Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Өлең түрі
Form of poetry
Ауызша поэзия – жазудың көмегінсіз жасалып, таратылатын поэзия түрі. Кейбір қоғамдардағы жазба және ауызша әдебиет арасындағы күрделі байланыстар осы анықтаманы сақтауды қиындатуы мүмкін.
Oral poetry is a form of poetry that is composed and transmitted without the aid of writing. The complex relationships between written and spoken literature in some societies can make this definition hard to maintain.
Өмірбаян
Ауызша поэзия кейде тірі орындалатын кез келген поэзияны қамтиды деп есептеледі. Көптеген мәдениеттерде ауызша поэзия әнмен үйлесіп кетеді немесе онымен толықтай бірдей болады. Ал, «ауызша» деген сөз этимологиялық тұрғыдан «ауызбен жасалатын» деген мағынаны білдірсе де, кейбір мәдениеттерде ауызша поэзия басқа тәсілдермен де орындалады, мысалы, Африканың кейбір мәдениеттерінде сөйлейтін барабандар арқылы. Ауызша поэзия ауызша мәдениеттерде ең анық көрінеді, бірақ жоғары білімді мәдениеттерде де сақталып, тіпті гүлдене алады. Ауызша поэзия жалпы ауызша әдебиеттен өзгеше, себебі ауызша әдебиет поэзия деп есептелмейтін тілдік стильдерді де қамтиды. Көптеген ауызша әдебиетте поэзия метрикалық ережелерге сәйкес келуімен анықталады; Батыс мәдениетіндегі поэзиялық емес ауызша әдебиеттің мысалдары – әзілдер, сөздер және әңгімелер. Ауызша поэзияны зерттеудегі ықпалды бағыт – Милман Парри мен Альберт Лорд жасаған ауызша формулалық теория. Бұл теория поэзияны импровизациялауға мүмкіндік беретін тұрақты тіркестерді көрсетті. Парри мен Лордтың жұмысының бір салдары – жазбасыз импровизацияланған поэзия (құрастырылып, кейін жатталған және орындалған поэзиядан өзгеше) кейде ауызша поэзияның ең тамаша үлгісі ретінде қарастырылады. Импровизацияланған ауызша поэзияның мысалдары – Парри мен Лорд зерттеген серб-хорват ақындарының (гусларлардың) эпостары, баск берцоларитца және фристайл рэп. Дегенмен, көптеген ауызша поэзиялар сөздерімен жатталған, бірақ нақты сөз тіркестері, әсіресе мағынасына немесе ырғағына тікелей қатысы жоқ сөздер, орындаушыдан орындаушыға және бір орындалудан екіншісіне өзгеруі мүмкін. Жазбасыз ауызша поэзияның бастапқы құрамы қолмен жасалған болса да, есте сақтау дәстүрлері кейде жазбаша мәтіннен басталады. Сол сияқты, жатталған ауызша поэзиялар жазылып алынуы мүмкін, бұл жазбаша нұсқалар жатталған нұсқаларға әсер ететін жағдайға әкеледі. Ауызша поэзияның көрнекті мысалдары – балалар өлеңдері, балладалар және орта ғасырлық скандинавиялық скальдиялық өлеңдер.
Oral poetry is sometimes considered to include any poetry which is performed live. In many cultures, oral poetry overlaps with, or is identical with, song. Meanwhile, although the term oral etymologically means 'to do with the mouth', in some cultures oral poetry is also performed by other means, such as talking drums in some African cultures. Oral poetry exists most clearly within oral cultures, but it can survive, and indeed flourish, in highly literate cultures. Oral poetry differs from oral literature in general because oral literature encompasses linguistic registers which are not considered poetry. In most oral literature, poetry is defined by the fact that it conforms to metrical rules; examples of non poetic oral literature in Western culture include some jokes, speeches and storytelling. An influential movement in the study of oral poetry, both because it helped to bring oral poetry within the realms of academic literary study and because it illuminated the ways in which poetic form and orality interrelate, has been the oral formulaic theory developed by Milman Parry and Albert Lord. This theory showed how stock phrases could enable poets to improvise verse. One consequence of Parry and Lord's work is that orally improvised poetry (as opposed to poetry which is composed without the use of writing but then memorised and performed later) is sometimes seen as the example par excellence of oral poetry. Examples of orally improvised poetry are the epics of the Serbo Croatian guslars studied by Parry and Lord, Basque bertsolaritza, and freestyle rap. Much oral poetry, however, is memorised verbatim – though the precise wording, particularly of words which are not essential to sense or metre, do tend to change from one performance to another, and one performer to another. Although the original composition of a memorised oral poem may have been undertaken without the use of writing, memorial traditions sometimes originate in a written text. Likewise, memorised oral poems can come to be written down, leading to a situation in which written versions in turn influence memorised versions. Prominent examples of memorised oral poetry are some nursery rhymes, ballads and medieval Scandinavian skaldic verse.