Кіріспе

Еуропадағы арыстандар тарихы Плейстоцен және Голоцен кезеңдеріне жататын арыстандардың қазба қалдықтарына негізделген, олар 19-ғасырдың басынан бері Еуропада қазылып табылған. Алғашқы арыстан қазбасы Германияның оңтүстігінде табылды және Георг Август Голдфус оны Felis spelaea ғылыми атауымен сипаттады. Ол, шамамен, Вюрм мұз басу кезеңіне жатады, жасы 191 000 – 57 000 жылға бағаланады. Ерте арыстан бас сүйегінің фрагменттері Германияда қазылып, 1906 жылы Вильгельм фон Райхенау Felis fossilis деген атпен сипаттаған. Олардың жасы 621 000 – 533 000 жыл аралығында деп есептеледі. Қазіргі арыстан (Panthera leo) жаңа Голоценнің басынан бері Оңтүстік Еуропаның бір бөлігінде мекендеген. Көне Грекияның "Илиада" сияқты тарихи әдебиеттерінде арыстан туралы метафоралар кездеседі.

Сипаттамалары

Сплея арыстандарының сүйек сынықтары олардың қазіргі арыстаннан ірілеу болғанын, ал төменгі жақ тістерінің мамандану деңгейі төмен болғанын, төменгі премолярларының көлемі кішірейгенін және кішірек кескіш тістері болғанын көрсетеді. Арыстанның қазба қалдықтары Испанияда, Португалияда, Италияда, Бельгияда, Францияда, Ұлыбританияда, Германияда, Польшада, Чехияда, Словакияда, Венгрияда және Ресейде табылған. Кейінгі плейстоцен дәуіріне жататын Panthera spelaea сүйек сынықтары радиокөміртек әдісімен зерттелді және Вейхсельдік мұз басу кезеңі мен голоцен аралығында, яғни 109 000 мен 14 000 жыл бұрын жасалған деп есептеледі.

Голоцен жазбалары

Қазірге дейін табылған ең ертедегі Голоцен арыстанының қалдықтары Испанияның Баск елінде қазылған және шамамен 11 600–9 000 жылға дейін сонау саналады, бірақ бұл мерзімдеу контекстік мәліметтерге негіделгендіктен, аса дәл емес деп есептеледі. Сонымен қатар, бұл қазіргі арыстан болған жоқ па, әлде P. spelaea үңгір арыстанының соңғы қалдығы болған жоқ па деген күмәнділік бар. Басқа ерте Голоцен арыстандары Италияның түрлі аймақтарынан табылды және олардың жасы 12 000–9 000 жылға дейін екені анықталды. Атлантикалық кезеңді көрсететін неолиттік арыстан тісінің фрагменті Болгарияның Караново қаласында табылған, оның жасы шамамен 6 000 жыл деп есептеледі. Грецияда арыстандар алғаш рет шамамен 6 500–6 000 жыл бұрын пайда болған, бұл туралы Филиппиде табылған алдыңғы аяқ сүйегі куәлік береді. Румыния мен Еуропалық Түркияда да қалдықтар табылды.