бәни Шайбан: Бұл аудан провинцияның ең көне және ең беделді ауданы саналады. Оның ежелгі базары қысқы және жазғы саяхаттардың керуендері өткендей биік тұр. Харат әл-Бүсаид: Бусаид мемлекетінің негізін қалаушының туған жері – провинцияның ежелгі аудандарының бірі. Харат әл-Маджабира: Бұл провинцияның ең көне аудандарының бірі, және 18-ғасырда салынған Маджабира мұнарасы оның ішінде биік тұр. Харат Мабирз: Провинциядағы әйгілі Рахба мешітінен бұрынғы және Рахба мұнарасы биік тұрған ең көне және сәулеттік жағынан әдемі аудандардың бірі. Харат әл-Сук: Бұл аудан әдемі мінезімен ерекшеленеді және бірнеше әдемі ескі ғимараттарды қамтиды. Провинцияның ескі және танымал аудандарының қатарында Харат Бани Ваэль және Харат Аль Хавашим бар, олар естеліктерге және халқы мақтан тұтатын тарихқа толы.

Зираттар

Штат ішінде көптеген қабірлер бар, олардың ең маңыздысы – Бани Шиббан ауданының шығысында орналасқан Әл-Эйдайн зираты, онда шейх Друиш бин Жума әл-Махруки жерленген. Әл-Ақиқ зираты, Әл-Забар зираты және Әл-Шарм зираты да бар.