Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Фоноцентризм – дыбыстар мен сөйлеудің жазу тіліне немесе қол тіліне қарағанда жоғары тұратын немесе бастауыш деп саналатын сенім. Фоноцентрикалық көзқарас ұстанатындар сөйлеу тілінің – қарым-қатынастың алғашқы және ең маңызды тәсілі, ал жазу – сөйлеуді бейнелеудің туынды тәсілі екенін айтады. Көптеген адамдар сөйлеу тілінің жазу тілінен байырақ және түйсіктірек екеніне сенеді. Кейбір авторлар Платон, Жан-Жак Руссо және Фердинанд де Соссюр сияқты философтар фоноцентрикалық көзқарасты қолдағандығын мәлімдейді. Фоноцентризм идеясын қолдаған Уолтер Онг АҚШ мәдениетінің ерекше фоноцентрикалық емес екенін дәлелдеді. Философтар мен тіл білімі мамандары, әсіресе философ Жак Деррида, "фоноцентризм" терминін жазу тіліне деген үлкен сыяқты көретін наразылықты сынау үшін пайдаланды. Деррида фоноцентризмнің себебі – сөйлеудің тікелейлігі жазуға қарағанда субъектілердің өзіне жақын деп есептелгендігінде деп санайды. Ол сөйлеу мен жазу арасындағы екіұшты қарама-қайшылықтың логоцентризмнің бір түрі екеніне сенді.
Phonocentrism is the belief that sounds and speech are inherently superior to, or more primary than, written language or sign language. Those who espouse phonocentric views maintain that spoken language is the primary and most fundamental method of communication whereas writing is merely a derived method of capturing speech. Many also believe that spoken language is inherently richer and more intuitive than written language. Some writers have argued that philosophers such as Plato, Jean Jacques Rousseau, and Ferdinand de Saussure have promoted phonocentric views. Walter Ong, who has also expressed support for the idea of phonocentrism, has argued that the culture of the United States is particularly non phonocentric. Some philosophers and linguists, notably including the philosopher Jacques Derrida, have used the term "phonocentrism" to criticize what they see as a disdain for written language. Derrida has argued that phonocentrism developed because the immediacy of speech has been regarded as closer to the presence of subjects than writing. He believed that the binary opposition between speech and writing is a form of logocentrism.
Фоноцентризмнің жақтаушылары
Философ Джон Сёрлдің пікірінше, Платон жазудың сөйлеуге қатысты құндылығына күмән келтірген. Ол Платонның фоноцентризмге сенуі жасалма болғанын және мәтінде қорғалғанын, демек, парадоксалды екенін айтты. Лингвист Леонард Блумфилд сөйлеу тілдері тілдің бастапқы түрі екенін, ал жазба тілдер олардан туындаған деп қарастыру қажет екенін мәлімдеді. Ол «жазу – тіл емес, тек тілді жазудың бір жолы ғана» деді. Соссюр лингвистиканың негізгі тақырыбы ретінде сөйлеуді қарастыру керек деп есептеді. Ол жазуға лингвистика саласында тым көп назар аударылғанын айтты. «Жалпы лингвистика курсында» Соссюр «тіл мен жазу – екі бөлек белгілер жүйесі» деген тұжырым жасады. Ол екі жүйенің де бір-біріне әсер ететініне сенді, бірақ жазу тілдің мәнін бүркемелеуі мүмкін. Жазу айтылуын өзгертетінін, оның айтылуға тигізетін әсерінен туындайтынын атап көрсетті. Соссюр фонетикалық тілдер мен, мысалы, қытай тілі сияқты бір таңба бір сөзді білдіретін тілдер арасында ажырату жасады. Ол тек фонетикалық тілдер ғана лингвистерге қиындық туғызады деп санайды. Онг американдық қоғамның фоноцентризмге қарсы екенін дәлелдеді. Оның пікірінше, мұның бір себебі – АҚШ Конституциясы сияқты жазба құжаттар американдық ұлттық сананың маңызды бөлігін құрайды. Сондай-ақ, көптеген американдықтар сөздердің мәнін дауысты сөйлеуден емес, сөздіктерден анықтайтынын атап өтті. Ол былай деді: «Біз идеологияда оқу-жазу сауатымыз соншалық, жазу табиғи түрде пайда болады деп ойлаймыз. Жазудың толық және түзетуге келмейтін жасанды екенін үнемі еске түсіруіміз керек». Онг технологиялық мәдениетте білімді тарату үшін жазудың қажеттілігі бар екенін айтады. Ол сөйлеуді бастапқы деп қарастыру қажет, себебі ол санадан туындайды, ал жазу саналы назарды қажет етеді: «Сөйлеу адамның барлық құрылымы арқылы қалыптасады. Жазу саналы түрде жасалған ережелерге тәуелді». Ол жазу мен сөйлеудің әрқайсысының өзіндік артықшылықтары бар екенін және олардың бір-біріне анықталуы мен түсініктілік үшін тәуелді екенін де айтады.
The philosopher John Searle has argued that Plato expressed some skepticism about the value of writing relative to speech. and that Plato's belief in phonocentrism was both contrived and defended textually, and is therefore paradoxical. The linguist Leonard Bloomfield has also expressed the belief that spoken languages are the primary form of language, and that written languages should be viewed as derived from them. He argued that "writing is not language, but merely a way of recording language." Saussure believed that speech should be treated as the primary topic of linguistics. He believed that writing was given too much attention in the field of linguistics. In Course in General Linguistics, Saussure argued that "language and writing are two distinct systems of signs." He believed that both systems influenced each other, but that writing could obscure language. He argued that writing obscures how pronunciation forms because of its influence on pronunciation. Saussure drew a distinction between phonetic languages and languages such as Chinese in which a single character represents a word. He believed that only phonetic languages cause problems for linguists. Ong has argued that American society is particularly opposed to phonocentrism. He believes that one cause of this is the fact that written documents, such as the United States Constitution, form a key part of American national identity. He also notes that many Americans view the reality of words as defined by dictionaries rather than by vocal speech. He has stated, "We are so literate in ideology that we think writing comes naturally. We have to remind ourselves from time to time that writing is completely and irremediably artificial." Ong believes that writing is necessary for transmitting knowledge in a technological culture. He maintains that speech should be viewed as primary because it is drawn from the unconscious while writing requires conscious attention: "Speech is structured through the entire fabric of the human person. Writing depends on consciously contrived rules." He also states that writing and speech are each privileged in specific ways, and that they depend upon each other for identification and clarity.
Дерида
Деррида философия, әдебиет, антропология және лингвистика салаларының тым көп фоноцентрикалық болып кеткенін айтты. Ол фоноцентризмді Батыс философиясының логоцентризмінің маңызды мысалы деп санайтын. Деррида адам пікірлерінің көбінесе адам дауысымен білдірілетінін атап көрсетеді. "Грамматология" еңбегінде ол осы талдау әдісін Руссоның "Тілдердің пайда болуы туралы эссесінде" білдірген көзқарастарын сынау үшін пайдаланады. Ол, әдеттегі тілдің жазба тілге қарағанда басымдығы тек 1950 жылдары әдеттегі тіл философиясының пайда болуымен қалыптасқанын дәлелдейді. Сондай-ақ, Деррида жазу тарихы туралы негіссіз және қате пікірлер айтқандығын мәлімдейді.
Derrida believed that the fields of philosophy, literature, anthropology, and linguistics had become highly phonocentric. He argued that phonocentrism was an important example of what he saw as Western philosophy's logocentrism. Derrida points out that the expression of human views is often dominated by the voices of humans. In Of Grammatology he uses this method of analysis to critique the views that Rousseau expressed in Essay on the Origin of Languages. He argues that support for ordinary speech over written language only emerged in the 1950s with the advent of Ordinary language philosophy. He also contends that Derrida makes sweeping misinformed claims about the history of writing.