Кіріспе

Экономикада лексикографиялық қалаулар немесе лексикографиялық реттеулер салыстырмалы қалауларды сипаттайды, онда агент бір тауардың (X) кез келген мөлшерін екінші тауардан (Y) артық көреді. Атап айтқанда, егер бірнеше тауар жиынтығы ұсынылса, агент Y-ның мөлшеріне қарамастан, X-тің ең көп мөлшерін қамтитын жиынтықты таңдайды. Тек жиынтықтардағы X бірліктерінің саны тең болған жағдайда ғана агент Y бірліктерінің санын салыстыруға кіріседі. Лексикографиялық қалаулар пайдалылық теориясын стандартты емес инфинитезимальдар нақты сандарды кеңейтетіндей кеңейтеді. Лексикографиялық қалаулармен, кейбір тауарлардың пайдалылығы басқаларымен салыстырғанда шексіз кішкентай болады.

Этимология

Лексикография – сөздіктерді жасаумен айналысатын сала және сөздіктің әліпби бойынша реттелгенін көрсетеді: әр сөздің бірінші әрпіне ерекше назар беріледі, ал егер бірінші әріптер бірдей болса ғана екінші әрпіне назар аударылады, және т.б.

Ұдайылығы бұзылған

Лексикографиялық басымдық қатынасы үздіксіз қатынас емес. Өйткені, кемітуші жинақталатын тізбекте үшін бізде , ал лимит (0,0) (0,1) -ден кіші болады.

Пайдалы функцияларды көрсету

Мұндай лексикографиялық қалаулардың ерекшелігі – агенттің қалауларының көп өлшемді нақты домені нақты бағаланған диапазонға бейнеленбейді. Яғни, қалау қатынасын пайдалы функция арқылы, үздіксіз немесе үздіксіз емес, нақты бағаланған түрде көрсету мүмкін емес. Лексикографиялық қалаулар – пайдалы функциямен көрсетілмейтін рационалды қалаулардың классикалық мысалы. Дәлелдеу: лексикографиялық қалауларды бейнелейтін U пайдалы функциясы бар деп, қарама-қайшылыққа түсіп, жорамалдайық, мысалы, екі тауар үшін. Онда U(x,1) > U(x,0) теңдігі орындалуы керек, сондықтан [U(x,0), U(x,1)] аралықтарының ені нөлден өзгеше болуы керек. Сонымен қатар, x < z болғанда U(x,1) < U(z,1) болғандықтан, бұл аралықтар барлық x үшін бөлек болуы керек. Бұл x мәндерінің санаусыз жиыны үшін мүмкін емес. Егер тауарлардың саны шектеулі болса және мөлшерлер тек рационалды сандармен берілсе, онда пайдалы функциялар бар, жай ғана 1/N-ді инфинитезимальдің мөлшері ретінде алып, N жеткілікті үлкен болса, стандартты емес сандарды жуықтау үшін. Нақты бағаланған пайдалылық тұрғысынан алғанда, Y және Z-дің пайдалылығы X-ке қарағанда инфинитезималь, ал Z-дің пайдалылығы Y-ке қарағанда инфинитезималь дейміз. Осылайша, лексикографиялық қалауларды стандартты емес нақты сандарды қайтаратын пайдалы функциялар арқылы көрсетуге болады.

Лексикографиялық артықшылықтарға ие экономикалардағы тепе-теңдік

Егер барлық агенттерде бірдей лексикографиялық преференциялар болса, онда жалпы тепе-теңдік болуы мүмкін емес, себебі агенттер бір-біріне тауар сатпайды (кем бағаланатын тауардың бағасы нөлден жоғары болғанша). Бірақ егер кем сұранысқа ие тауардың бағасы нөлге тең болса, онда барлық агенттер осы тауардан шексіз мөлшерде алуды қалайды. Стандартты бағалармен тепе-теңдікке қол жеткізу мүмкін емес. Пайдалылығы өте шағын, бірақ бағалар шағын емес. Бұл мәселені шексіз шағын бағаларды қабылдау арқылы шешуге болады. Лексикографиялық преференциялар жалпы тепе-теңдік жағдайында да болуы мүмкін. Мысалы, әртүрлі адамдарда лексикографиялық преференциялардың әртүрлі жиынтығы болады, сондықтан әртүрлі адамдар заттарды әртүрлі ретпен бағалайды. Кейбір, бірақ барлық емес, адамдарда лексикографиялық преференциялар бар. Лексикографиялық преференциялар тауардың белгілі бір мөлшеріне ғана қатысты. Лексикографиялық тәртіп үшін стандартты емес (беске дейінгі) тепе-теңдік бағаларын стандартты тепе-теңдік әдістерін қолдана отырып анықтауға болады, тек пайдалылық пен бағалардың диапазоны ретінде стандартты емес нақты сандарды пайдалануды қоспағанда. Бағалар мен тепе-теңдіктердің болуына қатысты барлық теоремалар стандартты емес пайдалылыққа да қатысты, себебі стандартты емес нақты сандар консервативті кеңейтуді құрайды, яғни нақты сандар үшін дұрыс болатын кез келген теорема стандартты емес нақты сандарға да қолданылуы мүмкін және дұрыс болып қалады.