Кіріспе

Британдық Колумбияда сөйлейтін атабаска тілі Babine–Witsuwitʼen немесе Nadotʼen Wetʼsuwetʼen – Британдық Колумбияның Орталық ішкі аймағында сөйлейтін атабаска тілі. Оның ең жақын туысы – Carrier тілі. Осы тілдік қарым-қатынас, сондай-ақ саяси және мәдени байланыстардың нәтижесінде Babine–Witsuwitʼen көбінесе Солтүстік Carrier немесе Батыс Carrier деп аталады. Дегенмен, мамандардың пікірінше, оны жеке, бірақ туысқан тіл деп қарастыру керек (Kari 1975, Story 1984, Kari and Hargus 1989). 1990 жылдары қысқа мерзімге қолданылған термин – Bulkley Valley – Lakes District Language, қысқартылған түрі BVLD. Ethnologue тілдің өзі үшін, тек Babine диалектісі үшін ғана емес, жай ғана Babine атауын қолданады. Атауынан көрінетіндей, Babine–Witsuwitʼen екі негізгі диалекттен тұрады:
"Babine/Nedut'en" – Babine (Nadot'en) халқы Babine көлінің, Trembleur көлінің және Takla көлінің маңында сөйлейді, ал
"Witsuwitʼen" – Wet'suwetʼen халқы ("Wet'sinkwha / Wa Dzun Kwuh өзенінің халқы, яғни Bulkley өзені", сөзбе-сөз: "көк және жасыл өзеннің халқы") Bulkley аңғарында, Broman көлінің маңында және Skins көліне жақын жерлерде сөйлейді. Екі диалект өте ұқсас және ең басты айырмашылығы – Babine диалектінде, бірақ Witsuwitʼen диалектінде емес, атабаска тілінің алдыңғы велярлық дыбыстары латындық аффрикаттарға айналған. Британдық Колумбияның көптеген тілдері сияқты, Babine–Witsuwitʼen тілі де жоғалу қаупі төніп тұрған тіл. Оны халықтың аз бөлігі, көбінесе егдеулер сөйлейді. Babine диалектісін 161 адам еркін, 159 адам жартылай біледі, ал Witsuwitʼen диалектісін 131 адам еркін, 61 адам жартылай біледі. Көп емес, бірнеше бала ғана әлі де осы тілде сөйлейді.

Жіктеу

Бабине Витсувитен солтүстік атабаска тілдеріне жатады, осы тілдік топқа Дакель және Чилкотин да кіреді (дегенмен, соңғысы Бабине Витсувитеннен айқын түрде ерекшеленеді). Бірнеше арнаулы емес көздер (Тұңғыш халықтар мұрасы тіл және мәдениет кеңесі, Британдық Колумбия білім министрлігі және Британдық Колумбия университетінің антропология мұражайы) Витсувитенді жеке тіл ретінде, ал Бабинені жеке тіл ретінде немесе Карьердің нақты тілімен бірге Дакель деген атпен жіктейді. Тіл мамандары бұл жіктеумен келіспейді. Барлығы Бабине мен Витсувитен арасындағы айырмашылықтар шағын екендігіне және негізгі айырма Бабине мен Витсувитеннің бір жағынан, ал Карьердің нақты тілінің екінші жағынан болуына келіседі. Бұл айырмашылықтың себебі – Бабине және Карьердің нақты тілін меңгергендер өздерін және тілдерін Дакель деп атайды, ал Витсувитенді меңгергендер солай атамайды.

Әуелі дауыстылар

Витсувитен және Бабине тілдерінде алты түбірлік дауысты дыбыс бар.

Есімдіктер

Витсувитен тіліндегі есімдер тек меншік байлығын білдіру үшін өзгертіледі, ал Витсувитен тілінде жақ белгісі жоқ. Лексикалық түбірден ең қашықта орналасқан префикстер көбірек өзгергіштік көрсетеді. Витсувитен етістігі лексикалық түбірден және аспектілік, уақыт немесе модальдық жұрнақтан (көбінесе қосымшадан) тұрады. Барлық Витсувитен етістіктерінде уақыт және жаттық өзгерістері болады; Витсувитен тілінде ағылшын тіліндегі инфинитивке баламасы жоқ.

Келесіге ауыстырылу

Нысанды жылжыту белгісі төмендегі мысалдарда көрсетілген. Кейінге қойғыштар өздері тұруы мүмкін, мысалы, "3s онымен ойнап жатты", немесе етістік құрамына жалғанады.

Дауыс / Бағалылық

Атабаска тілдері, мысалы Babine Witstuwitʼen, классификаторлар деп аталатын екі негізгі аргументтік морфеманы пайдаланады. Дегенмен, «классификатор» термині атабаска тілдерін зерттеушілер арасында қате атау ретінде танылады; дауыс және валенттілік маркерлері одан да тиімді сипаттама болып табылады. Витсувитен етістіктерінің әрбір лексикалық бірлігінде етістік түбірімен біріктірілген лексикаландырылған дауыс/валенттілік маркері болады, бірақ бұл элемент кейде жоқ болып келеді. [ɬ] және [d] маркерлері транзитивтілікті реттейді: [ɬ] себептік конструкцияларды жасау арқылы транзитивтілікті арттырады, ал [d] маркері ортаңғы дауысты жасау үшін транзитивтілікті төмендетеді. [l] валенттілік маркері күрделірек, ол [ɬ] және [d] комбинациясын көрсетеді, яғни ортаңғы дауыс себептік конструкцияның негізінде құрылады.