Биологиялық натурлизм: сана мен дене арақатынасы туралы философиялық теория
Biological naturalism
Биологиялық натурлизм – сана мен ми арақатынасын түсіндіретін теория. Мидегі нейробиологиялық процестер сананы қалыптастырады, бірақ сана тек мимен шектелмейді.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Биологиялық натурализм – сана мен дене (яғни ми) арасындағы қарым-қатынас туралы, сондай-ақ ақыл-дене проблемасына қатысты тәсілді қарастыратын теория. Оны алғаш рет философ Джон Сёрл 1980 жылы ұсынды және екі негізгі тезис анықтайды: 1) ауыру, қышу, қимылдардан бастап ең күрделі ойларға дейін барлық психикалық құбылыстар мидағы төменгі деңгейдегі нейробиологиялық процестердің нәтижесінде туындайды; және 2) психикалық құбылыстар – мидың жоғары деңгейдегі қасиеттері. Бұл мидың ниеттілікті (intentionality) тудыруға қабілетті себептік күші бар екенін көрсетеді. Дегенмен, Сёрлдің биологиялық натурализмі ми ғана сананы тудыруы мүмкін дегенді білдірмейді. Сёрл нақты айтады, белгілі бір ми функциялары саналы күйлерді тудыруға жеткілікті болғанымен, қазіргі нейробиологиялық біліміміз олардың сананы тудыру үшін қажетті екеніне қорытынды жасауға мүмкіндік бермейді. Оның сөздерімен айтқанда:
"Ми процестері сананы тудырады деген факт, тек ми ғана саналы бола алады дегенді білдірмейді. Ми – биологиялық машина, сондықтан біз саналы жасанды машина құрастыруымыз мүмкін, дәл жүрек машина сияқты, біз жасанды жүректер жасадық. Ми оны қалай істейтінін білмейміз, сондықтан оны жасанды түрде қалай істеу керектігін де әлі білмейміз." (Биологиялық натурализм, 2004)
Biological naturalism is a theory about, among other things, the relationship between consciousness and body (i. e. brain), and hence an approach to the mind–body problem. It was first proposed by the philosopher John Searle in 1980 and is defined by two main theses: 1) all mental phenomena, ranging from pains, tickles, and itches to the most abstruse thoughts, are caused by lower level neurobiological processes in the brain; and 2) mental phenomena are higher level features of the brain. This entails that the brain has the right causal powers to produce intentionality. However, Searle's biological naturalism does not entail that brains and only brains can cause consciousness. Searle is careful to point out that while it appears to be the case that certain brain functions are sufficient for producing conscious states, our current state of neurobiological knowledge prevents us from concluding that they are necessary for producing consciousness. In his own words:
"The fact that brain processes cause consciousness does not imply that only brains can be conscious. The brain is a biological machine, and we might build an artificial machine that was conscious; just as the heart is a machine, and we have built artificial hearts. Because we do not know exactly how the brain does it we are not yet in a position to know how to do it artificially." (Biological Naturalism, 2004)
Шолу
Серль картестік дуализмді, сананы денеден бөлек тұрған бір түрлі зат деп қарауды жоққа шығарады, себебі бұл физика туралы толық түсінігімізге қайшы келеді. Декарттан айырмашылығы, ол мәселені шешуге Құдайды араластырмайды. Шындығында, Серль дуализмнің кез келген түрін, мононизмге дәстүрлі қарсы тұратын нәрсені жоққа шығарады, мұндай айырмашылықтың қате екенін айтады. Ол сана объективті түрде көрінбейтін болғандықтан, оны физика саласына жатқызуға болмайды деген пікірді де жоққа шығарады. Серль сананың «нақты әлемнің шынайы бөлігі екенін және оны басқа нәрсеге, мысалы, мидың неврологиялық күйіне немесе компьютерлік бағдарламаға айналдыруға немесе қысқартуға болмайды» деп санайды. Мысалы, Deep Blue деп аталатын бағдарлама шахмат туралы ештеңе білмейді деседі. Оның пікірінше, сана денедегі оқиғалардың себебі де, сонымен қатар денедегі оқиғаларға жауап та болады. Бірақ Серль сананы машинадағы әруақ деп қарамайды, оны мидың күйі ретінде қарастырады. Ақыл мен мидың себептік байланысын натуралистік тұрғыдан былай сипаттауға болады: микродеңгейдегі оқиғалар (мысалы, жеке нейрондарда) сананы тудырады. Макродеңгейдегі өзгерістер (толық ми) сананы құрайды. Микродеңгейдегі өзгерістер жалпы өзгерістерге себеп болады, содан кейін олар жалпы өзгерістердің әсеріне ұшырайды, дәл сол сияқты, жеке футболшылар команданың (барлық ойыншылардың жиынтығы) ойында жеңіске кенелуіне себеп болады, бұл жеке ойыншылардың жеңімпаз команданың бір бөлігі екенін білу арқасында олардың сенімділігін арттырады. Ол бұл айырмашылықты түсіндіру үшін «азайту» (reducible) деген философиялық терминнің мағынасы екіұшты екенін көрсетеді. Серль сананың ми процестеріне «сараптық тұрғыдан азайтылатынын», бірақ «онтологиялық тұрғыдан азайтылмайтынын» айтады. Ол осы айырмашылықты жасау арқылы редуктивті материализм мен субстанциялық дуализм арасындағы дәстүрлі қайшылықтан құтылуға үміттенеді; ол сананың толығымен мида туындап, жүзеге асырылатынын растау арқылы ғаламның негізінен физикалық екенін мойындайды, бірақ сонымен қатар адамдардың шынымен саналы екендігі және саналы күйлердің негізінен жеке тұлғаға тән екендігін жоққа шығармайды. Теорияны қасиеттік дуализмнің бір түрі ретінде қарастыруға болады, себебі Серльдің пікірінше, адамның психикалық қасиеттері оның микрофизикалық қасиеттерінен сараң түрде өзгеше. Соңғыларының «үшінші тұлға онтологиясы» бар, ал бұрынғыларының – «бірінші тұлға онтологиясы». Микроқұрылымды кез келген адам объективті түрде бағалай алады, мысалы, бірнеше ми хирургтары пациенттің ми шарының екі жағын тексергенде. Бірақ ауырсыну, құштарлық немесе сенім тек сол ауырсынуды, құштарлықты немесе сенімді сезінетін адамға ғана субъективті түрде қол жетімді, ал басқа ешкімде мұндай мүмкіндік жоқ. Алайда, Серль психикалық қасиеттерді бірінші тұлға онтологиясы бар физикалық қасиеттердің бір түрі деп санайды. Осылайша, оның көзқарасы физикалық және физикалық емес қасиеттердің дуализмінен ерекшеленеді. Оның психикалық қасиеттері физикалық деп есептеледі.
Searle denies Cartesian dualism, the idea that the mind is a separate kind of substance to the body, as this contradicts our entire understanding of physics, and unlike Descartes, he does not bring God into the problem. Indeed, Searle denies any kind of dualism, the traditional alternative to monism, claiming the distinction is a mistake. He rejects the idea that because the mind is not objectively viewable, it does not fall under the rubric of physics. Searle believes that consciousness "is a real part of the real world and it cannot be eliminated in favor of, or reduced to, something else" whether that something else is a neurological state of the brain or a computer program. He contends, for example, that the software known as Deep Blue knows nothing about chess. He also believes that consciousness is both a cause of events in the body and a response to events in the body. On the other hand, Searle doesn't treat consciousness as a ghost in the machine. He treats it, rather, as a state of the brain. The causal interaction of mind and brain can be described thus in naturalistic terms: Events at the micro level (perhaps at that of individual neurons) cause consciousness. Changes at the macro level (the whole brain) constitute consciousness. Micro changes cause and then are impacted by holistic changes, in much the same way that individual football players cause a team (as a whole) to win games, causing the individuals to gain confidence from the knowledge that they are part of a winning team. He articulates this distinction by pointing out that the common philosophical term 'reducible' is ambiguous. Searle contends that consciousness is "causally reducible" to brain processes without being "ontologically reducible". He hopes that making this distinction will allow him to escape the traditional dilemma between reductive materialism and substance dualism; he affirms the essentially physical nature of the universe by asserting that consciousness is completely caused by and realized in the brain, but also doesn't deny what he takes to be the obvious facts that humans really are conscious, and that conscious states have an essentially first person nature. It can be tempting to see the theory as a kind of property dualism, since, in Searle's view, a person's mental properties are categorically different from his or her micro physical properties. The latter have "third person ontology" whereas the former have "first person ontology." Micro structure is accessible objectively by any number of people, as when several brain surgeons inspect a patient's cerebral hemispheres. But pain or desire or belief are accessible subjectively by the person who has the pain or desire or belief, and no one else has that mode of access. However, Searle holds mental properties to be a species of physical property—ones with first person ontology. So this sets his view apart from a dualism of physical and non physical properties. His mental properties are putatively physical.
Сын
Серльдің биологиялық натурализм идеясына бірнеше сын айтылды. Джерри Фодор Серльдің неге адам миы сияқты немесе оған ұқсас биохимияның интенционалдық үшін қажет екенін түсіндірмейтінін айтады. Фодордың пікірінше, организмнің (немесе кез келген жүйенің) қоршаған ортамен байланысы интенционалдықты түсіндіруде маңыздырақ көрінеді. «Менің ойымның ағашпен себептік байланысы болуы, оның ағаш туралы ой екендігіне қалай әсер ететінін түсіну оңай. Бірақ ойымның көмірсутектерден жасалғаны (қарапайым тілмен айтқанда) қалай маңызды болуы мүмкін, егер көмірсутектер ғана ми сияқты ағаштармен себептік байланысқа түсе алатын болса, бұл күмәнді гипотеза емес пе?» Джон Хаугеланд Серльдің адам миының биохимиясына жатқызған ерекше «дұрыс себептік күштер» жиынтығының негізгі тұжырымын қарастырады. Ол бізден «дұрыс» себептік күштердің нейрондарымыздың бір-бірін өзара ынталандыруы керек болатын нақты жағдайды көзге елестетуімізді сұрайды. Осы жағдайда, кремнийге негізделген басқа планеталық тіршілік формалары осы «дұрыс» себептік күштерге ие болса ғана зиялы болуы мүмкін; яғни, олар бір-бірін өзара ынталандыруға қабілетті синаптық байланыстары бар нейрондарға ие болуы керек. Қытай тілін білетін кез келген адамның нейрондарын нейротрансмиттерлердің әсерінен және дұрыс себептік күштерден сақтайтын қаптамамен жабамыз. Осы кезде «Серльдің демоны» (ағылшын тілінде сөйлейтін нанобот, мысалы) болып жатқанды көріп, араласады: ол қаптама арқылы көріп, қай нейрондар ынталандырылатынын және қайсысы емес екенін анықтап, тиісті нейрондарды өзі ынталандырып, қалғандарын тоқтатады. Тәжірибеге қатысушының мінез-құлқы өзгермейді. Ол операциядан бұрынғыдай, мінсіз қытай тілінде сөйлеуді жалғастырады, бірақ енді оның нейротрансмиттерінің себептік күштері қытай тілін түсінбейтін біреумен алмастырылған. Бұл тұжырымды жалпылауға болады: кез келген себептік күштерді механикалық түрде операцияларды орындайтын Серльдік демонмен ауыстыру әрқашан мүмкін болады. Оның қорытындысы – Серльдің себептік күштердің табиғаты туралы дуалистік көзқарасы, «физикалық объектілердің нақты күштерімен тікелей байланысты емес». Серль өзі биологиялық мидан басқа сананы тудыратын материяның басқаша құрылымы мүмкін емесін жоққа шығармайды. Ол сондай-ақ «Неге мен меншік дуалист емеспін» атты қысқа эссесінде биологиялық натурализмнің табиғатынан дуалистік екенін де жоққа шығарады.
There have been several criticisms of Searle's idea of biological naturalism. Jerry Fodor suggests that Searle gives us no account at all of exactly why he believes that a biochemistry like, or similar to, that of the human brain is indispensable for intentionality. Fodor thinks that it seems much more plausible to suppose that it is the way in which an organism (or any other system for that matter) is connected to its environment that is indispensable in the explanation of intentionality. It is easier to see "how the fact that my thought is causally connected to a tree might bear on its being a thought about a tree. But it's hard to imagine how the fact that (to put it crudely) my thought is made out of hydrocarbons could matter, except on the unlikely hypothesis that only hydrocarbons can be causally connected to trees in the way that brains are." John Haugeland takes on the central notion of some set of special "right causal powers" that Searle attributes to the biochemistry of the human brain. He asks us to imagine a concrete situation in which the "right" causal powers are those that our neurons have to reciprocally stimulate one another. In this case, silicon based alien life forms can be intelligent just in case they have these "right" causal powers; i. e. they possess neurons with synaptics connections that have the power to reciprocally stimulate each other. Then we can take any speaker of the Chinese language and cover his neurons in some sort of wrapper which prevents them from being influenced by neurotransmitters and, hence, from having the right causal powers. At this point, "Searle's demon" (an English speaking nanobot, perhaps) sees what is happening and intervenes: he sees through the covering and determines which neurons would have been stimulated and which not and proceeds to stimulate the appropriate neurons and shut down the others himself. The experimental subject's behavior is unaffected. He continues to speak perfect Chinese as before the operation but now the causal powers of his neurotransmitters have been replaced by someone who does not understand the Chinese language. The point is generalizable: for any causal powers, it will always be possible to hypothetically replace them with some sort of Searlian demon which will carry out the operations mechanically. His conclusion is that Searle's is necessarily a dualistic view of the nature of causal powers, "not intrinsically connected with the actual powers of physical objects." Searle himself does not rule out the possibility for alternate arrangements of matter bringing forth consciousness other than biological brains. He also disputes that Biological naturalism is dualistic in nature in a brief essay entitled "Why I Am Not a Property Dualist".