Канадир CF-5: Канадтық әскери ұшақ тарихы

Кіріспе

Канаданың Canadair CF 5 (ресми түрде CF 116 Freedom Fighter) ұшағы - лицензия бойынша жасалған Northrop F 5 Freedom Fighter ұшағы. Бұл жеңіл, дыбыс жылдамдығынан асып өтетін, екі қозғалтқышты, күндізгі уақыттағы әуедегі басымдыққа арналған ұшақ, негізінен Канада Құралдары (CF 5) және Нидерланды Корольдік Әуе күштері (NF 5) үшін қолданылды. CF 5 Канададағы қызмет ету кезеңінде үнемі жаңартылып отырды. 1995 жылы Канада Құралдары бұл ұшақты пайдаланудан шығарды, бірақ басқа елдерде оны пайдалану жалғасуда. CF 5 ұшағын Канада Корольдік Әуе күштері тапсырыс берді, ол 1968 жылдың 1 ақпанында Канада Құралдарының құрамына енді. Жаңа біріктірілген күштер 1968 жылдың соңында алғашқы CF 5 ұшақтарын қабылдады (ресми құжаттардан басқа, ол әдетте CF 5 деп аталды). Канада Құралдары үшін Canadair 89 бір орындық, 46 екі орындық ұшақ, ал Нидерланды Корольдік Әуе күштері үшін 75 бір орындық және 30 екі орындық ұшақ өндірілді, жалпы өндіріс саны 240 болды. Артық 20 канадалық ұшақ Венесуэлаға сатылды.

Жобалау және әзірлеу

Northrop компаниясы F-5 ұшағын төмен құнмен, аз күтімді қажет ететін жоба ретінде жасады. Ол шектеулі ресурстармен және техникалық салада жетілмеген әуе күштері үшін арналған еді. 1964 жылы Канада Корольдік әуе күштері CF-104 және CF-101 ядролық соққы беруге арналған ұшақтарының орнын алмастыруды іздеді. Олар 100-ден астам F-4 Phantom II ұшағын (Корольдік теңіз күштері сатып алуға ынталы болған) құру үшін Ұлыбританиямен бірлескен өндіріс келісіміне қол қоюды ұсынды, бірақ бұл тым қымбат деп есептелді. 1965 жылдың ақпан айында Оперативтік дайындық басшысы және болашақ Бас штаб бастығы генерал-лейтенант Жан Виктор Аллард төрт мүмкін нұсқаны бағалады: Northrop F-5, Grumman A-6 Intruder, Douglas A-4 Skyhawk және LTV A-7 Corsair II. Канада Корольдік теңіз күштері A-4 Skyhawk ұшағын өздерінің әуе кемесіндегі McDonnell F2H Banshee ұшағының орнына пайдалануды қаласа, F-5 ұшағы «қолайсыз» деп танылды, ал A-7 Corsair ұшағы ұсынылды. Алайда, қорғаныс министрі Пол Хеллиер «RCAF-тың жалпы түрде истребительдерге ден қоюына күмән келтірді және ол ядролық соққы ролінің қажеттілігі мен тиімділігін нақтылады», сондай-ақ талаптарды өзгертті, осылайша «CF-5 жаңа тактикалық истребитель ретінде таңдалуын қамтамасыз етті және RCAF дәстүрлі шабуыл ролін орындай алатын қолжетімді ұшақты қабылдауы керек еді», тіпті кейіннен өзінің өмірбаяннда F-5 «оқ-дәрі ілген жаттығу ұшағынан аспайды» деп жазды. Канадада, дамыған аэроғарыш өнеркәсібі бар елде, F-5 ұшағын таңдау көңіл көншітпеді және RCAF-тегілер арасында «көпке ұнамады». Тактикалық қолдау ролін атқару үшін таңдалған CF-5 эскадрильялары Канадада орналасқан, бірақ Еуропаға көшірілуі тиіс еді, сонымен қатар НАТО-ның солтүстік фланкіндегі жедел әрекет ету күштері ретінде де міндеттелді. Алайда, CF-5 ұшағының RCAF қызметіндегі ролі жиі өзгерді және ақырында бұл ұшақ шабуылдық соққы беруге, барлау платформасы және жаттығу ұшағы ретінде пайдаланылды. Канада және Нидерланды үкіметтері арасындағы өндірісті бөлісу келісімі аясында алғашқы 31 ұшақтан басқа барлық ұшақтардың орталық фюзеляждары Нидерландыдағы Fokker компаниясымен жасалды. Алғашқы CF-5 ұшағы 1968 жылдың 6 ақпанында Картьевиль зауытында ресми түрде таныстырылды. Бірінші NF-5 ұшағы 1969 жылдың 5 наурызында іске қосылды.

Originally designed by Northrop as a low cost, low maintenance fighter jet, the F 5 was intended for use by air forces that had limited resources and technical expertise. In 1964, the Royal Canadian Air Force, searching for a replacement for both the conventional attack fighter CF 104 and the nuclear strike interceptor CF 101, proposed entering into a joint production agreement with the United Kingdom to build over 100 F 4 Phantom II (which the Royal Navy was eager to acquire) but this was rejected as too costly. In February 1965, Chief of Operational Readiness and a future CDS, Lieutenant General Jean Victor Allard, evaluated four possible replacements: Northrop F 5, Grumman A 6 Intruder, Douglas A 4 Skyhawk and LTV A 7 Corsair II. While the Royal Canadian Navy wanted the A 4 Skyhawk, as a replacement for its carrier based McDonnell F2H Banshee, the only aircraft deemed "not suitable" was the F 5, and the A 7 Corsair was recommended. Nonetheless, Defense Minister Paul Hellyer "questioned the RCAF’s preoccupation with fighters generally, and he rejected the need for and the utility of the nuclear strike role specifically" and changed the requirements, thus "guaranteeing that the CF 5 be selected as the new tactical fighter, and that the RCAF was to adopt an affordable aircraft capable of performing a conventional attack role," even thought he later wrote in his biography that the F 5 was “little more than a trainer with guns hung on it.” In Canada, which had a mature aerospace industry, selection of the less sophisticated F 5 was a disappointment and "clearly unpopular" among those in the RCAF. Selected to provide a tactical support role, based in Canada but to relocate to Europe, CF 5 squadrons were also committed to NATO's northern flank to act as a rapid deployment force. However, the role for the CF 5 throughout its service with the RCAF was changed frequently and eventually the diminutive fighter would serve as an attack strike fighter, reconnaissance platform and trainer. As part of the production sharing agreement between the Canadian and Dutch governments the centre fuselages for all but the first 31 aircraft were built by Fokker in the Netherlands. The first CF 5 was officially rolled out in a ceremony at the Cartierville factory on 6 February 1968. The first NF 5 was rolled out on 5 March 1969.

Канада

Бастапқыда 433-ші және 434-ші эскадрильялар CF-5 ұшақтарын пайдаланатын жалғыз екі эскадрилья болды. Үш эскадрильяның бұл ұшақтармен ұшуы жоспарланған, бірақ бюджеттік шектеулерге байланысты, артық ұшақтар CFB North Bay және CFB Trenton базаларында сақтауға қойылды, кейінірек олар басқа елдерге сатылды. 434-ші эскадрильяға Canadair CF 104 Starfighter истребителіне тактикалық дайындықтан жетекшілік ету міндеті жүктелді, бірақ ол тез арада жаушылық жағдайында Еуропаға қысқа мерзімде жөнелтуге дайын, жедел әрекет ететін эскадрилья рөліне көшті. Эскадрилья 433-ші эскадрильямен бірге қысқа мерзімге Баготвилл базасына, содан кейін Чатэм базасына көшірілді. Сонымен қатар, CF 5R фоторазведкалық ұшақтары 1978, 1980 және 1985 жылдары Еуропада өткен Best Focus жаттығуларына қатысты, ал 1985 жылы НАТО-ның "Фото Дерби" байқауында канадалық ұшқыш жеңіске жетті. Грекияға он екі ұшақ сыйға берілді.

Венесуэла

Венесуэла әуе күштері 1960 жылдардың соңында қайта ұйымдастырылғаннан кейін, үкімет сол кезде қолданыста болған ескірген де Гавиленд вампирлері мен Venom ұшақтарын, сондай-ақ белсенді қызметте болған соңғы F 86 Sabres ұшақтарын ауыстыру қажеттігіне келді. 1971 жылы бюджет қысқартуларға байланысты RCAF оларды қабылдай алмағандықтан, 54 Канадада жасалған CF 5A ұшағы сақтауға қойылды. Осы партиядан Венесуэла 16 CF 5A және екі CF 5D ұшағын сатып алды. 1972 жылы барлық ұшақтар жеткізілгеннен кейін, F-86, Venom және Vampire ұшақтарын пайдадан шығарды. F-5 Венесуэлада дыбыс жылдамдығынан асып ұша алатын алғашқы әскери ұшақ болды. Canadair мен Northrop арасындағы заңдық даудан кейін тағы екі CF 5D ұшағы жасалып, 1974 жылы Венесуэлаға жеткізілді. Олардың алғашқы операциялық базасы Маракайбодағы генерал Рафаэль Урданета әуе базасы болды. 1974 жылдан кейін флот Баркисиметодағы Тенеенте Висенте Ландаета Гил әуе базасына көшірілді. 1979 жылы флоттың байланыс, навигация және жақындау жабдықтарына бірнеше жаңартулар жасалғаннан кейін, ұшақтар VF 5s деп аталды, CF 5A ұшақтары VF 5A, ал CF 5D ұшақтары VF 5D болып белгіленді. Венесуэланың F-5 ұшақтары AIM 9 Sidewinder зымыраны, Mk.82 және M117 бомбалары, сондай-ақ 70 мм реактивтік гранататар таси алатын болды. 1991 жылы Колумбия мен Венесуэла арасындағы шиеленіс қақтығысқа ұласқан кезде, әуе күштері F-5 ұшақтарын жаңғыртудың тағы бір бағдарламасын бастады, ол "Proyecto Grifo" (Project Gryphon) деп аталды. Кейбір ұшақтар (VF 5D нөмірі 5681 және VF 5A нөмірі 9124) сынақтар үшін Сингапурға жіберілді, содан кейін қалған ұшақтарды жаңарту үшін қайтарылды. Сол жылы Нидерландыдан төрт NF 5B және бір NF 5A ұшағы сатып алынды, ол бұрынғы жылдары жоғалған ұшақтардың орнына келді. 1992 жылы президент Карлос Андрес Переске қарсы жасалған төңкеріс әрекеті кезінде 3 F-5 ұшағы көтерілісшілердің OV 10 Bronco бомбалауынан зардап шекті. Төңкеріс әрекетінің сәтсіз аяқталуы жаңғырту бағдарламасын бір жылға кейінге шегерді, ол ақыры 1993 жылы іске асырылды. Флот инерциялық лазерлік навигациялық жүйелермен (Венесуэланың F-16 ұшақтарындағыдай), IFF, HUD, жанармай құю зондтарымен және қызмет ету мерзімі 22 жылды құрайтын жаңартылған қозғалтқыштармен жабдықталды. 2002 жылы қалған F-5 ұшақтарына шағын жаңартулар енгізілді. Флот 2010 жылға дейін қолданыста болды, содан кейін олардың орнына Hongdu JL 8 ұшақтары жеткізілді. 2010 жылдың соңында кем дегенде бір VF 5D ұшағының ұшуға жарамды екені белгілі болды, басқа ұшақтардың қызмет ету жағдайы әзірге белгісіз. 1972 және 2002 жылдар аралығында Венесуэланың 9 F-5 ұшағы жоғалды.

After a reorganization of the Venezuelan Air Force in the late 1960s, the government realized that it was time to replace its obsolete de Havilland Vampires and Venoms active at that time, as well as the last surviving F 86 Sabres in active duty. In 1971, 54 Canadian built CF 5As were put in storage, after the RCAF could not take them due to budget cuts. From this batch, Venezuela acquired 16 CF 5As and two CF 5Ds. In 1972, after all the aircraft were delivered, the F 86s, Venoms, and Vampires were finally scrapped. The F 5 became the first military plane in Venezuela capable of flying at supersonic speeds. After a legal dispute between Canadair and Northrop, two more CF 5Ds were built and delivered to Venezuela in 1974. Their first base of operations was the General Rafael Urdaneta Air Base in Maracaibo. After 1974, the fleet was relocated to Teniente Vicente Landaeta Gil Air Base in Barquisimeto. In 1979, after several upgrades to the fleet's communication, navigation and approximation equipment, the aircraft were renamed VF 5s, designating the CF 5As as VF 5As and the CF 5Ds as VF 5Ds. Venezuelan F 5s could also carry weaponry such as the AIM 9 Sidewinder missile, Mk.82 and M117 bombs, and 70mm rocket launchers. In 1991, after tensions between Colombia and Venezuela almost led to a conflict, the air force started yet another modernization program for the F 5s, called "Proyecto Grifo" (Project Gryphon). Some aircraft (VF 5D number 5681 and VF 5A number 9124) were sent to Singapore for testing, then brought back for upgrade of the remaining airframes. That same year, a small fleet of four NF 5Bs and a single NF 5A, was acquired from the Netherlands to replace aircraft lost in previous years. In 1992, during the coup d'état attempt against president Carlos Andres Perez, 3 F 5s were lost to a rebel operated OV 10 Bronco bombing Barquisimeto Air Base. The failed coup delayed the modernization program for a year, finally coming together in 1993. The fleet was equipped with inertial laser navigation systems (similar to those in Venezuelan F 16s), IFFs, HUDs, refueling probes and modernized engines with an estimated lifespan of 22 years. In 2002, small upgrades were made to the remaining F 5s. The fleet was kept operational until 2010, when a batch of Hongdu JL 8s was delivered as their replacement. By late 2010, it was known that at least one VF 5D was in flight worthy condition; it is unknown if more aircraft are in operational condition. Between 1972 and 2002, a total of 9 Venezuelan F 5s were lost.