Кіріспе
Мәдениеттер арасындағы шекара – "әлеуметтік-экономикалық құрылымдары, табысқа жету мүмкіндіктері, әдет-ғұрыптары, стильдері мүлдем басқаша болғандықтан, психологиялары да айқай салынғандай ерекшеленетін" қоғамдық топтарды бөліп тұратын шеңбер. Мәдени алшақтық – түрлі мәдениет өкілдері арасындағы қарым-қатынастың қиындығын тудыратын, үйлесімді алмасуға кедері келтіретін мәдени ерекшеліктердің салдарынан пайда болатын көзге көрінбейтін тосқауыл. Мысалы, Шығыс Азия мәдениеттерінде жоғары лауазымды адамға көз тіктеп қарамау – құрмет пен сыйлылықтың белгісі, ал Батыс мәдениеттерінде мұны күдікпен қабылдау мүмкін. Мәдени алшақтыққа қатысты зерттеулер көбінесе қоғамның түрлі деңгейлеріндегі мәдени алшақтықты анықтауға және оны жоюға бағытталған.
A cultural divide is "a boundary in society that separates communities whose social economic structures, opportunities for success, conventions, styles, are so different that they have substantially different psychologies". A cultural divide is the virtual barrier caused by cultural differences, that hinder interactions, and harmonious exchange between people of different cultures. For example, avoiding eye contact with a superior shows deference and respect in East Asian cultures, but can be interpreted as suspicious behavior in Western cultures. Studies on cultural divide usually focus on identifying and bridging the cultural divide at different levels of society.
Маңыздылығы
Мәдени айырмашылық халықаралық операцияларға және әртүрлі мәдениеттерден келген адамдар арасында байланысты қажет ететін жаһандық ұйымдарға елеулі әсер етіп қана қоймай, сонымен қатар маңызды үдерістерге де кедерес келтіруі мүмкін. Көбінесе, әлеуметтік нормалар мен тиымдар сияқты мәдени ерекшеліктерді білмеу ұйым ішінде қарым-қатынастың дұрыс болмауына себеп болуы мүмкін. Өте үлкен мәдени айырмашылықтар топтарды бір-бірінің пікірін түсінуге ұмтылудан тоқтатуы мүмкін, себебі топтар арасындағы айырмашылықтар өзгермейтін деп есептеледі. Мұндай кешірімдер осы топтар арасында келісімге жетуге жасалған барлық күш-жігерді қиындатуы мүмкін.
Ішкі
Мәдени бөліністің ішкі себептері – жеке адамның туа біткен немесе жеке ерекшеліктеріне байланысты туындайтын себептер, мысалы, жеке ойлау жолы, ішкі саналық құрылымы немесе адамның мінез-құлқына әсер ететін әдеттер.
Идеологиялық айырмашылықтар
Ережелер, нормалар мен ойлау жолдары көбінесе жас кезінен сіңіріледі және бұл адамның санасын қалыптастыруға, оның ойлау стилін анықтауға көмектеседі. Сондықтан, екі түрлі мәдени топтың бір нәрсеге өте әртүрлі қарауы мүмкін. Мысалы, Батыс мәдениеттерінде жеке тұлғаға сенімнің яһуди-христиандық тарихы мен жеке құқықтарды қорғауға баса назар аудару жиі кездесетін болғандықтан, жекешіл санаға бейімделеді. Ал, Конфуций іліміне негізделген тарихы бар Шығыс Азия мәдениеттерінде жеке адамды үлкен қоғаммен байланыста қарастырады, демек, ұжымдық сананы дамытады. Осы себепті, ұжымдық мәдениеттегі адамдар сыртқы себептерге баса назар береді, ал жекешіл мәдениеттегі адамдар ішкі себептерге баса назар береді. Осы айырмашылықтар адамдардың, жағдайлардың немесе заттардың әртүрлі қабылдануына әкелуі мүмкін.
Стереотиптер
Сыртқы топтар немесе басқа мәдениет туралы пікірлер бұқаралық ақпарат құралдары немесе ұзақ жылдар бойы қалыптасқан стереотиптер арқылы жалғасып, күшейе беруі мүмкін. Әлемді қарастыра отырып, біз оны жеңілдету үшін схемаларды пайдаланамыз, сондықтан сыртқы топты анықтау және қарастыру үшін өзіміздің мәдениеттегі жақсы орныққан стереотиптер жиынтығына сүйенеміз. Стереотиптердің қаупі – олар дәл болмаса және белгілі бір адамдар тобын түсінуде бізді шатастырып, маңызды жайттарды көре алмайтын ететін болса, ал стереотиптер жаңа ақпарат келген кезде де сақталып қалатындықтан, мәдени айырмашылықтар мәселесі уақыт өте келе күшейе береді.
Әлеуметтік сәйкестік теориясы
Әлеуметтік сәйкестік теориясы өз топтағы адамдарға немесе сізбен ұқсас қасиеттері бар адамдарға қатысты туа табиғатындағы және бейімділікке ие артықшылықты білдіреді, бұл ішкі топқа деген сүйіспеншілік деп те аталады. Өз беделін жақсарту және сақтау ниеті адамдарды өз тобын басқа топтан жоғарырақ деңгейге қоюға ұмтылдырады.
Мемлекеттік саясаттар
Бұл үкімет тарапынан берілген кез келген ресми ақпаратты, мысалы, үкімет шенеуніктерінің сөздерін де қамтиды. Үкіметтердің шетелдік үкіметтерге қатысты ұстанымы көбінесе азаматтардың шетелдік үкіметтер мен халықтар туралы ой-пікірлеріне әсер ететін ақпарат таратуға алып келеді. Мұның бір мысалы – үгіт.
Жаңалықтар мен БАҚ-тағы хабарлар
Медианың жақпаруы ақпаратты және басқа мәдениеттерге қатысты көзқарастарды бақылау арқылы түсініспеушіліктер мен мәдени жіктерге себеп болуы мүмкін. Мысалы, АҚШ-тағы бұқаралық ақпарат құралдарының жақпаруы либералдар мен консерваторлар арасындағы саяси жіктерді одан да күшейтеді.
Әлеуметтік қысым
Әлеуметтік байланысқа деген қажеттілік пен басқалардың қабылдауы мен құрметін алу тілегіне байланысты, адамдар көбінесе әлеуметтік нормаларға бейімделіп, топтың сенімдері мен құндылықтарын қабылдайды. Сондықтан, мәдени тұрғыдан бөлініп кеткен топтар осылай бөлініс күйінде қала береді, себебі нормативтік әлеуметтік ықпалдың әсері өзін-өзі қайта жаңартып отырады.
Мәдениеттің айырмашылығы
Мәдени ерекшеліктерді түсінісуге келгенде, барлық тарап үшін пайдалы болуы мүмкін. Дегенмен, мәдениеттер мүлдем басқаша болса, немесе адамдар мұндай алмасуға қарсы болса, мәдени айырмашылықты жеңу қиын болуы мүмкін.
Мәдениет шекараларын түсіну
Басқалармен қарым-қатынас жасағанда мәдени ерекшеліктерді білу маңызды, өйткені бұл кездейсоқ түрде екінші тарапты ренжітуден және айырмашылықты келіспеушілікке айналдырудан сақтайды. Екі тарапты да осы ерекшеліктердің себептерін түсіндіру олардың арасындағы сенім мен ынтымақтастықты арттыруға көмектеседі. Бұл, сондай-ақ, екі тараптың өзара түсіністігінің артуы нәтижесінде, оларға басқа мәдениет өкілдерімен қарым-қатынас жасағанда артықшылық береді, болашақ байланысты ынталандырады және мәдени айырмашылықтың әсерін төмендетеді.
Мәдени ақыл-ой
Жоғары мәдени интеллектті дамыту мәдениеттердің маңызды айырмашылықтарымен қарым-қатынас жасағанда адамның ашықтығы мен шыдамдылығын арттырады. Адамның ашықтығын жақсарту үшін басқалардан үйренуде қарапайымдылық пен мәдени санасын дамыту мүмкіндіктерін белсенді түрде іздеуге құштарлық қажет. Мықты шыдамдылық шетелдік ортада басқалармен өзара әрекеттесу кезінде стресске, мәдени дүмпулерге және керісуге қарсы тұруға көмектеседі.
Өзара әсерлесудің артуы
Екі топтың өзара әрекеттесуін күшейту өзара түсіністікті арттыруға және бір топтың екінші топтың мәдениеті туралы біліміндегі кемшіліктерді толтыруға көмектеседі. Дегенмен, қалыпты ойлау жолдары өзгертілуі мүмкін.