Кіріспе

АҚШ-тағы растафари қозғалысы 1930 жылдары Ямайка мен Эфиопияда пайда болған растафари дінін қайталайды. Ямайкада туған Маркус Гарви Эфиопия патшасы Хайле Селассидің ықпалында болды. Ямайкалық растафарилер 1960 және 1970 жылдары АҚШ-қа көшіп келіп, елдің барлық аймақтарында қауымдастықтар құрды.

Өмірбаян

Растафари атауы Рас Тафариден шыққан, ол Хайле Селассидің (Täfäri Mäkonnän) таққа отырғанға дейінгі атағы (рас) және есімі. Амхар тілінде рас ("бас") – Эфиопия титулы, ханзада немесе басшыға тең; жеке есімі Täfäri (тефери) «құрметке лайық» дегенді білдіреді. Растафари Ямайка мен Эфиопияда пайда болған. Жах – Құдайдың аты, Яхве сөзінің қысқартылған түрі. Көптеген растафарилер Хайле Селассиені Жах немесе Жах Растафари деп санайды, ол – Құдайдың бейнесі. Растафари дінінде каннабисті рухани мақсатта қолдану және материализм, қанаушылық пен сезімдік құштарлыққа негізделген қоғамды «Бабыл» деп қарастыру бар. Расталар Сионды (Эфиопияны) Жах оларға уәде еткен жер деп есептейді. «Бабыл» Киелі кітаптағы Нымрод патша заманынан бері «Жердің заңды билеушісіне» (Жахқа) қарсы көтерілген деп саналады. Арыстан – Растафаридің символы, себебі ол Хайле Селассидің Эфиопиясында қолданылған туда бейнеленген.

Маркус Гарви

Ямайкалық белсенді Маркус Гарви Африкадан ығыстырылған африкалықтар үшін африкалық мемлекет құру туралы айтты; бұл идея көптеген қара нәсілді адамдарға әсер етті. Гарвидің сөзіне қарағанда, Эфиопияның Хайле Селассиесі – Киелі кітапта аталған соңғы африкалық монарх. Жұмысшы табының ямайкалықтары Гарвиді пайғамбар және Жақын Иоаннның қайта тууы деп есептеді; 1930 жылы Эфиопияның Рас Тафари император болып жарияланғанда, көптеген адамдар Хайле Селассиені Ях (Құдай) деп жариялады. Бұл қозғалыстың Эфиопия мен Ямайкаға мәдени, әлеуметтік және саяси әсері болғанымен, АҚШ-тағы оның әсері туралы ғылыми зерттеулер аз. Көптеген растафарилер бұл елді әлемдегі зұлымдықтың орталығы деп санайды, бірақ 1960 және 1970 жылдары көптеген ямайкалық растафарилер АҚШ-ты өздерінің жаңа үйі етіп алды. Растафари қозғалысы Гарвидің жетістіктері, растафари қауымдастығының құрылуының нәтижелері және риддим мен регги музыкасы арқылы жергілікті АҚШ қоғамы мен мәдениетін қалыптастыруда маңызды рөл атқарды.

Дүниежүзілік негрлерді жақсарту қауымдастығы

Гарви бүкіл әлемдегі қара нәсілді адамдарды ұйымдастырып, оларға қоғамдағы ықпалды дауыс беруге тырысты, олардың көптігімен үстемдік құруды көздеді. Ол Универсалды Негрлерді Жақсарту Ассоциациясын (UNIA) құрды. Ямайкада қолдаушылар табуға сәтсіз ақыры жеткен соң, Гарви UNIA-ны Манхэттеннің жоғарғы бөлігіндегі Харлем ауданына көшірді. 1920 жылға қарай, оның 1000-нан астам жергілікті UNIA бөлімшелерінде 2 миллионнан астам мүшесі болды. Ассоциацияның мақсаты – қара нәсілділердің саяси және экономикалық тәуелсіздігін орнату еді. Гарви бастапқыда АҚШ-қа Африкаға қайту қозғалысы арқылы қара нәсілшілдік идеяларын тарату үшін келді. Қоныс аударған африкалықтар ата-бабаларының жеріне оралып, гүлденген африкалық мемлекет құрып, континентті әлемдік державаға айналдыруды жоспарлады. 1924 жылы UNIA мүшелерінің қаржылық көмегімен Гарви Либериядан 1 миллион акр (4000 км²) жер сатып алуға тырысты. Бұл жер Гарви шамамен 20 жыл бойы айтып келген отанына қайта оралу орны болуға тиіс еді. Бірақ Гарви жерді сатып алуға келіскеннен кейін он бір күн өткен соң, Firestone Tires (АҚШ үкіметінің көмегімен) осы жерді сатып алды.

Негро фабрикалары корпорациясы

1920 жылдың 20 қаңтарында құрылған «Негро фабрикалары» корпорациясы (UNIA-ның бөлімшесі) тек қара нәсілді адамдарды жұмысқа қабылдайтын және тек қара тұтынушыларға сатылатын тауарлар өндіретін фабрикалар құруды мақсат етті. Гарви қара нәсілді тұтынушыларды бүкіл әлем бойынша қамтамасыз ететін толыққанды қара экономикасын көздеді және тәуелсіз қара азық-түлік дүкендері, мейрамханалар, кір жуу орындары, тігіншілер шеберханалары, шляпа шеберханалары және баспа үйлерін қолдады. «Негро фабрикалары» корпорациясы қара нәсілді адамдарға бастамашылықты, үмітті және американдық қоғамда өркендеу үшін қажетті рухани емес жеке басын сыйлады.

Қара жұлдыз желісі

Гарви 1919 жылғы 23 маусымда Африкаға қайту қозғалысымен байланысты, АҚШ, Ямайка, Канада, Орталық Америка және Африкадағы қара нәсілді қауымдарды байланыстыратын кеме компаниясы ретінде Black Star Line құрылғандығын жариялады. Оның мақсаты – шикізат пен өндірілген заттарды қоса алғанда, қара нәсілді еңбек еткендердің өнімдерін әлемдегі қара нәсілді тұтынушыларға тасымалдау болды. Гарви компанияның алғашқы кемесін сатып алу үшін 500 000 доллар жинауға міндетті болды және акцияларын тек қара нәсілді адамдарға ғана сатты. "Фредерик Дуглас" кемесінің Ямайкаға жасаған алғашқы сапарына 15 000-нан астам адам куә болды. Компания 1922 жылы таратылып, 1 миллион доллардан астам таза зиянға ұшырады.

Қоғамдық құрылым

Ямайкалық растафарилер 1960 және 1970 жылдары АҚШ-қа көшіп келе бастады. Филадельфия, Бостон, Хартфорд, Майами, Вашингтон, Лос-Анджелес, Сан-Франциско, Чикаго, Хьюстон және (ең бастысы) Нью-Йорк қалаларында шағын, жергілікті, біртекті қауымдастықтар пайда болды, Нью-Йоркте бес ауданында алты растафари қауымдастығы бар. Қаланың ең ықпалды қауымдастықтары Бруклиндегі Краун Хайтс және Бедфорд Стьювесант аудандарында орналасқан. Жергілікті растафари қауымдастықтары көбінесе қоғамдық орталықтардан, мектептерден, табыну орындарынан және раста мәдениетіне қатысты дүкендерден тұрады.

Регги

Реггей 1960 жылдардың соңында Ямайкада танымал би болды, ал Тутс және Мейталс тобы 1968 жылы "Do the Reggay" әнін жариялады. Содан кейін регги – ска негізінде құрылған, ритм-гитарада берік ритммен ойналатын музыка жанрына айналды. Боб Марлидің музыкасымен көрнекті болатын регги, әлеуметтік және саяси өзгерістердің де құралы болып табылады.