Кіріспе

Совет шахматшысы Григорий Яковлевич Левенфиш (Григо́рий Я́ковлевич Левенфи́ш; 9 ақпан 1961) – 1920-1930 жылдары ең жақсы нәтижелерін көрсеткен совет шахматшысы. Ол 1934 жылы (Илья Рабиновичпен бірге) және 1937 жылы екі рет КСРО чемпионы атанды. 1937 жылы ол болашақ әлем чемпионы Михаил Ботвинникпен ойын тең түсті. 1950 жылы Левенфиш ФИДЕ алғаш рет берген Грандмастер атағының алғашқы иегерлерінің бірі болды.

Ерте өмір және білім

Левенфиш Польшаның Пьотрков қаласында, сол кезде Ресей империясының құрамында болған, Якоб Левенфиш пен Голда Левенфиштің (қызметтес аты – Финкельштейн) отбасында дүниеге келді. Ол өсіп-жетілу кезеңінің көп бөлігін Санкт-Петербургте өткізіп, Санкт-Петербург мемлекеттік технология институтында химиялық инженерияны оқыды.

Шахматтың алғашқы жетістіктері

Оның көрнекті шахматшы ретінде алғашқы танылуы 1909 жылы Санкт-Петербург чемпионатында жеңіске жеткен кезде болды, содан кейін ол 1911 жылы күшті Карлсбад турнирінде өнер көрсетіп, 25 партиядан 11½ ұпай жинады. 22 жасында ол Ресей немесе Кеңес Одағының шегінен тыс жердегі алғашқы және соңғы турниріне қатысты. Оның сол кездегі ойыны Михаил Чигориннің стилімен салыстырылды. Келесі он жылда ол 1922, 1924 және 1925 жылғы Ленинград чемпионаттарында жеңіске жетті (қосымша жеңіс).

Кеңес Одағының чемпионаты

Ұлттық деңгейде ол төрт рет Кеңес Одағы чемпионатындағы үштікке кірді; 1920 жылы үшінші орын, 1923 жылы екінші орын, 1934 жылы Ленинградта Илья Рабиновичпен 12/19 ұпаймен тең чемпион атанды, ал 1937 жылы Тбилисиде 12½/19 ұпаймен жеңіске жетті. 1935 жылғы Мәскеу халықаралық турнирінде ол 10½/19 ұпай жинап, Михаил Ботвинник пен Сало Флор жеңіске жеткенде 6-7 орындарды бөлісті. 1936 жылы Ленинградта өткен тек кеңестік турнирде ол 8½/14 ұпаймен үшінші орын алды. 1939 жылғы Ленинград-Мәскеу оқу-жаттығу турниріне қатысу нәтижесінде 10/17 ұпаймен жеңімпаз Флор мен Самуил Решевскийден кейін 3-6 орындарды бөлісті. Жеке матчтарда ол 1937 жылы 13 партиядан кейін Ботвинникпен тең түсті және 1940 жылы Владимир Алаторцевті жеңді.

Қолдау мен танылудың болмауы

Жетістіктерге қарамастан, Левенфишті Кеңес шахмат басшылары назардан тыс қалдырды, олар жас, дамып келе жатқан жұлдызға және берілген коммунист Ботвинникке толық қолдау көрсетті. Ол өзінің буынындағы ең күшті кеңес шебері болды, бірақ оған шәкіртақы тағайындалмады. Бұл оның нашар жылытылған пәтерде тұруға ғана мүмкіндігі бар екенін білдірді. Сонымен қатар, үкімет оған шетелге саяхаттауға және 1938 жылғы AVRO сияқты турнирлерде (ол сол кездегі Кеңес чемпионы болғанына қарамастан) қатысуға рұқсат бермеді. Бұл оның беделін одан әрі төмендетті және оның көңіл-күйіне, сондай-ақ шахматшы ретіндегі дамуына кері әсер етті. Александр Алекхин, Ефим Боголюбов және Акиба Рубинштейн сияқты революциядан бұрын туған басқа ойыншыларға саяхаттауға рұқсат берілді, тіпті олар шетелде тұрды. Осындай мүмкіндіктерден айырылған Левенфиш тек Кеңес Ресейінің шегінде ғана ойнады және шыны өнеркәсібінде инженер болып жұмыс істеу арқылы табысын арттырды. Нәтижесінде ол белсенді ойыннан бірте-бірте қанағаттанды. 1950 жылы, атақ ресми түрде бекітілген жылы, Левенфишке FIDE, әлемдік шахмат федерациясы, Халықаралық гроссмейстер атағы берілді.

Мұра

Гена Сосонко өзінің "Орыс силуэттері" атты кітабында оны білетін бірнеше гроссмейстерлердің ойларын қайталайды. Олар оның адалдығы мен тәуелсіздігі туралы айтады, ол өмірдің қиын жағдайларына ешқашан шағымданған емес. Борис Спасский оны өліміне бірнеше күн қалғанда Мәскеу метросында кездестірді. Levenfish, мұңды күйде, аузына орамал қысып, жақында алты тісін жұлып алғанын айтты. Василий Смыслов өмірінің соңында, оған көптеген қағаздармен келген Levenfish туралы айтады. Бұл – өмір бойы жасаған мұнаралық эндшпильдерге арналған қолжазба екені белгілі болды. Ол Смысловтан қателерді тексеруді сұрады, кейбір түзетулерден кейін кітап 1957 жылы екі автордың атымен "Түсті мұнаралардың теориясы" (Teoriya ladeynykh okonchaniy) деген атпен жарық көрді, ал 1971 жылы ағылшын тілінде "Rook Endings" деген атпен жарияланды. Смыслов барлық қиын жұмысты оның серіктесі жасағанын мойындайды. Өз уақытында Levenfish жаңадан бастаушыларға арналған кітаптар жазды және "Заманауи дебюттер" (Sovremenny debyut) атты шахмат дебюттері бойынша бірлескен жұмысты редакциялады. Оның өлімінен кейін жарық көрген "Таңдамал ойындар мен естеліктер" (Izbrannye partii i vospominaniya, 1967) атты автобиографиясында 79 партия талданған. Оның ойын қабілетіне қатысты Сосонко оның ойынды терең түсінуге және керемет қиялға толы әрекеттерді көруге қабілетті екенін атап көрсетеді. Ол сондай-ақ дебюттерді зерттеуші болды; Сицилиялық қорғаныстың бір түрі – Levenfish шабуылы оның құрметіне аталған.

Ойын стилі

Левенфиш 1910-1950 жылдар аралығында Ресей мен Кеңес Одағының дерлік барлық жетекші ойыншыларын жеңіп, әлем чемпиондары Александр Алекхин мен Эммануэль Ласкерді де жеңді. Бірақ, оны жас дарынды ойыншылар Пол Керес пен Давид Бронштейн басып озды. Левенфиш француз қорғанысы мен славян қорғанысының қара түстегі партиясында күшті болды, және көбінесе Руй Лопес пен ферзь гамбиті сияқты классикалық дебюттерді ұнатты, алайда кейде гипермодернистік Грунфельд қорғанысы мен Нимцовичтің үнді қорғанысымен де тәжірибе жасады.