Кіріспе

Христиандық өнер тарихындағы тақырып. Қасиетті Мариямның көкке көтерілуі Жаңа Өсиетте кездеспейді, бірақ 3 және 4 ғасырлардағы апокрифтік әдебиетте айтылады. 1000 жылға қарай Батыс шіркеуінде кеңінен қабылданған, бірақ 1950 жылға дейін ресми католиктік догма ретінде бекітілмеген. Алғаш рет 12 ғасырда Батыс христиан өнерінде, Мариямның өмірінен басқа оқиғалық сахналармен бірге, танымал тақырыпқа айналды. Осы «мариялық» тақырыптарды цистерциандық орден және Клерволық Әулие Бернард (1153 жылы қайтыс болған) ерекше қолдады. Апостолдардың болуы сияқты егжей-тегжейлі сипаттамалар «Алтын аңыз» сияқты кеш ортағасырлық еңбектерде кездеседі және суретшілер одан үлгі алды. Орта ғасырдың соңында үлкен және көп адам жиналған алтарьдық суреттер суретшіге композиция, түс және фигуралардың поздарында шеберлігін көрсетуге мүмкіндік берді. Реформациядан кейін, протестанттар қабылдамаған католиктік позицияны нығайту үшін пайдаланылды. Әдетте, періштелермен бірге немесе олардың көмегімен (бірақ православиелік иконалардағыдай Мәсіх көтермейді) Қасиетті Мариям аспанға көтеріледі, онда Мәсіх оны тәж кигізеді, ал төмендегі апостолдар бос қабірдің айналасында тұрып, қызығушылықпен қарап тұрады. Аспанда Құдай Әке немесе Мәсіхті (православиелік Дормициядағыдай) көруге болады. Оның айналасында бадам пішіндес мандорла болуы мүмкін. Ортағасырлық бейнелерде оның қолы әдетте дұғада біріктірілген, бірақ кейінірек, Тицианның Венециядағы Фрари шіркеуі үшін салған өте әсерлі алтарьдық суретінде (1515–18 жж.) көрсеткендей, ол көтеріліп, аспанға қарайтын болады, бұл бұрынғы әдепті апостолдарды алаңдатты. Мысалдарға Эль Греко, Рубенс (бірнеше композиция), Аннибале Карраччи және Никола Пуссеннің туындылары жатады, соңғысы апостолдардың орнына қабірге гүл шашатын путтілерді бейнелеген.

Иконографиялық мәліметтер

Кейбір нұсқаларда Қыз Мәриямның белбеуін, Томастың белбеуін, Томасқа (көбінесе оның Күмәнді Томас эпизодымен танымал) түсіріп, көтерілгені көрсетіледі; бұл оған бұрынғы күмәнін ескере отырып, көргенінің айқын дәлелін беру үшін жасалған. "Белбеу" Орта ғасырлардың маңызды реликвиясы болды және көптеген нұсқаларда кездеседі. Шотландия королі Джеймс IV-нің (1510-жылдар) суретшісі салған миниатюрада періште оны Томасқа ұсынады. Бұл суретте елшілердің жаназа процессиясының сирек көрінісі де бар. Рубенс екі әйелді, мүмкін Марта мен Мәриямды, саркофагтың алдында тізе бүгіп немесе оған иіліп тұрған күйде бейнелеген. Олар көбінесе орамалды ашып, ішінде табылған раушан гүлдерін жинап алады. Бұл мотив кейінірек фламанд суретшілерінің көптеген туындыларында қолданылды. Жаңа өсиетте Мәриямның қайтыс болғандағы жасы көрсетілмегенімен, Евангелиядан мәлімделгенінше, ол кем дегенде қырық жаста болған, ал "Алтын аңыз" оның өмірінің соңында алпыс немесе жетпіс екі жаста болғанын айтады. Исаның айқышқа асылуы және одан кейінгі оқиғаларды бейнелейтін суреттерде ол көбінесе қарт әйел ретінде суреттеледі. Алайда, көптеген "Көтерілу" суреттерінде оған жастық немесе толыққанды келген жас көрсетіледі, мысалы, Андреа дель Сартоның шамамен 1522-23 жылдарда салған "Пансиатичи Көтерілуі" суретінде. Керісінше, елшілер көбінесе қарт адамдар ретінде бейнеленеді, ал ең жасы, Әулие Жохан, жас шағында көрсетіледі. 16-ғасырдың соңынан бастап кейбір суреттерде "сакральді әңгіме" стиліндегі, арияға ұқсас, жақынырақ бейнелеулер пайда болады, онда елшілердің орнына бірнеше таңдалған қасиеттілер көрсетіледі, ал Мәриям олардың үстінде аз ғана биіктікте суреттеледі. Қасиетті Марияның өмірінің соңғы кезеңіне қатысты католиктердің тағы бір көрінісі – оның қайтысы, ол Шығыс православие өнері мен теологиясындағы Богородицаның ұйықтауымен үйлеседі. Көптеген суреттерде ол төсекте жатқан күйде, Он екі елшінің айналасында бейнеленеді, бұл "Алтын аңызға" сілтеме жасайды. Кейбір суретшілер екі көріністі де бір-бірінің үстіне салады. Католик доктринасы, осы суреттердің көпшілігі салған кезде әлі қалыптасып келе жатқан, Мәриямның денесінің Көтерілуінен бұрын қайтыс болғанын нақты айтудан бас тартады, бірақ "Алтын аңыздың" кейінгі нұсқаларындағы бір-бірінен кейін келтірілген сәл әртүрлі есептер оның қайтыс болғанымен келіседі және ол үш күннен кейін қайта тірілген қабірге қойылды. Көтерілу иллюзионистік төбе суреттері үшін қолайлы тақырып болды және алғаш рет 1526-1530 жылдары Антонио да Корреджио Парма соборында қолданды. Барокко стиліндегі алғашқы төбе суретін 1625-1627 жылдары Джованни Ланфранко Римдегі Сан-Андреа-делла-Валледе жасады.