Кіріспе

1900-жылдардағы әуе кемесі

Сантос Дюмонт No. 6 – бразилиялық авиацияның алғашқы қадам жасаушысы Альберто Сантос Дюмонт жобалаған және құрастырған әуе кемесі. 1901 жылы ол осы кеме арқылы «Deutsch de la Meurthe» сыйлығын жеңіп алды, бұл сыйлық Парк Сен-Клаудтан Эйфель мұнарасына және кері, отыз минут ішінде ұшу үшін тағайындалған еді.

Өмірбаян

1900 жылы сәуірде Анри Дойч де ла Мюрте 100 000 франк көлемінде Дойч де ла Мюрте сыйлығын жариялады. Бұл сыйлық Париждегі Эйфель мұнарасына және кері Аэро-клуб де Франстың ұшу алаңынан отыз минуттан кем уақытта ұша алатын алғашқы машинаға берілді. Сыйлықты жеңіп алу үшін, қатысушылар белгіленген уақыт ішінде сапардың арақашықтығын қамту үшін кем дегенде белгілі бір жер үсті жылдамдығын сақтау керек еді. Сыйлық 1900 жылдың 1 мамырынан 1901 жылдың 1 қарашасына дейін қолжетімді болды. Сыйлықты жеңіп алу мақсатында Альберто Сантос Дюмонт өзінің бұрынғы жобаларынан гөрі үлкенірек No. 5 дирижаблін жасауға бел буды. 1901 жылдың 8 тамызында жасаған әрекеттерінің бірінде дирижабль газды жоғалта бастады, нәтижесінде қаптамасы пішінін жоғалтып, ішкі балонеттің ісінуіне жауапты желдеткішті де қамтитын қозғалтқышты тоқтату қажет болды. Ол төмен түсе бастады және Трокадеро қонақ үйінің төбесінен өте алмады. Сантос Дюмонт қонақ үйдің қабырғасындағы себетте ілініп қалды. Өрт сөндірушілердің көмегімен ол жарақатсыз құтылды, бірақ дирижабль жарамсыз болды, тек қозғалтқышы ғана сақталды.

Дизайн

No.5 Сантос Дюмонт ұшағы апатқа ұшырағаннан кейін, жаңасын жасау жұмыстары дереу басталды, ол 1 қыркүйекке дейін аяқталды. No.5 ұшағына ұқсас, бірақ сәл үлкенірек, оның лакталған жібек қапшығы болды, одан болат сымдармен ұзартылған, ашық гондола ілінген. Қапшыққа бір басқару клапаны және екі автоматтік қысымды төмендету клапаны орнатылған: сонымен қатар, төтенше жағдайда сутекті жылдам шығаруға арналған екі жыртылатын панель де болды. Үшбұрышты гондола алюминий бұрыштармен қосылған қарағай тақталардан жасалды және пианино сымдарымен нығайтылды. 12 а.к. (9 кВт) қуаты бар қозғалтқыш гондоланың ортасына орнатылды және ұзын жетек осі арқылы екі қанатты итеруші винтті арт жағына жетектеді. Ұшқыш алдыңғы жақтағы кішкентай шар себетінде тұрды. Үшбұрышты руль гондоланың арт жағы мен қапшықтың арасында орналасқан.

Пайдалану тарихы

5 қыркүйекте бірнеше байқау ұшуларын жасағаннан кейін Сантос Дюмон 6 қыркүйекте әуе кемесімен алғашқы ұшуын орындады. Бір жарым сағаттық сынақтан кейін ол жақын жердегі мейрамханада достарымен кездесу үшін ұшты, бірақ Шале-Мёдонға қайтуға тырысқанда гондола зақымданып, бірқатар апатқа ұшырады. Бірақ ол тез жөнделді және 19 қыркүйекте Deutsch de la Meurth жүлдесі үшін алғашқы әрекет жасалды. Әуе кемесі сынақ барысында ағаштарға соқтығысып, қаптамасы тесілді. 10 қазанда тағы бір сәтті ұшу жасалды, ал ертесі күні техникалық мәселелерге байланысты әрекет сәтсіз аяқталды. 13-ы күні тағы бір сынақ ұшуы сәтті өтті. Ауа райы нашар болғандықтан 19 қазанға дейін ұшу мүмкін болмады. Сол күні Сантос Дюмон Сент-Клаудтан сағат 14:42-де ұшып кетті. Желдің көмегімен ол тоғыз минутта Эйфель мұнарасына жетті, бірақ кері жолда қозғалтқышы істен шықты. Қозғалтқышты қайта іске қосу үшін ол қауіпсіздік белбеусіз гондоладан шығып қайта көтерілуге мәжбүр болды. Әрекет сәтті аяқталды және ол 29 минут 30 секундтан кейін финиш сызығына жетті. Бірақ оның кемеге бекітілген сымы уақытша тоқтатылды, ал төрешілер алдымен жүлде беруден бас тартты, де ла Мёрт өзін қанағаттандырғанын мәлімдегеніне қарамастан. Бұл ұшуды бақылаған көпшіліктің наразылығын тудырды және баспасөзde де пікірлер орын алды. Бірақ мәміле жасалып, Сантос Дюмон жүлдеге ие болды. Ол жүлденің жартысын техниктеріне, ал қалғанын Париждің кедей халқына сыйлады. Де ла Мёрт жүлдесін жеңіп алғаннан кейін Сантос Дюмон 1902 жылдың қаңтар айында әуе кемесін Монте-Карлоға алып барды. Князь Монаконың Бульвар де ла Кондаминдегі жаңадан салынған шатырлы ангарынан пайдаланды. 1902 жылдың 14 ақпанында сутегінің қатты қызуына байланысты әуе кемесі мұрымен көтеріліп, гондоланы ұстап тұрған сымдардың бірі жыртылды. Сымдардың бір бөлігі ұшқышқа ілісіп қалды. Сантос Дюмон қозғалтқышты тоқтатуға мәжбүр болды және теңізге соқтығып кетпеу үшін сутегін шығарып, әуе кемесін теңізге қондырды. Әуе кемесі құтқарылып, Парижге қайтарылды, онда жөнделді. Пасха дүйсенбісінде (яғни 1902 жылдың 30 наурызында) ол Лондонның оңтүстігіндегі Кристалл сарай паркіндегі концерт залында көрмеге қойылды. Көрмеге алғашқы күні 10 000 адам келді. Ол сәуір және мамыр айларында көрсетіліп, содан кейін бірқатар көрме ұшулары жарияланды. Статикалық көрме кезінде қаптама ауамен толтырылды, ал сутегімен толтырылғанда қаптаманың нашарлағаны анықталды, сондықтан ұшулар жойылды. 1902 жылдың жазы бойы әуе кемесі Брайтон-Бичте көрсетілді, ал Бостандық мүсініне барып қайту жоспары да қабылданбады.