Кіріспе
Hiyō (飛鷹) – Жапон императорлық әскери-теңіз күштерінің (ЖӘТК) екі авианосецтің бас кемесі болды. 1939 жылы Izumo Maru (出雲丸) лайнері ретінде жоспарланған, ол 1941 жылы Әскери-теңіз министрлігіне авианосецке айналдыру үшін сатып алынды. 1942 жылдың маусымында Мидуэй шайқасынан кейін аяқталғаннан кейін, Гуадалканал науқанына қатысты, бірақ қазан айында электр генераторындағы өрт салдарынан Санта-Крус аралдары шайқасын өткіріп алды. Авианосецтің ұшақтары бірнеше рет түсіріліп, Оңтүстік-Батыс Тынық мұхитындағы шайқастарда құрлықтағы базалардан қолданылды. Hiyō 1943 жылдың ортасында торпедаланды және үш ай жөндеуден өтті. Келесі алты айдың көп бөлігін ұшақтарды даярлаумен және тасымалдаумен өткізді, содан кейін қайтадан шайқасқа қатысты. 1944 жылдың 20 маусымында Филиппин теңізіндегі шайқаста американдық торпедадан соққаннан кейін бензин буының жарылуынан батып, 247 офицер мен сарбаз қаза тапты, бұл оның экипажының шамамен бесік бөлігін құрады.
Hiyō (飛鷹) was the name ship of her class of two aircraft carriers of the Imperial Japanese Navy (IJN). Originally planned as the ocean liner Izumo Maru (出雲丸) in 1939, she was purchased by the Navy Ministry in 1941 for conversion to an aircraft carrier. Completed shortly after the Battle of Midway in June 1942, she participated in the Guadalcanal campaign, but missed the Battle of the Santa Cruz Islands in October because of an electrical generator fire. The carrier's aircraft were disembarked several times and used from land bases in battles in the South West Pacific. Hiyō was torpedoed in mid 1943 and spent three months under repair. She spent most of the next six months training and ferrying aircraft before returning to combat. She was sunk by a gasoline vapour explosion caused by an American torpedo hit during the Battle of the Philippine Sea on 20 June 1944 with the loss of 247 officers and ratings, about a fifth of her complement.
Дизайн және сипаттама
Кемеге 1938 жылдың соңында Nippon Yusen Kaisha (Japan Mail Steamship Company) компаниясы тез жүретін "Izumo Maru" атты сәнді жолаушылар лайнері ретінде тапсырыс берді. Әскери-теңіз министрлігі оның құрылыс шығындарының 60 пайызын субсидиялауға келісім жасағандықтан, оны соғыс жағдайында ұшақ тасымалдаушы кемеге айналдыруға болатындай жобалады. "Izumo Maru" және оның бауырласы "Kashiwara Maru" кемелерінің жобасы неміс мұхит кемесінің үлгісінде жасалған, бірақ олар сол кеменің шамамен жартысы ғана болатын. Егер жоспарланғандай аяқталғанда, олар Жапониядағы ең ірі мұхит кемелері болар еді. Кемелер жалпы 890 жолаушыны тасымалдауға арналған: 220 бірінші сынып, 120 екінші сынып және 550 үшінші сынып. Айналдырылғаннан кейін "Hiyō" кемесінің жалпы ұзындығы болды. Оның ені және сусыры бар. Стандартты жүктемеде ол суды ығыстырды. Оның экипажы 1187-ден 1224 офицер мен сарбаздан тұрды. Кемеде Mitsubishi Curtis тісті бу турбиналарының жұбы орнатылған, олардың әрқайсысы бір винтті қозғалтады, алты Kawasaki LaMont қазандығымен қамтамасыз етілген буды пайдаланады. "Hiyō" кемесінің жобаланған жылдамдығы болды және теңіз сынақтары кезінде одан сәл асып түсті. Кемеде оған шамамен қашықтықта жүзуге жететін май қоры жеткілікті болды.
Ұшу палубасының орналасуы
Хийоның ұшу палубасы ұзын және ең үлкен ені 8 метр болатын. Кеме екі қабаттасқан ангармен жабдықталған. Әр ангардың ұзындығы шамамен 120 метр, ені 20 метр және биіктігі 6 метр болатын. Әр ангар төрт өртке қарсы қоршаумен бөліне алатын еді және олардың әр жағында өрт сөндіру көбігін таратуға арналған құрылғылар орналасқан. Ангарлар екі әуе көтергішімен қамтамасыз етілген. Оның әуе тобы бастапқыда 12 Mitsubishi A5M "Клод" истребителінен, қоймада сақталатын тағы төртеуінен, 18 Aichi D3A "Val" пикируші бомбалаушысынан, қоймада сақталатын тағы екеуінен және 18 Nakajima B5N "Kate" торпедо бомбалаушысынан тұруы жоспарланған. 1942 жылы кеме пайдалануға берілген кезде бұл жоспар 12 Mitsubishi A6M Zero истребителімен және A5M үшін үш қоймалық ұшақпен алмастыру үшін қайта қарастырылды. Маусым айында Мидуэй шайқасынан алынған сабақтар нәтижесінде истребительдердің саны 21 Zero-ға дейін арттырылды, ал B5N бомбалаушыларының саны 9-ға дейін азайтылды. Жыл соңына қарай тағы 6 Zero истребителі D3A бомбалаушыларының тең санын алмастырды, нәтижесінде барлығы 27 A6M, 12 D3A және 9 B5N болды. Осы ұшақтардың барлығын ангарларға сыйғызу мүмкін болғанымен, 8 немесе 9 ұшақ әдетте ұшу палубасында сақталды, бұл палуба астындағы тығындықты азайтуға мүмкіндік берді.
Қару-жарақ және сенсорлар
Кеме екі қабатты корпуспен жабдықталған болса да, мұхит кемесінен жасалғандықтан, көп қару-жарақ қосу мүмкін болмады. Екі қабатты Ducol болаттан жасалған, әрқайсысы белгілі қалыңдықпен, кемедегі машиналар бөлімшелерінің қабырғаларын қорғады. Кемедегі авиациялық бензин бактерілері мен оқ-дәрі қоймалары Ducol болаттан жасалған бір қабатпен қорғалған. Кеменің машиналар бөлімшелері көлденең және бойлық переборкалармен қосымша бөлінді, су басуды шектеу үшін. Кеменің негізгі қару-жарағы – корпустың екі жағындағы спонсондарда орналасқан қос ұялы 89 типті он екі қос мақсатты зеңбіректерден тұрды. Hiyō бастапқыда ұшу палубасының бойында 2,5 см Type 96 жеңіл зениттік пуляларына арналған сегіз үштік ұямен жабдықталған. 1943 жылдың басында тағы төрт үштік ұя қосылды, ал жыл соңында тағы төрт үштік ұя орнатылды. Соңғы төрт ұяның екеуі кеменің кормасына, ал қалғандары аралдың алдына және артына орнатылды. Сонымен қатар, он екі жалғыз ұя қосылды, олардың кейбіреулері көшпелі және ұшу палубасындағы бекіту нүктелеріне орнатылуы мүмкін еді. Type 89 зеңбіректерін басқару үшін кемеде екі Type 94 жоғары бұрышты атыс басқару құрылғысы, кеменің әр жағында біреуден орнатылды. Төрт Type 95 басқару құрылғысы 2,5 см пуляларын басқарды, ал 1943 жылдың басында тағы бір жұп қосылды. Ерте ескертуді екі Type 2, Mark 2, Model 1 ерте ескерту радарі қамтамасыз етті. Олардың біріншісі 1942 жылдың шілдесінде кеме аяқталғанға дейін аралдың үстіне, ал екіншісі сол жылдың соңында орнатылды. Бұл соңғы жүйе кеме корпусының сол жағына, кормалық лифтің сыртына орнатылды. 1944 жылы кішірек Type 3, Mark 1, Model 3 ерте ескерту радарі қосылды.
Құрылыс және мансап
Хиё 1939 жылғы 30 қарашада Кавасакидің Кобедегі кеме жасау зауытындағы No. 4 құрылыс алаңында жатқызылды. Ол 660-шы кемежай номерімен "Изумо Мару" деп аталды. Кеме 1941 жылғы 10 ақпанда Әскери-теңіз министрлігі сатып алды және өзгерісін құпия сақтау үшін уақытша No. 1002 кеме (Даи 1002 банккан) деп аталды. 1941 жылғы 24 маусымда суға түсіріліп, 1942 жылғы 31 шілдеде капитан Акитомо Беппу басқаруымен қолданысқа кірді. Кеме қолданысқа енгеннен кейін 1-ші әуе флотының екінші авианосец дивизиясына тағайындалды және 12 тамызда контр-адмирал Какудзи Какутаның флагманы болды. Келесі бірнеше ай жұмыс істегеннен кейін, Хиё 9 қазанда өз әпкесі Джунёмен бірге Гуадалканал аймағындағы американдық күштерге қарсы операцияларды бастау үшін 3-ші флот құрамында Трукқа келді. 16 қазан күні түнде екі авианосецке Гуадалканалдың Лунга нүктесі маңындағы американдық көліктерге шабуыл жасау бұйрығы берілді, және олар Лунганың солтүстігіндегі ұшу алаңына қарай оңтүстікке жылжыды. Жергілікті уақыт бойынша сағат 05:15-те әр кеме тоғыз А6М "Зеро" және тоғыз B5N ұшағын ұшырды. Бір B5N механикалық ақауларға байланысты кері қайтуға мәжбүр болды; қалғандары өз мақсаттарына жетіп, шамамен сағат 07:20-де Гуадалканалдағы жапондық жабдықтау қоймаларын бомбалап жатқан екі эсминецті анықтады. Хиёның ұшақтары жеті минуттан кейін Аарон Уордқа тиімсіз шабуыл жасады, ал американдық кеме бір B5N-ді атып түсірді және екіншісіне зақым келтірді, ол апаттық қонуға мәжбүр болды. Jun'yo-ның сегіз B5N-і Ларднерге шабуыл жасады, бірақ нысананы тигізе алмады, себебі сағат 07:32-де Marine Grumman F4F Wildcat истребителдерінің шабуылына ұшырады. Теңіз жаяу әскерінің ұшқыштары алғашқы ұшу кезінде үш B5N-ді атып түсірді және тағы екі ұшаққа ауыр зақым келтірді, олар да жерге құлап қалуға мәжбүр болды. АҚШ ұшақтары Ларднерді өткізіп алғаннан кейін қалған үш бомбалаушыны атып түсірді. Қорғаушы "Зеро" ұшақтары тек бір "Уайлдкет"ті атып түсіре алды, ал Хиёның бір истребителі апаттық қонуға мәжбүр болды, бірақ олар он үш теңіз жаяу әскерінің истребителін атып түсіргендерін мәлімдеді. 21 қазанда кеменің генераторлық бөлімінде өрт шығып, оның ең жоғары жылдамдығы төмендеді, сондықтан Какута өзінің штаб-пәтерін Джунёға көшірді, ал Хиё жөндеу үшін Трукқа оралды. Үш "Зеро", бір D3A және бес B5N Jun'yo-ға кетіп барар алдында жіберілді. Оның әуе тобының қалған ұшақтары (16 "Зеро" және 17 D3A) 23 қазанда Жаңа Британия аралындағы Рабаулға ұшып кетті, одан кейін ұшақтар келесі күні Гуадалканалға шабуыл жасаған бомбалаушыларды сүйемелдеді. Әуе тобының бір бөлімі 1 қарашада Буинге (Жаңа Гвинея) көшірілді және 11 қарашада Лунга нүктесі маңындағы американдық кемелерге шабуыл жасады. Хиёның 18 "Зеро" және 204-ші Әскери-теңіз авиация тобының сүйемелдеуімен 9 D3A үш жүк кемесіне аздап зақым келтірді, ал 4 секіруші бомбалаушы ұшақ атып түсірілді және тағы біреуі жерге құлап түсті. "Зеро" ұшақтары ауыр бұлт астында алты "Дикий" истребителді аңдып, төртеуін атып түсірді, ал өздерінің екеуін жоғалтты. Сол күні Рабаулда қалған ұшақтар Трукқа ұшып кетті, бірақ Буин жасағы 14 желтоқсанға дейін сол жерде қалды, содан кейін олар Жапонияға қайтарылды. Капитан Мичио Сумикава Беппуны 30 қарашада ауыстырды. Хиё қараша айында Трукта болды, ал желтоқсанның басында Жапонияға оралды. 1943 жылғы 26 ақпаннан 4 наурызға дейін Куреде қысқа уақытқа жөндеуден өткеннен кейін, оның ұшаққа қарсы қару-жарағы күшейтілді және қосымша радар орнатылды. Кеме 22 наурызда Трукқа дейін ішкі теңізде жаттықты. Күні бойы одақтас теңізшілердің жоғалтулары арасында Аарон Уорд, мұнай танкері Канахва, мина сыпырушы және көлік пен басқа танкерге келтірілген зақымдар болды, бірақ қай ұшақтың қай кемеге зақым келтіргені немесе батырғаны белгісіз. 11 сәуірде Жаңа Гвинеядағы Оро шығанағына екінші шабуыл жасалды. Jun'yo-ның 9 "Зеро" ұшағы, Хиёның 21 истребителімен бірге соңғысының D3A-сын сүйемелдеді. Бір қорғаушы истребителі бір бомбалаушыны жоғалтып алды. Келесі күні Хиёның 17 "Зеро" ұшағы Жаңа Гвинеядағы Порт-Морсбиге жасалған бірнеше шабуылдарда жоғарыдан қорғауды қамтамасыз етті, оның ұшқыштары ешқайсысын жоғалтпай тоғыз жеңіске жеткендерін мәлімдеді. 14 сәуірде жапондықтар Жаңа Гвинеядағы Милн шығанағына барлық қатысқан авианосецтерден 75 "Зеро" ұшағымен сүйемелдеумен шабуыл жасады. Хиёның истребитель ұшқыштары одақтастардың үш ұшағын жоғалтпай атып түсіргендерін мәлімдеді, ал бомбалаушылар екі көлікті батырды. Оның әуе тобы 18 сәуірде кемеге қосылу үшін Трукқа оралды. 11 мамырда Атту аралына жасалған шабуылға жауап ретінде Екінші авианосец дивизиясы үш линкер мен екі ауыр крейсермен бірге Труктан шығып, 25 мамырда Жапонияға жетті. Америкалықтар флоттың қарсы шабуылға шығуынан бұрын Аттуды қайтадан басып алды. Қазір контр-адмирал Мунетка Сакамакидің басқаруындағы Екінші авианосец дивизиясының флагманы Хиё 7 маусымда Джунёмен бірге Трукке жол тартты. Кейінірек сол кеште кеме Миякедзима маңында "Триггер" суасты қайығымен торпедаланды. Оң жақ қанатына және қазандық бөліміне тиген оқтар барлық қуатты өшірді, бірақ келесі күні қуатты қалпына келтіргеннен кейін Жапонияға оралуға үміттенді. Хиё 1944 жылғы 1 қаңтарда Жапонияға оралды, ал 15 ақпанда Фурукава капитаны Тосиюки Ёкоймен ауыстырылды. Оның әуе тобы 2 наурызда қайтадан тағайындалды, бірақ ұшақсыз. Жапон теңіз күштері авианосецтердің әуе тобын қайта құрды, сонда бір әуе тобы бір авианосец дивизиясына тағайындалды, ал 652-ші Әскери-теңіз авиация тобы Хиё, Джунё және Рюхомен бірге Екінші авианосец дивизиясына тағайындалды. Жаңа база Борнеодағы мұнай кендеріне жақын орналасқан, онда теңіз күштері отынға тәуелді болды, сондай-ақ жапондықтар келесі американдық шабуылды күткен Палау және Батыс Каролина аралдарына. Орналасқан жерде жаттығу үшін жасыл ұшқыштарға арналған әуе алаңы болмады, ал американдық суасты қайықтары аймақта өте белсенді болды, бұл кемелерді тұраққа шектеді.
Филиппин теңізіндегі шайқас
Жапон флоты 1944 жылғы 13 маусымда Филиппиннің орталық бөлігіндегі Гимарас аралына бет алды, онда суасты қайықтарынан жақсы қорғалған аймақта авиациялық операцияларды жаттығуды жоспарлаған. Вице-адмирал Джисабуро Озава күні бұрынғы Мариана аралдарына жасалған американдық шабуыл туралы хабардар болды. Гимарасқа жеткен соң флот жанармай толтырып, Филиппин теңізіне шықты. Сол күні американдықтар жапондық кемелерді анықтай алмады. Озава ертесіне таңертең әуе шабуылын бастауға шешім қабылдады, сондықтан жапондықтар американдық авиациялық тасымалдаушылармен тұрақты қашықтықты сақтау үшін оңтүстіске бұрылды. 652-ші Әскери-теңіз авиациялық тобында 81 "Zero", 27 "D3A", 9 "Йокосука" D4Y "Джуди" бомба тасушы және 18 "Накадзима" B6N "Джилл" торпеда тасушы ұшақтар болды, олар оның басқаруындағы үш авиациялық тасымалдаушы арасында шамамен тең бөлінді. Сағат 09:30-да авиациялық тасымалдаушылар 26 бомба тасуға арналған A6M2 Zero, 7 B6N және 16 A6M5 Zero эскорттық ұшақтарынан тұратын алғашқы әуе шабуылын бастады. Бұл ұшақтардың көпшілігі дұрыс бағытталмады және американдық кемелерді таба алмады, бірақ бірнешеуі іздеуді жалғастырып, американдық күштердің бірін анықтады. Қорғаныс ұшақтары бір B6N, 5 бомба тасушы "Zero" және эскорттық "Zero" ұшақтарын атып түсірді, ал американдық кемелерге ешқандай зиян келтірілмеді. Сағат 11:00 шамасында 27 D3A, 9 D4Y, 2 B6N және 26 эскорттық "Zero" ұшақтарынан тұратын екінші әуе шабуылы басталды, сонымен қатар кем дегенде 18 A6M және B6N ұшақтары да қатысты. Олар да қателікті хабарлама алғандықтан американдық кемелерді таба алмады. Кейбір ұшақтар жанармай толтыру үшін Рота және Гуам әуежайларына, ал қалғандары авиациялық тасымалдаушыларға қайтып келді. Ротаға бет алған екі "Zero" және алты D4Y ұшағы "Wasp" және "Bunker Hill" авиациялық тасымалдаушыларын байқады, бірақ оларға ешқандай зиян келтіре алмады, ал бес D4Y зениттік оқтан құлады. Радар Гуамға ұшып бара жатқан ұшақтарды анықтады және 41 Grumman F6F Hellcats оларды тосқауылға алды. 49 жапондық ұшақтың тек бір A6M5, бір D4Y және жеті D3A ғана кездесуден аман қалды және жерге қонды. Күн батқанда жапондықтар қайта топтасып, жанармай толтыру үшін солтүстік-батысқа бұрылды, ал американдықтар қашықтықты қысқарту үшін батысқа бет алды. Олар келесі күні түстен кейін жапондық флоттың шегініп бара жатқанын анықтады және вице-адмирал Марк Митчер әуе шабуылына бұйрық берді. "Хийо" екі бомбаға түсті, олардың бірі көпірдің үстінде жарылып, онда болғандардың барлығын өлтірді немесе жарақаттады. Одан да ауыррақ жағдай, "Беллеу Вуд" жеңіл авиациялық тасымалдаушысынан атылған "Грумман TBF Avenger" торпедасы кемеге тиді. Торпеда оң жақ моторлық бөлімені бұзып, өрт шығарды, бірақ "Хийо" жылдамдығын азайтып, жалғастыра алды. Екі сағаттан кейін газдың буы тұтанып, кемедегі барлық электр қуатын сөндіріп, үлкен жарылыс болды. Өрт күшейіп, "Хийо" кемесі қысқа уақыттан кейін мұрттығымен суға батты. Оның 1200 шамасындағы экипажының эсминецтер құтқарып алды, бірақ 247 офицер мен сарбаз кемеде қаза тапты.