Аляска штатының саяси басқару қағидалары, институттары және заңдары

Аляска штатының саяси басқару қағидалары, институтары мен заңдары. 1956 ж. қабылданған Конституция штат болу жолындағы маңызды қадам болды. 🏛️📜

10 мин оқу

100%

Дереккөз: Constitution of Alaska — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

Аляска штатының саяси басқару принциптері, институттары және заңдары

Аляска штатының Конституциясы 1956 жылдың 4 сәуірінде ратификацияланды және 1959 жылдың 3 қаңтарында Алясканың АҚШ-қа штат ретінде қосылуымен күшіне енді.

Мемлекет құру қозғалысы

1940 жылдары Алясканың штат болу қозғалысы территорияда күшейіп келе жатқан, бірақ АҚШ-тың континенттік штаттарының коммерциялық мүдделері мен Конгресс мүшелерінің қарсылығына тап болды. Көптеген штаттықтардың пікірінше, жақсы жазылған конституция Вашингтондағы мәселені ілгерілетуге көмектесер еді. Осының нәтижесінде, 1949 жылы құрылған Аляска штаттық комитетіне Аляска территориялық заң шығарушы органы «қолданылатын материалдарды жинау, зерттеулер жүргізу және конституция жобасын дайындауға дайындық ретінде уақтылы ұсынымдар беру» міндетін жүктеді.

Конституциялық конвенция

1955 жылдың 8 қарашасында Алясканың әр аймағынан сайланған 55 делегат (бұл сан 1787 жылы Филадельфияда өткен съезге қатысқан 55 адамды еске түсіру мақсатында таңдалған) Аляска университетінің жаңа студенттік одақ ғимаратында бас қосты. Регенттер кеңесі Конституция залы деп атаған ғимарат уақытша түрде конституциялық конвенцияда жаңа құжатты жасау үшін жиналған делегаттарға берілді. Фэрбанкс (техникалық тұрғыдан алғанда, осы жағдайда колледж) лоббистердің ықпалынан құтылу және академиялық ортаның артықшылықтарын пайдалану үшін аумақтық астана Джуноның орнына таңдалды. Соңғы факторға Нью-Джерсидің 1947 жылғы конвенция үшін Ратгерс университетін таңдауы ықпал еткені көп. Конвенцияны сол кездегі аумақтық сенатор Уильям А. Иган басқарды, ол штаттың тұңғыш губернаторы атанды. Басқа делегаттардың арасында – 49 ер адам және 6 әйел, аумақтық заң шығарушылар Ральф Дж. Риверс, ол Аляскадан АҚШ өкілі болды, және Джек Когилл, ол вице-губернатор болды. Клаук қаласының мэрі және аумақтық заң шығарушы Франк Ператрович делегаттардың арасындағы жалғыз Аляска тумасы болды. Ең үлкен делегат Эрнест Б. Коллинз 1913 жылы 1-ші аумақтық палатаның спикері болған. Коллинз Ператровичтен басқа, барлық делегаттардан ұзақ өмір сүрді, ол 1904 жылы Аляскаға келген. Ең жас делегат Томас К. Харрис Аляскада бес жылдай ғана тұрған және Валдес аймағында және оның төңірегінде өткен сайлауда 150-ге жуық дауыспен сайланған. Заң және саясаттан тыс ерекше делегаттар: Фэрбанкстың ұшқышы Фрэнк Барр; тау-кен инженері және Фэрбанкс Барлау компаниясының атқарушы директоры Джон С. Босвелл; швейцариялық эмигрант және Качемак шығанағының қоныс иесі Юле Ф. Килчер; Екінші дүниежүзілік соғыс кезеңінің әскери шенеунігі Марвин Р. "Муктук" Марстон; Аляскадағы 20 ғасырдың ортасының өмірін көрнекті түрде бейнелеген фотосуреттер жинағының авторы Стив Маккачон; Фэрбанкстегі әкесінің дүкенін алып, оны бүкіл штатты қамтитын, тіпті бір кезде Гавайиге дейін жеткен империяға айналдырған Лесли Нерланд; Анкоридж кәсіпкері және жылжымайтын мүліктерді дамытушы Барри М. Уайт және Алясканың алғашқы және авиациялық алғашқы отбасынан шыққан Ада Вьен. Конституциялық конвенция 75 күнге созылды. Делегаттар конституцияны 1956 жылдың 5 ақпанында қабылдады. Конституцияға қол қою рәсіміне ертесі күні 1000-ға жуық адам қатысты, сондықтан шара университет гимназиясына және кітапхана ғимаратына көшірілді. Бұл ғимарат 1980 жылдардың соңында Қол қойғандар залы деп аталды және қазіргі Аляска университетінің Фэрбанкс кампусының әкімшілігі орналасқан. Бір делегат, Р. Э. Робертсон, дайын құжатқа наразылық білдіріп, лауазымынан кетіп, Джуноға оралды. Конституция 1956 жылдың 24 сәуірінде аумақтық сайлаушылармен бекітілді және 1959 жылдың 3 қаңтарында Аляска штаты болып жарияланған кезде күшіне енді.

On November 8, 1955, 55 elected delegates from across Alaska (a number chosen to echo the 55 in attendance at the Philadelphia Convention of 1787) met at the brand new student union building at the University of Alaska. The building, quickly christened Constitution Hall by the Board of Regents, was temporarily handed over to the delegates who assembled to create the new document at a constitutional convention. Fairbanks (technically, in this instance, College) was selected as the site instead of Juneau, the territorial capital, to escape the influence of lobbyists and to benefit from the academic setting. The latter consideration was largely influenced by New Jersey's choice of Rutgers University for its 1947 convention. The convention was led by then territorial Senator William A. Egan, who became the state's first governor. The other delegates, 49 men and six women, included territorial legislators Ralph J. Rivers, who became U. S. Representative from Alaska at large, and Jack Coghill, who became lieutenant governor. Frank Peratrovich, the mayor of Klawock who was also a territorial legislator, was the only Alaska Native among the delegates. The oldest delegate, Earnest B. Collins, was speaker of the 1st territorial House in 1913. Collins lived in Alaska longer than any delegate except for Peratrovich, having arrived in 1904. The youngest delegate, Thomas C. Harris, had only lived in Alaska for around five years and had been elected by some 150 votes cast in and around the Valdez area. Other delegates who were notable outside of law and politics include: Fairbanks bush pilot Frank Barr; mining engineer and Fairbanks Exploration Company executive John C. Boswell; Swiss emigrant and Kachemak Bay homesteader Yule F. Kilcher; World War II era military officer Marvin R. "Muktuk" Marston; Steve McCutcheon, a photographer whose collection represents a significant documentation of mid 20th century life in Alaska; Leslie Nerland, who took his father's department store in Fairbanks and turned it into a statewide empire, even extending to Hawaii at one point; Barrie M. White, an Anchorage entrepreneur and real estate developer, and Ada Wien, from a pioneer Alaskan and pioneer aviation family. The constitutional convention was in session for 75 days. The constitution was adopted by the delegates on February 5, 1956. The signing of the constitution the following day attracted nearly 1,000 spectators, so the event was moved to the university's gymnasium and library building. This building was renamed Signers' Hall in the late 1980s, and presently houses the administration of the current day University of Alaska Fairbanks campus. One delegate, R. E. Robertson, was absent, having resigned his position in protest of the finished document and returned to Juneau. The constitution was ratified by territorial voters on April 24, 1956, and became effective when the Alaska Statehood Proclamation was signed on January 3, 1959.

Негізгі қағидалар

Делегаттар шабыт алу үшін бірнеше дереккөздерге жүгінді: Ұлттық қалалық лигасының «Үлгі мемлекеттік конституциясы», сондай-ақ Миссури, Нью-Джерси және Гавайи штаттарының жақында қабылданған конституциялары, кеңесшілер мен конституциялық құқық ғалымдарының зерттеулері. Делегаттардың мақсаттарының бірі – АҚШ Конституциясының үлгісіндегі қысқа, жалпылама құжатты жасау болды. Көптеген штаттардың конституцияларындағыдай, көптеген мәселелерді егжей-тегжейлі сипаттаудың орнына, делегаттар болашақ штат заң шығарушы органдарына кең өкілеттік беруді жөн көрді. Соның салдарынан жасалған құжат 26 000 сөздік орташа штат конституциясынан екі есе қысқа. Жаңа конституцияның көп бөлігі әлсіз аймақтық институттарға қарсы реакция болды (сондықтан II және III баптарда қарастырылған күшті заң шығару және атқару билігі). Сонымен қатар, АҚШ-та штаттық конституциялық реформа қозғалысы күшейіп, «жалпылама көзқарас» және IV баптың біріктірілген сот жүйесі сияқты идеялар қалыптасқан конституциялық ой-пікірлерге енді.

Кіріспе

Біз, Аляска халқы, Құдайға және мемлекетімізді құрған, осы ұлы жерді дамытқан адамдарға шүкіршілік етеміз. Біздің саяси, азаматтық және діни бостандықтарымыздың мұрасын сақтап, оны Мемлекеттер одағындағы келер ұрпақтарға жеткізу үшін, Аляска штатының осы Конституциясын қабылдаймыз және бекітеміз.

I бап: Құқықтар декларациясы

Конституция Аляска азаматтарының негізгі құқықтарын белгілеуден басталады. I баптың көп бөлігі негізінен АҚШ-тың Құқықтар Жарғысын қайталайды, бірақ бірнеше жаңа ережелерді де қамтиды. 3-тарау "раса, тері түсі, дін, жыныс немесе ұлттық тегі" бойынша кемсітуге тыйым салады. 14-ші түзетудің 1-тарауындағы тең процестік құқықтарды қорғауға ұқсас 7-тарау, "заң шығару және атқару органдарының тергеулері кезінде әділ және тең қарауға" құқық береді, бұл Маккартизмге қарсы реакция болды. 22-тарау жеке өмірге құқықты белгілейді; Аляска Жоғарғы Соты осы құқықты, басқалармен қатар, үйде шағын мөлшерде марихуана ұстауды қорғау үшін түсіндірді (қараңыз).

II бап: Заң шығарушы орган

ІІ бап екі палаталы Аляска заң шығарушы органының құрылуын белгілейді, оған төрт жылға сайланатын 20 сенатор және екі жылға сайланатын 40 депутат кіреді. Көптеген делегаттар бір палаталы заң шығарушы органның тарапында болды; бұл ой дауысқа түспеді, бірақ бірлескен отырыстар қажеттілігі туындайтын көптеген мәселелерде оның ықпалы көрінеді. Делегаттар заң шығарушы органның жауапкершілікпен әрекет ететініне сенді, сондықтан конституцияда басқа штаттардың конституцияларында жиі кездесетін заң шығарушы органға қатысты егжей-тегжейлі шектеулер қарастырылмаған.

III бап: Атқарушы орган

III бап атқару билігін төрт жылға сайланатын губернаторға жүктейді. Губернатор мен вице-губернатор бір тізім бойынша сайланады және штат бойынша сайланатын жалғыз лауазым иелері болып табылады. Бұрынғы аумақтық атқарушы органдар әлсіз болды, федералдық бюрократия жоғарыдан ықпал етіп, президенттік тағайындалған губернатордың өкілеттіктерін сайланған аумақтық заң шығарушы органдар түрлі арнайы комиссиялар арқылы шектеді. Делегаттар күшті, тиімді атқару билігін қалағандықтан, III бап губернаторға басқа штаттардағы әріптестерінен гөрі артық өкілеттік береді. Губернатордың тағайындау құқығы да зор; ол барлық атқарушы ведомстволардың басшыларын тағайындайды (көптеген штаттар кейбіреулерін сайлауды көздейді), олардың көпшілігі жеке адамдар болуы тиіс, көп мүшелі кеңестер емес.

IV бап: Сот жүйесі

IV бап Аляска сот жүйесін құрады. Көптеген штаттарда сот билігі бірнеше деңгейдегі юрисдикцияларға және көптеген арнайы соттарға бөлінген болса, Аляска конституциясын жасаған делегаттар сот жүйесін бірыңғай, біртұтас жүйе ретінде жобалады. Конституция Аляска Жоғарғы сотын және Аляска облыстық сотын нақты көрсетеді, ал қалған соттар қажеттікке қарай "заң шығарушы органмен құрылады". IV бапта судьяларды Миссури жоспары бойынша іріктеу қарастырылған.

V бап: Дауыс беру және сайлау

V баптың ережелері көбінесе стандартты болып табылады, олар дауыс беру жасын және сайлау күндерін анықтайды. Ол құпия дауыс беруді кепілдіктейді және даулы сайлау қорытындыларын сот қарауына беруді қамтамасыз етеді. 1965 жылғы Дауыс беру құқығы туралы заң қабылданғаннан кейін, 1970 жылы түзетулер арқылы сайлаушылардың "ағылшын тілін оқып немесе сөйлей білуі" қажеттігі жойылды.

VI бап: Заңнамалық үлестіру

VI бапта он жыл сайынғы қайта үлестіру рәсімдері қарастырылған. Бұл көптеген штаттардағыдай заң шығарушы орган емес, тағайындалған кеңес арқылы жүзеге асырылады; 1998 жылғы түзетулерге дейін бұл құқық губернаторға тиесілі болған.

VII бап: Денсаулық сақтау, білім беру және әлеуметтік қамсыздандыру

VII бап – конституцияның ең қысқа бабы, ол мемлекеттің барлық балаларына тегін, сектанттық бақылаудан тыс ашық мемлекеттік мектептер жүйесін құруды міндеттейді, Аляска университетін мемлекеттік университет ретінде бекітеді және заң шығарушы органға "халық денсаулығын дамыту мен қорғауды" және "халық әл-ауқатын қамтамасыз етуді" тапсырады.

VIII бап: Табиғи ресурстар

VIII бап – мемлекеттік конституцияда ресурстарға толық және кең көлемде арналған алғашқы бап. Конвент өкілдері Алясканың ресурстарын дұрыс пайдаланбаудың салдарынан туған теріс ахуалды тоқтатуды (№ 3 жарлықты қараңыз) және Алясканың экономикалық негізін кеңейту үшін тиімді дамуды қамтамасыз етуді көздеді. Басты принцип – ресурстарды халықтың сенімі ретінде басқару, «халықтың мүддесіне сай максималды пайдалану» мақсатында, одан әрі «халықтың ең көп пайдасын алу үшін пайдалану, дамыту және сақтау» деп нақтыланды; ресурстарға жалпыға ортақ қол жеткізуді қамтамасыз ету; және дамудың тұрақты өнімділікке негізделуін қадағалау. VIII бап мемлекеттік саябақтар мен қорғалатын аумақтарды, сондай-ақ ресурстарды игеру үшін мемлекеттік жерлерді жалға беру мәселелерін де қарастырады.

IX бап: Қаржы және салық салу

IX бап бюджеттеу, қаржыландыру, салық жеңілдіктері, мемлекеттік қарыз және "белгілі мақсатқа бөлуді" (earmarking) тыйымдайды. Кейінгі түзетулер Алясканың тұрақты қорын және бюджеттік резервтерді құрды.

X бап: Жергілікті мемлекеттік басқару

X бап Алясканың ерекше округтік жүйесін көздейді. Аумақтағы жергілікті билік халқының сиректігі және 1912 жылғы Органикалық заңның округтер құруға тыйым салғандықтан жетілмеген еді. Делегаттар дәстүрлі округтік жүйенің кемшіліктерінен – юрисдикциялардың және қызмет аймақтарының қабаттасуынан, сондай-ақ жергілікті билік органдарының шектеулі мүмкіндіктерінен қашыңқы болды, сондықтан олар толығымен жаңа жүйе құрды. 1-тарауда көрсетілгендей, мақсат – «жергілікті билік бірліктерінің саны ең аз болғанда жергілікті басқарудың максималды деңгейін қамтамасыз ету және салық салу құзыретінің қайталануын болдырмау» еді. Осылайша, X бапта жергілікті билік органдары қалалар мен округтер (ұйымдастырылған және ұйымдастырылмаған) болып белгіленеді, ал салық салу құқығы тек ұйымдастырылған округтер мен қалаларға ғана беріледі.

XI бап: Бастама, референдум және қайта шақыру

XI бап бастамаларды "заңдарды ұсыну және қабылдау", заң шығарушы органның актілерін "мақұлдау және қабылдамау" үшін референдумдар, сондай-ақ мемлекеттік қызметкерлерді қайтару үшін сайлаулар өткізу тәртібін белгілейді. Бұл бап сонымен қатар бастама мен референдумды белгілі бір салаларда, мысалы, қаржы жұмсау немесе ерекше заңдар қабылдау үшін қолдануға шектеулер қояды.

XII бап: Жалпы ережелер

XII бап – терминдердің анықтамаларын, мемлекеттік шекараларды белгілеуді, сондай-ақ лауазымға кірісуге ант беру рәсімін және еңбек өтіліне қарай тағайындау жүйесін сияқты басқа да түрлі мәселелерді қамтитын әртүрлі бап.

ХІІІ бап: Түзету және қайта қарау

ХІІІ бапта конституцияны өзгерту рәсімдері белгіленген. Өзгертулер заң шығарушы органнан немесе конституциялық конвенциядан басталуы мүмкін, ал дауыс беру келесі жалпы сайлауда өтеді. Заң шығарушы орган кез келген уақытта конституциялық конвенция шақыруға құқылы; сонымен қатар, он жыл сайын конвенция өткізу туралы референдум өткізілуге тиіс. Бүгінгі күнге дейін өткізілген төрт референдумның барлығы да сәтсіз аяқталды.

XIV бап: Тарату кестесі

XIV бап заң шығарушы органның бастапқы құрамын анықтады, ол штат құрылғаннан кейінгі алғашқы халық санағына дейін қолданылуға арналған еді, қазір бұл бап қолданылмайды.

XV бап: Өтпелі шаралар кестесі

XV бап Алясканың болашақ штат мәртебесіне қатысты, заңдылық сабақтастығы мен жаңа штат үкіметін құруға баса назар аударды. Қазіргі таңда конституцияның қолданыстағы бөлігі болмағандықтан, Аляска соттары оны заң немесе халық бастамасы арқылы өзгертуге болады деген шешім қабылдады. Осының арқасында, мысалы, штат астанасын көшіруге қатысты әртүрлі бастамалар іске асырылды, себебі Джуноның астана мәртебесі 20-бапта белгіленген.

Қаулылар

Конституцияны ратификациялау туралы референдумда XV баптың 24-тармағына сәйкес дауысқа салуға үш мәселе ұсынылды. №1 Бұйрық – ратификациялау туралы ұсыныс: Аляска Конституциялық Конвенциясы дайындаған және келісімге келген Аляска штатының Конституциясы қабылдана ма? №1 Бұйрық 17 447 – 8 180 дауыспен қабылданды. №2 Бұйрық «Аляска-Теннесси жоспарының» қабылдануын қарастырды, ол штат мәртебесіне ие болғанға дейін екі АҚШ сенаторы мен бір өкіл «көлеңкелі» делегация ретінде сайлануын көздеді. №2 Бұйрық 15 011 – 9 556 дауыспен қабылданды. №3 Бұйрық коммерциялық лосось балық аулауда балық тұзақтарын пайдалануға тыйым салды. Бұл мәселе Алясканың аумақтық кезеңінде ерекше маңызға ие болды. Әдетте, «Outside»-ге тиесілі консервілеу зауыттарымен пайдаланылатын және лосось балықшылығының дерлік құлдырауына себепкер деп айыпталатын балық тұзақтары, Алясканың сыртқы коммерциялық мүдделермен пайдаланылуының символы ретінде қарастырылды. Бұрынғы аумақтық губернатор Эрнест Грунинг конвенциядағы негізгі сөзінде осы мәселеге тоқталды:

Аляска халқы балық тұзақтарына үнемі және өзгермейтін қарсылығын көрсетіп келеді. [ ] Бірақ балық тұзақтарынан пайда көретін, ана елінің азаматтары, Аляскадағы тұзақтарын сақтап қалғысы келеді. Сондықтан тұзақтар сақталады. Оларды сақтап тұрған – федералдық үкіметтің билігі мен құқығы. Аздаған, пайда табушы, отарлық емес американдықтар мен көптеген, ауыр зардап шеккен, отарлық Аляскалықтар арасындағы бұл нақты мәселеде, штаттың мүддесі анық жеңіске жетеді. №3 Бұйрық 21 285 – 4 004 дауыспен қабылданды.

Түзетулер

2006 жылға дейін Аляска Конституциясына 28 түзету енгізілді, ал 12 түзету сайлаушылар тарапынан қабылданбады. Бұл көптеген штаттардың конституцияларымен салыстырғанда айтарлықтай аз (орташа есеппен 115 түзету), себебі конституцияның қолданысқа енген мерзімі қысқа және оның жалпылама сипаты бар. Қабылданған түзетулердің ішінде I баптың жеке өмірге құқық ережесі және жыныстық дискриминацияға тыйым салу (1972), Аляска Тұрақты Қорын құруға рұқсат беруші түзету (1976) және бір жынысты некеге тыйым салатын түзету (1998) (кейіннен «Обергефелл Ходжеске қарсы» ісінде конституцияға қайшы деп жарияланды) бар.