Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Халықтық демократиялық партиясы (PRD) — Индонезиядағы демократиялық социалистік партия болған.
The People's Democratic Party (, PRD) was a democratic socialist party in Indonesia.
Тарих
Партия 1980-жылдардың соңында Жава, Бали және Ломбок аралдарында президент Сухартоның авторитарлық «Жаңа тәртіп» режиміне қарсы наразылық білдіру үшін құрылған студенттік қозғалыстардан өркендеді. Олардың бірі – болашақ партия басшысы Будиман Суджатмико басқарған «Ява студенттерінің ынтымағы» (SMY) болды. SMY ерекше белсенділік танытып, Яваның басқа қалаларында және одан тыс жерлерде филиалдар ашты. 1994 жылдың 23 мамырында осы топтар мен басқа да белсенділер Суген Бахагиджо төрағалық ететін Халықтық демократиялық қауымдастығын (ХДҚ) құрғанын жариялады. Келесі жылы болған жарылыс Сугенгтің ХДҚ-дан шығып, Индонезия Халықтық демократиялық қозғалысын (PADI) құруына әкелді. ХДҚ уақытша Будиман басқарған президиуммен басқарылды. Кейін студенттер, шаруалар, суретшілер және жұмысшылар топтарымен бірікті. 1996 жылдың 14-16 сәуірінде ХДҚ кезектен тыс конференция өткізіп, өзінің атын Халықтық демократиялық партия деп өзгертті. Будиман төраға, ал Петрус Хариянто бас хатшы болып сайланды. Партия 22 шілдеде Джакартадағы Индонезия заңдық көмек институтының қоры кеңсесін ашты. Онда үкімет пен әскерилер қолдаған съезде Индонезия демократиялық партиясының (PDI) басшысы қызметінен шеттетілген Мегавати Сукарнопутри қатысты. Наразылық білдіру ретінде ХДҚ Шығыс Тимордың түрмедегі оппозициялық көшбасшысы Ксанана Гусмао мен тыйым салынған автор Прамоедья Ананта Тоерге сыйлықтар табыс етті. Осы арада 20 маусымда Мегаватидің PDI басшысы лауазымынан босатылуына қарсы наразылық акциялары Джакартада жалғасты. Бұл тәртіпсіздікке қарсы полициямен қақтығысқа әкелді. Мегаватидің жақтастары Орталық Джакартадағы PDI бас кеңсесін басып алды. 27 шілдеде олар ғимаратқа қауіпсіздік күштері мен жалданып келген қылмыскерлер шабуыл жасағаннан кейін күшпен шығарылды. Бұл оқиға демонстранттар мен полиция және әскерилер арасында тас лақтыру мен кең ауқымды қақтығыстарға әкеп соқты. Нәтижесінде 12 жылдың ішіндегі ең ірі тәртіпсіздіктер болды, ғимараттар мен көліктер өртке ұшырады. Үкімет пен әскерилер ХДҚ-ны тәртіпсіздіктерге кінәлады, оны тыйым салынған Индонезия Коммунистік партиясымен (PKI) және Amnesty International ұйымымен байланысы бар коммунистік ұйым деп айыптады. Алайда, Адам құқықтары жөніндегі ұлттық комиссияның (Komnas HAM) оқиға туралы баяндамасында ХДҚ туралы ештеңе айтылмады. Индонезия әскерилері халықты ХДҚ басшысы Будиманның коммунист екеніне сендіру үшін бірқатар мәлімдеме жасады. Бір өкілдің айтуынша, Будиман өзінің серіктестеріне «жолдас» деген сөзді қолданған. Тағы бір мәлімдемеде партияның атаулы түрде 1996 жылдың 22 шілдесінде жарияланғаны, өйткені бұл Индонезия Коммунистік партиясының төрағасы Д. Н. Аидит 1951 жылдың 22 сәуірінде партияның манифестін жариялаған күнмен бірдей болды. Үшінші әскери өкіл ХДҚ манифесті PKI жаргонын қолданғанын, ал Қарулы күштердің басшысы генерал Фейсал Танжунг ХДҚ-ның PKI-мен бірдей ұйымдық құрылымы бар екенін айтты. ХДҚ бұл айыптаулардың барлығын жоққа шығарып, 30 қыркүйекте «коммунизм өліп қалды» деп мәлімдеді. Алайда, қашқын деп танылғаннан кейін Будиман, Петрус және басқа да ХДҚ лауазымды адамдары тамыз және қыркүйек айларында тұтқындалды. 60 жастағы белсенді Гарда Сембирингтің анасы өз ұлын ұстап беруге мәжбүрлеу үшін тұтқындалды. Будиман мемлекеттік төңкеріс жасауға тырысқаны үшін 13 жылға бас бостандығынан айырылды, бірақ 1999 жылдың желтоқсанында президент Абдуррахман Вахид Сухарто құлатылғаннан кейін босатылды.
The party grew from student movements in the late 1980s in Java, Bali and Lombok established to protest against aspects of President Suharto's authoritarian New Order regime. One of these, the Yogyakarta Students Solidarity (SMY) was led by future party leader Budiman Sudjatmiko. The SMY was particularly active and established branches in other cities in Java and beyond. On 23 May 1994, a number of these groups and other activists declared the formation of the People's Democratic Association (also PRD), chaired by Sugeng Bahagijo. A split the following year led to Sugeng's leaving the PRD to establish the Indonesian People's Democratic Movement (PADI). The PRD was temporarily led by a presidium, headed by Budiman. It then joined with a number of students, farmers, artists and workers groups. From 14–16 April 1996, the PRD held an extraordinary conference, at which it changed its name to the People's Democratic Party. Budimnan was elected chairman and Petrus Hariyanto the secretary general. The party established offices at the Indonesian Legal Aid Institute Foundation in Jakarta on 22 July at a ceremony attended by Megawati Sukarnoputri, who had been recently deposed as leader of the Indonesian Democratic Party (PDI) in a congress supported by the government and the military. In an act of defiance, PRD presented awards to jailed East Timor opposition leader Xanana Gusmão and banned author Pramoedya Ananta Toer. Meanwhile, protests against the ouster of Megawati as PDI leader continued with a march by 5,000 of her supporters in Jakarta on 20 June. This led to clashes with riot police. Megawati's supporters then occupied the PDI head office in Central Jakarta. On 27 July they were forcibly removed after the building was attacked by security forces and hired thugs. This sparked stone throwing and large scale clashes between crowds of demonstrators and police and soldiers and ended with the largest riots in Jakarta for 12 years, with buildings and cars being burned. The government and the military blamed the PRD for the disturbances, accusing it of being a communist organization with links to the banned Communist Party of Indonesia (PKI) and Amnesty International. However the report into the incident by the National Commission on Human Rights (Komnas HAM) made no mention of the PRD. The Indonesian Military made a number of statements to convince the public that PRD leader Budiman was a communist. One spokesman said that Budiman used the word "comrade" to address his associates. Another stated that the party was deliberately declared on 22 July 1996 as that was the same date as Communist Party of Indonesia chairman D. N. Aidit issued the party manifesto on 22 April 1951. A third military spokesman claimed the PRD manifesto used PKI jargon, while the head of the Armed forces, General Faisal Tanjung said the PRD had the same organizational structure as the PKI. The PRD denied all these accusations, declaring on 30 September that "communism is dead". However, after being declared fugitives, Budiman, Peterus and other PRD officials were arrested in August and September. The 60 year old mother of activist Garda Sembiring was arrested to force her son to give himself up. Budiman was sentenced to 13 years in jail for subversion, but was freed in December 1999 after the fall of Suharto by President Abdurrahman Wahid.
Саяси философия
Партияның демократиялық социалистік платформасы болды. Ол жұмысшыларды пайдалану деп санайтын капиталистік жүйеге қарсы тұрады. Партия 21 ғасырлық социализмді, табиғи және экономикалық ресурстарды демократиялық революция арқылы халыққа беруді қалайды. Осылайша, мемлекет осы ресурстарды басқарады, бірақ бақылау кәсіподақтар сияқты тәуелсіз ұйымдар арқылы халықтың қолында болады, жұмысшылар зауыттарда шешім қабылдауға қатысады. Барлық ауруханалар мемлекеттік басқаруда болуын және барлық азаматтарға қолжетімді, арзан, субсидияланған денсаулық сақтау қызметін ұсынуды қалайды. Ол орталықтың өңірлерді феодалдық тәсілмен пайдалануына қарсы және әскерилердің кәсіби қызметіне тоқтам салуды талап етеді. Адам құқықтарының жалпыға ортақ декларациясын қолдайды және барлық кемсітушілік заңдарды жоюға шақырады.
The party had a democratic socialist platform. It opposes the capitalist system, which it believes exploits workers. It wants to see a 21st century socialism with control over natural and economic resources passing to the people through a democratic revolution. This way, the state would manage these resources, but control would be in the hands of the people through independent organizations such as trade unions, with workers having a decision making role in factories. It wants all hospitals to be run by the state, with guaranteed cheap, subsidized healthcare for all. It opposes what it calls the feudalistic exploitation of the regions by the center, and wants an end to the military's business activities. It supports the Universal Declaration of Human Rights and calls for an end to all discriminatory legislation.
Сайлау нәтижесі
1999 жылғы Индонезия парламенттік сайлауына PRD қатысты, бірақ дауыстардың бар болғаны 0,07%-ын ғана алды. Одан кейінгі сайлауларда олар қатыспады.
The PRD stood in the 1999 Indonesian legislative election, but won only 0.07% of the vote. It has not stood in subsequent elections.
Тарату
PRD бірнеше бұқаралық ұйымдармен бірігіп, 2021 жылдың 1 маусымында "Әділ және өркендеуші халық партиясы" (индонезия тілінде: Partai Rakyat Adil Makmur, PRIMA деп қысқартылады) құрылып, бұл партия таратылды.
The PRD, along with several mass organizations, fused into the Just and Prosperous People's Party (Indonesian: Partai Rakyat Adil Makmur, abbreviated as PRIMA) on 1 June 2021, ending the party.