Кіріспе
Сатып алу шарты. Layaway (Австралияда, Жаңа Зеландияда және Оңтүстік Африкада lay by деп те аталады) – бұл сатушының тұтынушы зат үшін толық төлем жасағанға дейін оны резервте ұстайтын сатып алу шарты. Төлем толық жасалған соң ғана зат тұтынушыға беріледі.
Layaway (lay by in Australia, New Zealand, and South Africa) is a purchase agreement in which the seller reserves an item for a consumer until the consumer completes all the payments necessary to pay for that item, and only then hands over the item.
Сипаттама
Тауарды үйге алып барып, кейін қарызды белгілі бір кесте бойынша төлеудің орнына, көптеген бөліп төлеу жоспарларында немесе жалдау шартында болатындай, layaway арқылы тауарды толық төленгенге дейін алмайсыз. Кейде сатушыдан комиссия алынады, себебі ол төлемдер аяқталғанға дейін тауарды қоймада "сақтап" тұруға мәжбүр. Сатушы үшін тәуекел аз болғандықтан, нашар несие тарихы бар адамдарға да layaway ұсынылуы мүмкін. Егер мәміле аяқталмаса, тауар қайтадан сатуға қойылады; клиенттің ақшасы толығымен қайтарылуы, комиссиясы алынып қайтарылуы немесе толығымен жоғалуы мүмкін. Layaway-дің басты артықшылығы – пайыз төлеудің қажеті жоқ. Дегенмен, сатушы төлемдерді жоқ тәуекел ставкаларынан немесе одан да жоғары ROI-мен (әдетте, өзінің бизнесіне) қайта инвестициялайды, бұл сатушы үшін тиімді түрде пайызды жоғалтумен тең. Сонымен қатар, баға белгілі болады, тауар қоймада сақталып тұрғандықтан қолжетімділігі кепілденеді және сыйлық ретінде сатып алынған тауарды құпия ұстауға болады. Алайда, егер сатушы тауарды алуға үлкермес бұрын банкротқа ұшыраса, тұтынушылар қаржылық шығынға ұшырауы мүмкін.
Тарих
Лайавей 1930 жылдардағы Ұлы депрессия кезінде кеңінен таралды. Кредиттік карталардың қолжетімділігі артуы оның қажеттілігін азайтты. 2011 жылдың қыркүйегінде Wal-Mart экономиканың жаңа қаржылық қиындықтары мен тұтынушылық кредиттерге қойылған шектеулердің күшеюіне байланысты АҚШ-та бұл қызметті қайта бастады. 2012 жылғы маусымда көптеген бөлшек саудагерлер лайавей қызметін белсенді түрде жарнамалады және барлық талаптар орындалған жағдайда оны тегін (немесе іс жүзінде тегін) ұсынды. Керісінше, Kmart Америка Құрама Штаттарында қырық жылдан бері лайавей қызметін ұсынып келеді және бір кезде бұл қызметті ұсынатын жалғыз ірі ұлттық жеңілдікті сауда орталығы болды. Лайавей бағдарламаларын ұсынатын басқа ірі сауда орталықтарына Burlington Coat Factory, Marshalls, Sears және T. J. Maxx кіреді.
Вариациялар
Онлайн-салым тұтынушыларға ағымдағы шоттан жоспарлы төлемдер арқылы тауарларды сатып алуға мүмкіндік береді. Онлайн-салым саудагер мен тұтынушы үшін де лай-вейді жеңілдетеді, өйткені қымбатқа түсетін және көп уақыт алатын сақтау және есеп жүргізу процестерін жояды. Лай-вей кезеңінде тауарлар таратпалық орталықта қалады, бұл бөлшек сауда қоймасының бағалы кеңістігін босатады. Бұрын тұтынушылар физикалық дүкендерде тауарларды сатып алу үшін төлем жоспарларын пайдаланғандай, олар онлайн тауарлар мен қызметтерді төлеу үшін де лай-вейді пайдалана алады, бұл балама бюджеттеу құралы және қарыздан сақтану жолы болып табылады. Сондай-ақ, бұл тұтынушыларға жоғары сұранысқа байланысты немесе әрқашан қолжетімді болмайтын тауарларды резервтеуге көмектеседі. Онлайн-салым ұсынатын тауарлар мен қызметтер нетбуктерден үй спортзалдарына және концерттік билеттерден лай-вей демалыс сапарларына дейін әртүрлі. Көптеген дүкендер Рождество маусымында лай-вей ұсынады, және кейбір адамдар үшін мерекелік лай-вей сыйлықтарын беру дәстүрге айналған, осылайша сатып алынған тауарлар лай-вей қатысушысына тапсырылады. Кепілдендірілген тұтынушылық қаржыландыру – бұл лай-вейге ұқсас несие түрі, ол тұтынушыларға олардың кредиттік тарихына қарамастан, төлем жоспары бойынша тауарларды сатып алуға мүмкіндік береді.