Кіріспе

1-ші ғасырдың соңы / 2-ші ғасырдың басындағы еврей раввині және ғалымы

Раввин Тарфон немесе Тарфон (грекше Τρύφων Tryphon, сөзбе-сөз "зияратқа келген адам" Трифон), Кохен, Екінші ғибадатхананың қирауынан (70 ж.б.) және Бетардың құлауынан (135 ж.б.) аралықта өмір сүрген Мишна ғалымдарының үшінші буынының мүшесі болды.

Өмірбаян

Раввин Тарфон Явне қаласында тұрған, бірақ еврей деректері бойынша ол Лод қаласында да өмір сүрген және дәріс берген. Ол дін қызметкерлерінің ұрпағынан тегін алатын. Бірде ол Иерусалимдегі ғибадатханада дін қызметкерлерінің дұғасына қатысу үшін анасымен бірге барған. Діни қызметкер ретінде ол ғибадатхана құлағаннан кейін де терума талап еткен, бірақ оның жомарттығы оны діни қызметкер ретінде алған ақшаны қайтаруға мәжбүр етті. Бірде ашаршылық кезінде ол 300 әйел алды, олар дін қызметкерінің әйелдері ретінде оннан бір бөлігін бөлісу құқығын пайдалана алулары үшін. Бір күні терезеден кедейлердің тойын көргенде, күйеу жігіт қызға қуаныш сыйлау үшін анасы мен әпкесіне оны майлап қоюды бұйырды. Ол анасына соншалықты адал еді, ауладан жалаңаяқ өтуге мәжбүр болғанда, оның аяғының астына қолын қоятын. Бай болғанымен, ерекше қарапайым мінезді болды; бірде қауіпті уақытта есімін айтқаны үшін қатты өкінді, өйткені қауіптен құтылу үшін мұғалімдік лауазымын пайдаланып, Тора білімін жеке мақсаттар үшін қолданғаны сияқты сезінді. Елиезер бен Гиркан ауырғанда, оған өкілдер жібергенде, Тарфон: "Мырза, сіз Израиль үшін күннен де құндысыз, себебі күн тек жерге жарық береді, ал сіз осы дүниеде де, соңғы дүниеде де сәулелеріңізді шашасыз", - деп, оның өкілі ретінде сөз сөйледі. Сондай-ақ, ол Р. Исмаил бен Елишаның ұлдары қайтыс болғаннан кейін бірнеше ғалымдарды Исмаил бен Елишаның үйіне шақырды. Ол Гамалиел II-нің куәлігінде аты аталғандардың бірі болды, және басқа ғалымдар оны "бауыр" деп атады. Ол мерекелер мен қасиетті күндері әйелі мен балаларына ең жақсы жемістер мен дәмді тағамдар дайындап, оларды қуантуға әдеттенген. Біреуді мақұлдағысы келгенде: "Түйме және гүл: сіз ғибадатханадағы шам шамданы сияқты әдемі сөйледіңіз", - дейтін, ал басқа біреуді сөгіп айту қажет болғанда: "Менің ұлым сізбен бірге түспейді". Ол өзінің екі жүрегі ауырған шәкірттерінің, жеке оқытып отырған екі шәкірттерінің, абайсыздыққа ұшырап жатқанын байқағанда, дәрісін үзіп, олардың назарын аударды: "Содан кейін Ибрайым тағы бір әйел алды, оның есімі Йоханна болды", - деді. Оның шәкірттерінің арасында Р. Юда, Симеон Шезури және Юда бен Исаия ха-Босем болды. Ол басқа да даналармен бірге Пасханың дәстүрлі Хагадасында еске алынады: "Рабби Елиезер, Рабби Йешуа, Рабби Елазар бен Азария, Рабби Акива және Рабби Тарфон Бней Баракта (Израильде) отырып (седерде) Мысырдан шығу туралы бүкіл түн бойы әңгімелесті".

Оның өлімі туралы пікірлер әртүрлі. Айша Раббаның айтуынша, ол он шейіттің бірі болды, бірақ басқалар Бар-Кохба көтерілісі басталғанда елден қашып кетіп, басқа жерде қайтыс болды деп санайды. Аризалдың бір дәстүріне сәйкес, оның қабірі Кадитада алып фисташка ағашының астында орналасқан. Алайда, жақында Мерон тауында жерлеу үңгірі ашылып, оны "Охалей Цаддиким" ұйымы қалпына келтірді, ол Тарфонды сол жерде жерледі деп мәлімдеді. Басқа бір жерде Иерусалимдегі бір үңгірден арамей тілінде "Тарфонның әйелі Елизавета" деп жазылған сүйек сандығы табылған.

Халаха

Ол Шаммай мектебінің жақтасы болды. Дегенмен, оның осы мектептің үйретімдерін ұстанғаны туралы жазбалар өте сирек кездеседі, және ол Шаммайдың іс жүзінде қолданылмаған халахоттарын түсіндіруде әрдайым кеңдікке ұмтылды; Шаммайдың ізбасарлары тым қатаң шектеулер салған жағдайларда, ол көбінесе оларға тікелей қарсы шешім шығарды. Оның пікірінше, «заңдық шешімдерді қабылдауда объективті көзқарас әрқашан шешуші өлшем болып табылады. Ол үнемі дін қызметкерінің (когеннің) пайдасына шешім шығарады, сондай-ақ дін қызметкерінің басты рөлде ойнайтын рәсімдерді атқаруға ынталандырады». Ол сонымен қатар тәуелсіз халахоттардың авторы болды, олардың бірі су ішкеннен кейін айтылатын батаның мәтіні, ал екіншісі – Пасха (Песах) кешінде айтылатын бата туралы. Алайда, оның үкімдерінің көп бөлігі «Нашим», «Кодашим», «Тохорот» және «Незикин» трактаттарында талқыланған мәселелерге қатысты. «Тохорот» трактатындағы үкімдерінде ол әрдайым қатаңдыққа бейім, ал «Незикин» трактатында – жоғалған заттар мен пайдалану құқығы, қарыздарды төлеу, әйелге ажырасу қағазын алғанда берілетін ақша, және малдың келтірген зияны туралы айтылған сөздері кездеседі. Егер ол Синедрионың құрамында болғанда, өлім жазасы тиімді түрде жойылған болар еді. Ол Рабби Акивамен (бірақ екеуі тосефта мәселесінде келісті), Шимон бар Йохаймен және Р. Элеазар бен Азариямен халахикалық пікір таластарында болды. Р. Тарфонның басқа да сөздері сақталған, олар күмәндіз қабылданды. Ол Брурия туралы қысқаша айтылады.

Ағада

Ол аггадикалық сөздерін халахикалық сұрақпен ашуға үйренген. Теория мен практиканың салыстырмалы маңыздылығы туралы пікір таласында Тарфон соңғысын жоғары бағалады. Ябнедегі жоғарғы бөлмесінде, қайырымдылықты орындау қажеттігі туралы шешім қабылданды. Ол Құдайдың даналығы Израильді көлеңкелемеуі үшін, халықтың міндетті орындауын күткенін айтты.

Дәйексөздер

Күн қысқа, ал атқаруға тиіс жұмыс көп; жұмыс істейтіндердің лебіздігі зор, ал сыйлық үлкен, үй иесі асығыс. Сіз жұмысты аяқтауға міндетті емессіз, бірақ одан бас тартуға да еркіңіз жоқ; егер сіз көп Таурат білген болсаңыз, сіздің сыйлығыңыз зор болады, өйткені сізді жалдаған Өзіңіздің еңбегіңізге сөзсіз жауап береді; алайда ізгілердің сыйлығы болашақта. Ешкім бекерлікпен өлмейді.

Христиан дініне деген көзқарас

Р. Тарфон, Тосефта мен Талмудта айтылғандай, өзіне келген, еретик жазушы жазған орамаларды (гильйонимдер немесе Тора орамалары), тіпті оларда Құдайдың аты болса да, өртеп жіберемін деп серт берді. Бұл – берілген ең қатаң пікір. Рабби Йосе Құдайдың аттарын кесіп алып, жерлеуді, ал қалған ораманы өртеп жіберуді ұсынды. Ал бастапқы анонимді пікірде мұндай мәтіндерді Шаббат күні өрттен құтқаруға болмайды делінеді (жалпы алғанда, Шаббат күні тек жарамды Тора орамасын ғана өрттен құтқаруға рұқсат етіледі), ал жалпы өртеу туралы ештеңе айтылмаған. Ғалымдар "миним" сөзінің мұнда жалпы еретик яһудилерге, немесе олардың нақты бір тобына – мысалы, яһуди гностиктеріне немесе яһуди христиандарына қатысты екені туралы пікір таластырып жүр. Юстин Мартирдің Трифомен болған әңгімесі Тарфонмен болған әңгіме ретінде қарастырылуы мүмкін бе деген мәселе де талқыланып отыр. Өзінің мәнісінде, бұл әңгіме әдеби тәсіл ретінде қарастырылады, ал раввиндік көзқарасты көрсетеді деген талабы осы тұрғыдан бағалануы мүмкін.