Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Құрып кеткен динозаврлар туысы
Extinct genus of dinosaurs
Оплозавр (мағынасы "қаруланған яки қару-жарақталған кесіртке" немесе "қоршалған кесіртке"; талқылау үшін төмен қараңыз) – Англияның Уайт аралындағы төменгі бор кезеңінің Уэссекс формациясынан табылған сауропод динозаврының туысы. Ол бір тіс арқылы белгілі, көбінесе осы дәуірдегі "қоқыс жинағыш таксоны" Пелорозаврға жатқызылады, бірақ мұны растайтын нақты дәлел жоқ.
Oplosaurus (meaning "armed or weapon lizard" or "armoured lizard"; see below for discussion) was a genus of sauropod dinosaur from the Barremian age Lower Cretaceous Wessex Formation of the Isle of Wight, England. It is known from a single tooth usually referred to the contemporaneous "wastebasket taxon" Pelorosaurus, although there is no solid evidence for this.
Тарих және таксономия
1852 жылы геолог Томас Райт Уайт аралындағы Брикстон шығанағының жанында Уэлден сазды топырағынан ірі рептилия тісін табылғанын хабарлады. Райт осы табылған нәрсені бірнеше сарапшыларға көрсетті, олардың ішінде Ричард Оуэн, Дэвид Форбс, Джордж Роберт Уотерхаус және Сэмюэл Пикворт Вудвард болды, бірақ пайдалы ұсыныс жасаған – динозаврдың тістерімен ұқсастығын көрсеткен Гидеон Мантелл ғана болды. Бұған көнбеген Райт, тістің өткірлігін ескере отырып, оның белгісіз туыстық байланысы бар ет жейтін жорғалаушыға тиесілі деген қорытындыға келді. Райт француз палеонтологы Пол Гервайсқа да бұл қазба туралы пікір сұрады. 1852 жылы Гервайс оның негізінде Oplosaurus armatus түрін анықтады. Туыс атауы әдетте грек тіліндегі "hoplon" – "дене қаруы" деген сөзден "қаруланған кесіртке" деп аударылады. Оплозаврдың қаруланғаны белгісіз болғандықтан, оның есімі туралы тараған әңгіме – Гервайс бұл үлкен, жақсы сақталған тісті (голотип BMNH R964) Мантеллдің ұсынысы бойынша Гилеозавр сияқты қаруланған динозавр деп жаңылысқан. Алайда, Бен Крейслердің соңғы зерттеулері Гервайс оны Гилеозаврмен емес, Мозазаврмен салыстырғанын және атау "қаруланған кесіртке" ретінде берілгенін көрсетті, себебі тістер етқоректінің қаруы ретінде қарастырылған (бірақ бұл жағдайда түрлік атау артық болар еді, өйткені armatus латын тілінде де "қаруланған" дегенді білдіреді). Ричард Лайдеккер (1888) осы жануардың тағы бір үлгісі – тісі бар жоғарғы жақ сүйегі (BMNH R751), ол да Уайт аралынан табылған, деген болжам жасады, бірақ бұл пікір расталмады. Лайдеккер сондай-ақ "Hoplosaurus" деген жақсартылған жазуын қолданды, бірақ түпнұсқа Oplosaurus атауы басымдыққа ие. Тіс үлкен, жалпы биіктігі 85 мм (3,35 дюйм), тік ұшы бар, биіктігі 52 мм (2,05 дюйм) болатын, Брахиозаврмен салыстыруға болатын, тілге қарай сәл қысыңқы "жақ" пішіндес, тілге қараған жағының негізіне сәл иіліс және тозу іздері бар. Бұрын Оплозаврды көбінесе Пелозавр деп атайтын, Фридрих фон Хюне 1909 жылы берген пікірінен кейін, бірақ Пелозавр тістері жоқ фрагментарлы қалдықтарға негізделген, сондықтан оның сәйкестігін дәлелдеу мүмкін емес. (Наиш пен Мартиллдің (2001) Оплозавр және жалпы Уэлден сауроподтары туралы толық шолуына қараңыз; мұнда жұмыстың қазіргі жағдайының бейресми жиынтығы келтірілген.) Пелозавр голотипінің материалдарының нашарлығын және оның тістерінің жоқтығын ескере отырып, соңғы зерттеулер Oplosaurus-ты әлеуетті жарамды, бірақ жақсы зерттелмеген туыс ретінде сақтап қалды. Уэлден сауроподтарымен таныс британдық палеонтолог Даррен Найш бұл туыстың туриазавр болуы мүмкін екенін бейресми түрде ұсынды, бірақ сонымен қатар ол Камаразавридтерге жататындығын көрсететін мақаланың да авторы болды. Қалай болғанда да, ол жалпы Макронарияға жатады. 2022 жылғы шолуда ол Найштің ұсынысын қайталай отырып, әлеуетті туриазавр деп танылды.
In 1852 geologist Thomas Wright reported the find of a large reptilian tooth from the Wealden Clay near Brixton Bay on Wight. Wright had presented the find to several experts, among them Richard Owen, David Forbes, George Robert Waterhouse and Samuel Pickworth Woodward but only Gideon Mantell came with a useful suggestion pointing to a similarity with the teeth of the dinosaur Hylaeosaurus. Not convinced by this, Wright concluded that the tooth, in view of its sharpness, belonged to a carnivorous reptile of unknown affinities. Wright had also asked the French paleontologist Paul Gervais for his opinion on the fossil. Gervais in 1852 based the type species Oplosaurus armatus on it. The generic name would normally read as "armoured lizard" from the Greek hoplon, "body armour". The usual story about the — given the fact that Oplosaurus is not known to be armoured — odd choice of name is that Gervais named this large, well preserved tooth (holotype BMNH R964) under the mistaken belief that its owner was an armoured dinosaur like Hylaeosaurus following Mantell's suggestion. However, recent research by Ben Creisler shows that Gervais compared it to Mosasaurus, not Hylaeosaurus, and that the name may have been intended as "armed lizard", with the teeth as the weapons of a carnivore, as hoplon can also mean "weapon" (although this would make the specific name redundant, as armatus too means "armed" in Latin). Richard Lydekker (1888) suggested that a maxilla with a tooth (BMNH R751), also from the Isle of Wight, was another exemplar of this animal, but this opinion has not been substantiated. Lydekker also used the improved spelling "Hoplosaurus" but the original Oplosaurus has priority. The tooth is large, 85 mm (3.35 in) tall in total, with a spatulate crown 52 mm (2.05 in) tall, comparable to Brachiosaurus; it has a pointed tip, a slightly compressed form "cheek" to tongue, a slight convexity to the base of the tongue facing side, and wear facets. Earlier, Oplosaurus was typically referred to Pelorosaurus following an opinion of Friedrich von Huene in 1909, although Pelorosaurus is based on fragmentary remains that do not include teeth, making it impossible to prove the identity. (See Naish and Martill (2001) for a good review of Oplosaurus and Wealden sauropods in general; here is a more recent informal summation of the state of work.) Given how poor the Pelorosaurus holotype material is, and that it doesn't include teeth, recent reviews have retained Oplosaurus as a potentially valid but poorly known genus. Darren Naish, a British palaeontologist familiar with Wealden sauropods, has suggested informally that the genus may be a turiasaur but also co authored an article concluding it was a member of the Camarasauridae. In any case, it likely belongs to the more general Macronaria. A 2022 review considered it to be a potential turiasaur, echoing Naish's suggestion.
Палеобиология
Найш пен Мартилл көрсеткендей, тіс өлшемі брахиозавр тісімен салыстыруға болады, бұл оның иесінің ірі савропод болғанын көрсетеді; егер ол туриазавр болса, онда мөлшері күрт өзгеруі тиіс емес. Ол төрт аяқты шөп жейтін жануар болған, шамамен 25 метр (82 фут) ұзындықта.
As Naish and Martill point out, the tooth is comparable in size to that of Brachiosaurus, indicating that the owner was a large sauropod; as a possible turiasaur, the size should not change drastically. It would have been a quadrupedal herbivore, possibly around 25 m (82 ft) long.