Кіріспе

Неміс нацисі, гаулейтер, СС обергруппенфюрер Вильгельм Мурр (16 желтоқсан 1888 – 14 мамыр 1945) – нацистік Германия саясаткері. 1928 жылдан өліміне дейін Вюртемберг-Гогенцоллерн аймағының гаулейтері болды, ал 1933 жылдың басынан Вюртемберг мемлекеттік президенті және рейхстаттальтер (рейх губернаторы) лауазымдарын атқарды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде партиялық қызметтерімен қатар СС обергруппенфюрер шеніне дейін көтерілді. Соғыс аяқталғанда французтардың тұтқынында у ішіп, өз-өзіне қол жұмсады.

Ерте өмір

Мюрр Эсслинген-ам-Неккар қаласында дүниеге келген. Ол Эсслинген қаласында кедейлікте өсіп, 14 жасында ата-анасынан айырылды. Ол 7-сыныпқа дейін халық мектебінде оқыды. Коммерциялық білім алғаннан кейін 1908 жылдан 1910 жылға дейін әскери қызметтен өтті, содан кейін Esslingen Maschinenfabrik-те сатушы болып жұмыс істеді. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол барлық майданда қызмет етті, вице-фельдвебель (1-сыныпты сержант) шеніне дейін көтерілді, жараланды және 2-сыныпты Темір крест орденімен марапатталды. 1918 жылы Котбустағы әскери госпитальде жарақаттанып соғыстың соңына дейін жетті және 1919 жылдың наурыз айында запасқа шығарылды. Мюрр Deutschnationaler Handlungsgehilfen Verband ("Германияның ұлттық сауда қызметкерлерінің одағы"; DHV) ұйымына белсенді қатысты, ол соғысқа дейін қосылған, ұлтшыл, оңшыл және антисемиттік бағыттағы қызметкерлер одағы болатын. Сол жерде ол антисемит Теодор Фричтің еңбектерімен танысып, олардың күшті ықпалына іледі. Осы кезеңде ол Веймар Республикасындағы ең ірі, белсенді және ықпалды антисемиттік ұйым – Deutschvölkischer Schutz und Trutzbund қатарына қосылды. Содан кейін 1923 жылдың жазында НСДАП-қа қосылды, ал партия уақытша тыйым салынғаннан кейін 1925 жылдың тамызында қайтадан қатарына енді. Ол жұмыс орнында партияға жаңа мүшелерді ынтамен тартып әкелді. 1927 жылдың қыркүйегінде бір жұмысшы газеті Мюррдің жалғыз мақсаты "жұмысқа хакенкрейцтерді ('бұрыш крестіне табынушылар') жасырын кіргізу" екенін сынап жазды. Осы уақытта Мюрр кейіннен нацистік Хайльбронн округ жетекшісі болған Рихард Драузбен танысты, оған Мюрр көбінесе демеушілік көрсетті.

Билікке көтерілу

Партия ішіндегі қатал күрес нәтижесінде, қатыгез және принципсіз әдістерімен көзге түскен Эсслингеннің жергілікті жетекшісі Мурр, НСДАП-тың гауляйтері Эуген Мундерді биліктен ығыстыра алды. 1928 жылдың 1 ақпанында Адольф Гитлер Муррды Вюртемберг-Гогенцоллерндегі НСДАП гауляйтеріне тағайындады. Оның тағылымдама жолындағы қарсыласы Кристиан Мергенталер болды. Мурр, Вюртембергте Гитлер мен Партияға қатаң бағыну арқылы өзінің беделін нығайта алды. 1930 жылдың қазанында ол машина жасау зауытындағы жұмысын тастап, Партияға толық уақыт жұмыс істей бастады. Вюртембергте НСДАП-тың мүшелік саны мен қаржылық жағдайы жақсарды. 1931 жылдың басында Мурр жеке насихат газетін, NS Kurier-ді шығарды, онда ол көптеген редакциялық мақалалар жариялады. Бұл мақалалар аса терең болмаса да, 1945 жылға дейін Партияның ресми бағытын адал түрде жеткізді. 1930 жылдың күзінде өткен жалпы сайлауда Мурр 31-ші сайлау округінен (Вюртемберг) НСДАП-тан Рейхстаг депутаты болып сайланды. Нацистер билікті басып алғаннан кейін және нацистік қысым астында Вюртемберг Ландтагы Муррды Вюртембергтің жаңа мемлекеттік президенті етіп сайлады, осылайша ол өзінің тағы бір саяси қарсыласы Эуген Болцты ығыстырды. Мурр сонымен бірге ішкі істер және экономика министрліктерін де басқарды. 1933 жылдың 6 мамырында Мурр Вюртембергте жаңадан құрылған Рейхсштатхальтер (Рейх губернаторы) лауазымына тағайындалды; Вюртемберг мемлекеттік президентінің лауазымы жойылды және Ландтагтың барлық функциясы алынып тасталды. Оның бәсекелесі Мергенталер, 1932 жылдың басынан бері Ландтаг президенті болғандықтан, Муррдың премьер-министрі, сондай-ақ мәдениет және әділет министрі болды. Муррдың айқын зияткерлік кемшіліктері «халыққа жақын» деп көрсетілді және нацистік пропагандада «халықтың адамы» деп сипатталды. Алайда, Йозеф Геббельс 1933 жылдың 31 шілдесіндегі күнделік жазбасында Муррды «жаңа бай әлеуметтік өрлеуші» деп сипаттады. 1935 жылдың 4 қыркүйегінде Мурр Ханс Франктің неміс құқығы академиясына қабылданды. Муррдың басқаруы ұсақ-түйек қатыгездігімен ерекшеленді. 1938 жылы Мурр Роттенбург епископы Иоганнес Баптиста Шпролльдің Австрияның Германиямен бірігуі туралы міндетті референдумға қатыспағанын білгенде, ол газеттерде мақалалар жариялап, демонстрациялар ұйымдастырды, нәтижесінде епископ провинциядан Баварияға қуылды.

Екінші дүниежүзілік соғыс

1939 жылдың қыркүйегінде соғыс басталғанда Мюрр Веркрейс V (әскери округ) рейхс қорғаныс комиссары болып тағайындалды, оған оның Гау ғана емес, сонымен қатар көрші Гау Баден да кірді. Бұл оған зор билік берді, себебі әскери және азаматтық әкімшіліктің маңызды салалары енді тікелей немесе, кем дегенде, факті бойынша оның тікелей бақылауына бағынды. Вюртембергте Мурр мен оның агенттерінің келісімінсіз ештеңе істелмеді. 1934 жылдан бері СС мүшесі болған ол 1942 жылдың 30 қаңтарында СС Obergruppenführer шеніне көтерілді. Муррдың Фюрер мен Партияның бұйрықтарын сөзсіз орындауының нәтижесінде Вюртембергте еврейлер мен психикалық ауруларға қарсы Холокост оңай жүзеге асты. 1942 жылдың 16 қарашасында Рейх қорғаныс комиссарларының құзыреті Веркрейстен Гау деңгейіне ауыстырылды, ал Мюрр тек өзінің Гау комиссары болып қалды. 1943 жылы Штутгартқа жасалған әуе шабуылдарының күшеюінен кейін Мурр жаман соңның басталатынын сезді. Ол Штутгартты эвакуациялау шараларын құпия түрде дайындады, бірақ Гитлер мен Геббельстің адал өкілі ретінде әрі қарай танылды. 1944 жылдың қаңтар айының соңында Муррдың жалғыз ұлы Винфрид, Бельгиядағы Вафен СС қатарында қызмет етіп жүргенде, зорлау ісіне қатысқаны үшін әскери соттан қашып, 21 жасында өзін-өзі атып өлтірді. Бұл жағдайға қарамастан, Мурр Гитлерге деген адалдығынан айнымады, тіпті 1 наурызда Фюрерге өзінің қызметін жалғастыратынын уәделеді.

Соғыс аяқталып, одан кейінгі кезең

1944 жылдың желтоқсанында Муррдың Штутгартты эвакуациялау жоспары белгілі болғанда, қаланың қиратылуы және халықтың күніне 20 шақырымдық қашықтыққа оңтүстік-шығысқа қарай шерумен жүргізілуі көзделген. Бұл жайтқа наразылық туды және Мурр 1945 жылдың наурыз айына дейін жоспардан бас тартты. 10 сәуірде ол қаланы барынша қорғауға шақырды және өлім жазасы мен отбасын ұстау (Sippenhaft) қатерімен танк тұзақтарын жоюға немесе ақ туларды көтеруге тыйым салды. Дегенмен, Мурр 19 сәуірде әйелі және басқа серіктерімен бірге жалған есіммен Штутгарттан қашып кетті. Шелклинген, Кислег, Ванген-им-Алгау, Крессбронн-ам-Бодензее және басқа да аялдамалар арқылы босқындар колоннасы ақырында Австрияның Ворльберг провинциясындағы Үлкен Вальсер аңғарына жетті. Мурр, оның әйелі және екі көмекшісі 12 мамырға дейін Альп тауларындағы Биберахер Хюттеде болды, содан кейін Шрокенге қарап тұрған тау шатырына көшіп барды. 13 мамырда оларды француз әскерлері тұтқындады, Мурр өзін "Вальтер Мюллер" деп таныстырды. Тұтқындалғандар алдымен Шоппернауға, содан кейін Ворльбергтегі Эггке жеткізілді, онда Мурр мен оның әйелі өздерімен бірге алып келген у капсулаларын қолданып, өз-өзіне қол жұмсады. Екеуі де Эггтегі зиратқа жерленді. Американдық оккупациялық әскерлер Муррді АҚШ-тың ұсынылып отырған директиваларына сәйкес, әлеуетті соғыс қылмыскерлерінің тізіміне енгізді және оны іздестірді. Американдықтар мен француздар Муррдің қайтыс болуы мүмкін деген күдікке ілікті және Вюртемберг полициясы оларды Эггке жеткізген дәлелдерді тапты. 1946 жылдың 16 сәуірінде "Вальтер Мюллер" және оның әйелінің қабірі ашылды. Бұрынғы тіс дәрігері Муррді тістері арқылы анықтады.