Кіріспе

Троцкийдің өліміне қатысты вариациялар - Дэвид Айвздің "All in the Timing" атты бір актілі пьесалар жинағы үшін жазған қысқа комедиялық драма. Пьесада орыс революционері Леон Троцкийдің өлімі бірнеше ерекше нұсқада бейнеленген, бірақ барлығының себебі бір – тарихи деректерге сәйкес, мұз балтасымен (пьесада комикалық эффект үшін "таушының балтасы" деп аталады, қысқаша айтқанда мұз қырғышынан ажырату үшін) басына соққан жарақат.

Шолу

Айвс пьесаларының дәстүрі мен стилін сақтай отырып, көрермен аяғына тұрып, күлкілі жағдайды қабылдағаннан кейін үлкен мән берілетін түйінге жеткізілген «Вариациялар», «Сөздер, сөздер, сөздер» және «Филип Гласс нан сатып алады» сияқты пьесалар комедиялық басталып, қойылымға байланысты комедиялық немесе драмалық аяқталуы мүмкін. Оның барлық туындыларының ішінде бұл пьеса ең күтпеген қайғылы, лирикалық аяққа шақырады. Бұл, сәйкесінше, Айвстің бір ғана кейіпкерге арналған жалғыз туындысы болып табылады (дегенмен «Филип Гласс нан сатып алады» да солай қарастырылуы мүмкін, бірақ шындығында бұл пьесаның көп бөлігі ансамбльдік туынды).

Қысқаша мазмұны

Пьеса сегіз сахнаға немесе "вариацияларға" бөлінген, олардың әрқайсысы Троцкийдің өмірінің әртүрлі соңғы сәтін көрсетеді және мыс операсының қағидаларына, «Бал айы» сериалына, сондай-ақ Гамлеттен 5-ші акт, 1-ші сахнаға сатирикалық сілтемелер жасайды. Атауына сәйкес, пьеса әр сахнаның соңында Троцкийдің өлімін талап етеді, содан кейін (қоңырау соққаннан кейін) оқиға соңғы сахнада тоқтаған жерден жалғасады, көбінесе әр жолы оқиғаны біршама ілгерілетеді. Пьеса Троцкийдің қайтыс болған күнін (шабуылдан бір күн өткен соң) бейнелейтіндіктен, ол шоу барысында бас сүйегінен шығып тұрған таушының балтасымен (бірнеше рет нақтыланғандай, мұзқырыш емес) көрсетіледі. Бұл көрерменге бастапқыда-ақ анық болса да, Троцкийдің өзі әйелі, тек Троцкий ханым деп танылатын, болашақтан келген энциклопедиямен келгенге дейін балтаның бар екенін білмейді, онда Троцкийдің өлімі туралы айтылады. Пьесаның үшінші және соңғы кейіпкері пьесаның соңына жақын таныстырылады: Рамон Меркадер, испандық қаскөй, ол Троцкийдің бас сүйегіне балтаны "жармаған", "көме қоймаған" (қолданылған сөздерге назар салыңыз). Троцкий мұзқырыштардан қатты қорқады және оның қорқынышы таушылардың балтасына бағытталуы керек екенін білгенде таңғалады. Алғашқы жеті сахна көбінесе комедиялық сипатта болса, сегізінші сахнада Троцкий Меркадерді үйден әдепті түрде шығарып салады, ал Рамон – бағбан болып белгіленген – ол Троцкийтің мүлігінде бағбандық жұмыстарын істегенін және Троцкийдің оның гүлдеріне (настурция) таңданып көруі үшін сыртқа шығуын сұрайды. Содан кейін Троцкий өзінің жақын арада болатын өлімі туралы шындыққа мойын бұрады, әйелімен істерін реттеседі, адам мен адамзат табиғаты туралы ойланады («Демек, тіпті қаскөй де гүлдерді өсіре алады») және өмір бойы көре алмайтын болашақ оқиғаларды айтады. Соңында ол өзінің «соңғы бөлмесінде» екенін жариялайды, бірақ Троцкий ханым оның ауруханада есінен танып қалғанын түсіндіруге тырысады. Троцкий шабуылдан кейін тағы бір күн өмір сүргеніне ризашылық білдіреді, бұл адам өміріне қатысты бір түрлі үміт символы болып көрінеді. Ол Рамон күткен бақшаны көруге шешім қабылдайды, бірақ соңғы рет қайтыс болады, тіпті бақшаға баруға үлкермей.