Кіріспе

Астрология: жарық беретін екі планета

Дәстүрлі астрологтар аспандағы ең жарқын және маңызды нысандарды, яғни Күн мен Айды екі астрологиялық "планета" деп атаған. "Жарық көзі" дегеніміз – жарық шығаратын нәрсе. Күн мен Ай Жер тұрғындары үшін жарықтың ең көп көзі болғандықтан, олар жарық көздері деп танылады. Астрологиялық маңызы Күн мен Айды планеталардан бөлек жіктеуді қажет етеді, себебі Күн мен Ай адамның рухани санасымен байланысты, ал планеталардың ықпалы физикалық механизм арқылы жүзеге асырылады. Ай – адам баласына "түнде жарық" сыйлайтын Киелі кітаптағы мағынасындағы жарық көзі. Күн мен Айды бақылап, зерттеген алғашқы ғалымдардың қатарында Пифагор, Аристотель, Клавдий Птолемей, әл-Хорезми, Николай Коперник, Тихо Браге, Галилео Галилей және Йоханнес Кеплер бар.

Күн мен Ай туралы алғашқы сенімдер

Барлық халықтардың ерте тарихында Күн мен Айды адамдар ретінде қарастырады, олар адамзаттың күнделікті өмірімен байланысты, және қандай да бір құпия жолмен адамның өмір сүруіне әсер етеді және оның тағдырын бақылайды. Күн мен Айды ата-бабалар, батырлар және игіліктес ретінде еске алады, олар Жерде пайдалы өмірден кейін аспанға көтеріліп, жердегі істерді бақылап, белгілі бір дәрежеде басқарады. Мифологияның негізі – Күннің ұлы әкесі мен Айдың ұлы анасына табыну. Ғасырлар бойы адамдар Күн мен Айға табынып, оларды жоғары күштердің нысандары деп санады. Күн мен Ай көбінесе қарама-қарсы жыныстар ретінде қарастырылады. Мысалы, Күн – «әке», ал Ай – «ана». Австралияда Айды еркек, ал Күнді әйел деп есептеген, ол таңертең қызыл кенгуру терісінен тігілген тонмен пайда болады. Шекспир Айды «ол» деп атайды, ал Перуде Айды Күннің қарындасы және әйелі деп санаған. Әрқайсысының жынысы ғасырлар бойы әртүрлі пікірлерге бөлініп, әртүрлі түсініктерде болды. Күн мен Айға түрлі халықтар тағайындаған жыныстық шатасу, күннің жұмсақ және жылы болуынан туындауы мүмкін, сондықтан күнді басқаратын Күн дұрыс әйелдік деп есептеледі, ал салқын және қатаң түнді басқаратын Айды дұрыс еркек деп санауға болады. Керісінше, экваторлық аймақтарда күн ыстық және құрғақ, ал түн жұмсақ және жағымды. Осы ұқсастықты қолдану арқылы, кейбір тайпалар Күн мен Айдың жынысын басқалар тағайындағаннан керісінше деп санайды, мұның себебі климаттық жағдайлар. Сонымен қатар, көптеген мәдениеттерде Күн мен Айды күйеу мен әйел немесе бауыр мен қарындас деп есептейді. Күн мен Айдың күйеу-әйел екендігі туралы көптеген аңыздар пайда болды, олардың ішіндегі ең бастысы – жұлдыздардың Күн мен Айдың балалары деген ежелгі парсылық сенім. Көптеген некелерде болатындай, Күн мен Айдың некесі де тыныш емес деп ойлаған. Күн мен Ай туралы көптеген аңыздар олардың даулары мен отбасылық мәселелері туралы айтады, себебі мифологияда күйеу мен әйел ретінде Күн мен Ай бірге бақытты өмір сүрмеген, ал кейбіреулері маусымдар мен ауа райының себебін түсіндіреді. Күн мен Айдың арақатынасы және олардың ғаламдағы рөлі туралы мифтер мен ойлардың саны көп. Осы сенімдердің кейбіреулерімен байланыстар мен сәйкестіктер табуға болады, бірақ көбінесе олар басқаларымен келіспейді.

Медицинадағы жарық көздері

Қазіргі заманғы Англияның басында Күн мен Айдың медициналық әсерлері дәстүрлі түрде "адам мен ғаламдағы көрінеу бөлек элементтер арасындағы аналогиялар, сәйкестіктер және қатынастар" деп аталатын кең символикалық жүйемен түсіндірілді, оның тұжырымдамалық бастаулары Аристотель, Птолемей және Галеннің еңбектерінде жатыр. Планеталық сәулеленулердің түпкі себептері "жасырын" деп есептелді, бұл Аристотельдік және жаңа заманғы термин, сезімдерге айқын қасиеттерді жасырын қасиеттерден ажырату үшін қолданылды. Реставрациядан кейін көптеген дәрігерлер табиғи әлемді жасырын себептерден тазарта және күн мен айдың сәулеленуі сияқты көрінбейтін күштерді механикалық, химиялық және математикалық жүйелер арқылы түсіндіруге тырысты. Ағылшын дәрігерлері Ричард Мид (1673-1754) және Джеймс Гиббс (1724 ж. қайтыс болған) сәулелі заттардың медициналық әсерін түсіндіру үшін иатромеханизмді пайдаланды, ол денеді картезиандық машина ретінде қарастырды, оның функциялары механикалық заңдарға сәйкес келеді. Осылайша, физиологиялық құбылыстарды физика тұрғысынан түсіндіруге болады. Ричард Мид кейін Ньютонның гравитациялық теорияларын Питкэрннің гидравликалық иатромеханизміне және астрологиялық медицинаға қолданды. "De imperio solis ac lunae in corpora humana et morbis inde oriundis" (1704) еңбегінде Мид күн мен айдың адам ағзасына және олардан туындайтын ауруларға тигізетін әсері туралы айта келіп, күн мен айдың сәулеленуінің, әсіресе, су тасқынының гравитациялық әсерінің адам ағзасындағы ыдыстар мен сұйықтықтардың қысымына тигізетін механикалық әсерін баса көрсетті.