Кіріспе

Бразилиядағы католик шіркеуінің рөліне шолу

Бразилиядағы католик шіркеуі – Римдегі Папаның рухани басшылығымен және 400-ден астам негізгі, көмекші епископтар мен архиепископтардан тұратын Бразилияның ықпалды Ұлттық епископтар конференциясының (Conferência Nacional dos Bispos do Brasil – CNBB) құрамындағы әлемдік католик шіркеуінің бір бөлігі. Бразилияда 250-ден астам епархия (латын және шығыс обрядтары) және басқа да аумақтық юрисдикциялар бар. Бразилияның приматы – Дом Серджио да Роша. Католик шіркеуі – елдегі ең ірі конфессия, 2010 жылы 123 миллион адам, яғни Бразилия халқының 64,6 пайызы өзін католик деп жариялаған. Бұл көрсеткіш Бразилияны әлемдегі ең ірі католик қауымына ие жалғыз ел етті. 2022 жылы католиктер халықтың 68 пайызын құрады.

Тарих

Дәстүр бойынша, Бразилияда алғашқы католиктік әйін 1500 жылдың 26 сәуірінде өткізілді. Бұл әйінді Португалиялық қарақшылар мен зерттеушілермен бірге, жаңадан ашылған жерді иелену үшін келген дін қызметкері өткізді. Бразилиядағы алғашқы дін ауданы 50 жылдан астам уақыттан кейін, 1551 жылы құрылды. Бразилияның мықты католиктік мұрасы 15 ғасырдағы христиан дінін тарату мақсатымен жасалған Иберия миссионерлік ынтасына байланысты. Шіркеу миссиялары жергілікті халықты пайдалану саясатына кедергі келтіре бастады. 1782 жылы иезуиттер таратылды, ал үкімет шіркеутің үстінен бақылауды күшейтті. Католицизм отарлық билік кезінде басым дін болды, содан кейін 1824 жылы тәуелсіз Бразилияның ресми діні болды, сонымен қатар азаматтарына дін бостандығын кепілдеді. Бразилия үкіметі 1891 жылғы Конституциядан бері зайырлы болып табылады, ал шіркеу саяси ықпалды күйін сақтап келеді. 19 ғасырдың соңында Иберия тегіндегі католик халқына, Бразилияға көшіп келген көптеген итальяндық католиктер, сондай-ақ бірнеше поляк және неміс католик иммигранттары қосылды. 1889 жылы Бразилия республика болып, шіркеу мен мемлекетті бөліп тұратын конституцияны бекітті, осы үрдісті елдің барлық жеті республикалық конституциясы қолдады. Іс жүзінде, елде шіркеу мен мемлекеттің бөлінуі нашар, себебі үкімет шенеуніктері көбінесе азаматтардың көп бөлігін құрайтын шіркеуді ренжітетін әрекеттерден аулақ болады. Бұл өзгерістер, басқаларымен бірге, Amnesty International ұйымы тарапынан айыпталып, жазылымға алынды. Дегенмен, үкімет бір жынысты неке және бір жынысты бала асырауды қолдау сияқты шіркеу іліміне қайшы келетін мәселелерді Бағдарламада қалдырды. Шіркеу елдің барлық аймақтарында әлеуметтік және саяси мақсаттар үшін жұмыс істейтін діни қауымдастықтарды ұйымдастырды. 1987-1988 жылдардағы Конституциялық Ассамблеяда әлеуметтік құқықтар мен адамдық қадір-қасиет үшін күресті. Кардинал Ратцингер Сенім ілімі жөніндегі Конгрегацияға жауапкер болған кезде, ол бостандық теологиясына қарсы табысты науқанды бастады, ал Бразилия Папа Бенедикттің орнын басатын Папа Францисктың алғашқы шетелдік сапары болды.

Демография

2007 жылы Pew Research Center-дің "Дін және қоғамдық өмір" форумы жүргізген сауалнама бойынша, Бразилия қала тұрғындарының 60 пайызынан астамы өзін католик деп жариялайды. Бразилия католиктері арасында діни синкретизм кеңінен таралған. Көптеген бразилиялық католиктер үшін католиктік сенімдер мен тәжірибелермен қатар афро-бразилиялық діндердің (мысалы, Кандомбле, Квимбанда және Умбанда) араласуы олардың дінімен қайшы келмейді. Мысалы, Бонфим мерекесі – бұл Баия штатының Сальвадор қаласындағы Носсо Сеньор до Бонфим шіркеуінің баспалдақтарын жуу үшін маэ де сентолардың жиналатын дәстүрлі рәсім. Протестанттарға қарағанда католиктер бақыт әкелетін нысандарға, болжаушыларға, емшілерге және астрологияға көбірек сенеді. 2003 жылы America Magazine журналында жарияланғандай, бразилиялық католиктер Құдайды мейірімді Әке ретінде бейнелеуде әлемдегі ең жоғары көрсеткішті көрсетеді. Олар сондай-ақ адам табиғатын жаман емес, жақсы деп қарастыруға және әлемді жаман емес, жақсы деп санауға бейім. Бразилиялық католиктер протестанттарға қарағанда Киелі кітапты әдепкі сөздермен түсіндіруге көбірек сенімді.

Білім

Әлемдегі ең ірі католик елі ретінде Бразилияда католиктік білім берудің ұлы дәстүрі бар. Иса қоғамы Бразилиядағы алғашқы мектептерді жергілікті халықты дінге баулу мақсатымен құрды. 18-шы ғасырдың соңында португалдық министр, Помбал маркизі, иезуиттерді Португалиядан және оның теңіз арқылы билеген жерлерінен қуғынға түсірді. Ол иезуиттердің мектептерін тартып алып, империяның барлық аймақтарында білім беру реформаларын енгізді. Содан бері мемлекеттік мектептер зайырлы болды, бірақ жеке католик мектептері елдегі ең жақсы мектептердің қатарында саналады. Білім министрлігінің мәліметінше, Бразилияда 30-дан астам католик университеті бар. Алғашқысы – 1931 жылы Маристер бауырлары құрған Рио-Гранде-ду-Сулдің Рим-католик университеті. Тағы бір ықпалды университеттің бірі – Рио-де-Жанейроның Рим-католик университеті, ол елдегі ең үздік жеке университеттердің бірі және мемлекеттік бағалау рейтингінде Рио-де-Жанейро Федералдық университетінен кейін ғана тұрады. Минас-Жерайс штатындағы ең үздік жеке университет ретінде Минас-Жерайс Католиктік университеті алдыңғы жылы Министрлік тарапынан таңдалды. 1969 жылы Сан-Паулу Католиктік университеті Бразилиядағы жоғары білім беру мекемелерінің арасында алғаш рет магистратура бағдарламасын ұсынды.

Ұйым

Бразилияда барлығы 275 жеке шіркеу бар – оның ішінде 44 архиепископтық, 216 епархиялық (олардың 2-еуі латын юрисдикциясымен шығыс обрядтарының епархиялары), 9 аумақтық прелатура, Украина грек-католик шіркеуіне қарасты Сан-Жуан Батиста-эм-Кюритиба архиепархиясы және Прудентополистегі Имакулада-Консейсан епархиясы, Латын Америкасы мен Мексиканың Армян Католик Апостолдық Экзархаты, Бразилиядағы Шығыс обрядтарының адалдарының ординарияты, Бразилияның Әскери ординарияты және Әйгілі Иоанн Мария Вианнидің Жеке Апостолдық Әкімшілігі.