Кіріспе
Хавила – Киелі кітаптың бірнеше кітабында жерді де, халықты да білдіреді; біреуі «Тек қана» кітабының 2:10–11 аяттарында, ал екіншісі Нұхтың шежіресінде (Жаратылыс 10:7) еске алынады. «Тек қана» кітабының 2:10–11 аяттарында Хавила Еден бағымен байланыстырылған. Хавила есімді екі адам халықтар тізімінде Нұхтың ұрпақтары ретінде тізілген. Бұл есім Ысмайылдықтардың жерін анықтайтын «Жаратылыс» кітабының 25:18 аятында да кездеседі. Киелі кітаптан тыс әдебиеттерде Хавила аморлықтардың құнды әшекей тастар алған жері ретінде айтылады. Хавиланың нақты орналасқан жері күмәнді, түрлі ғалымдар Арабия түбегінің оңтүстік-батысында немесе Солтүстік Сомалиде орналасқан деп санайды.
Havilah refers to both a land and people in several books of the Bible; one is mentioned in Genesis 2:10–11, while the other is mentioned in the Generations of Noah (Genesis 10:7). In Genesis 2:10–11, Havilah is associated with the Garden of Eden. Two individuals named Havilah are listed in the Table of Nations as descendants of Noah. The name also appears in Genesis 25:18, defining the territory of the Ishmaelites. Extrabiblical literature mentions Havilah as the source of precious jewels used by the Amorites. The exact location of Havilah is debated, with various scholars suggesting southwest of the Arabian Peninsula or northern Somalia.
Киелі кітаптан тыс атаулар
Пайғамбарлық емес әдебиеттерде Хавила жері Псевдо Филоның жазбаларында Ешуадан кейінгі кезде аморлықтардың сәндеу үшін пайдаланған құнды әшекей тастардың бастауы ретінде айтылады. Бұл кезде Кеназ израильдіктерге басшылық етіп тұрған. Китаб аль Магалл (Клементиан әдебиеті) және Қазыналар үңгірінде тағы бір пайғамбарлық емес дәстүр кездеседі. Осы әңгіме бойынша, Бабыл мұнарасы салынғаннан кейінгі алғашқы күндерде Жоқтанның ұлы Хавиланың балалары оның бауырлары Шеба мен Офирдің жанында қала мен мемлекет құрды.
Африкалық гипотеза
У. Ф. Олбрайт 1922 жылы жарық көрген «Едем бағының орналасқан жері» атты еңбегінде: «Тек қана Африкадағы Хавила, ал емес Азиядағы, оған қарама-қарсы орналасқан Хавилаға қатысты, Жаратылыс кітабының 2-тарауындағы Хавила сөзсіз осыған сілтеме жасайды, себебі ол жақсы алтын, шайыр және малахит өндіреді, олардың барлығы Нубия шөлінің маңызды өнімдері болып табылады, және олардың кем дегенде екеуі Батыс Арабияда табылған жоқ» дейді. Олбрайт одан әрі мысал келтіре келе: «Жаратылыс кітабының 10-тарауында «Хавила» деген атау екі рет кездеседі, біріншісі 7-аятта, Куш (Эфиопия) ұлдарының арасында Себадан кейін, екіншісі [29]-аятта, Йоктан ұлдарының арасында, Шеба мен Офирден кейін. Бүгінгі таңда кең таралған пікірдей, бөлімдердің әртүрлі авторларға тиесілі екенін жорамалдауға ешқандай негіз жоқ; керісінше, біз тайпалардың екі бөлімі болғанын, бірі африкалық, екіншісі азиялық екенін көрсетуге тырысқан, бірақ осы мақсатта тиімсіз әрекет еткенбіз» деп түсіндіреді. Олбрайт сөз еткен Хавила (немесе ивритше Хавила) – Суданның Хавила қаласы, ол елдің Хартум аймағында орналасқан. Саадия Гаонның 10 ғасырдағы еврей Библиясының араб тіліне аудармасында Хавила орнына қазіргі Сомалидегі Зейла сөзі қолданылған. Ежелгі Авалит қаласы Хавиланың этнонимі болған деп саналады. 12 ғасырдың еврей саяхатшысы Бенджамин Тудела Зейла аймағының батыстан Аль-Хабашпен шектелген Хавила жері екенін мәлімдеді. Зейла (Хавила) Ескі Гоаның португал губернаторы Лопо Соарес де Альбергариямен тоналған, ал оның Харла басшысы Махфуз 1517 жылы Абиссинияға шабуыл жасады. Август Генри Кин Хавила жері Ұлы Зимбабвеге ортасталған және сол кездегі Оңтүстік Родезиямен шамамен бір уақытта болған деп есептеді. Хавила лагері – 1902 жылдан 1904 жылға дейін Ұлы Зимбабве қираған жерлерін зерттеген британдық археологтар тобының базалық лагерінің атауы еді. Соңында олар бұл елді мекенге қатысты Библиялық байланыстың бар екенін жоққа шығарды.
are important products of the Nubian Desert, and two of which, at least, do not seem to have been found in western Arabia." Albright goes on further to illustrate that: "Genesis chapter 10 gives the name "Havilah" twice, once in verse 7, among the sons of Kush (Ethiopia) after Seba, and the second time in verse [29], among the sons of Joktan, immediately after Sheba and Ophir. There is no reason to suppose, as is popular nowadays, that the sections came from different hands; we have rather an unskilful attempt to state the fact that there were two divisions of the tribes, one African, the other Asiatic." The Havilah (or Hawilah in Hebrew) which Albright is referencing is Hawila, Sudan, a place found in the Khartoum region of the country. Saadia Gaon's tenth century Arabic translation of the Hebrew Bible substitutes Havilah with Zeila in present day Somalia. The ancient city of Avalites is thought to have been a demonym for Havilah. Benjamin Tudela, the twelfth century Jewish traveler, claimed Zeila region was the land of Havilah confined by Al Habash on the west. Zeila (Havilah) had been sacked by the Portuguese governor of Old Goa, Lopo Soares de Albergaria, while its Harla chief Mahfuz invaded Abyssinia in 1517. Augustus Henry Keane believed that the land of Havilah was centered on Great Zimbabwe and was roughly contemporaneous with what was then Southern Rhodesia. Havilah Camp was the name of the base camp of a group of British archaeologists who studied the Great Zimbabwe ruins from 1902 to 1904. In the end, they rejected any biblical connection with the settlement.
Арабша гипотеза
1844 жылы Чарльз Форстер ежелгі Хавила есімінің іздерін қазір Бахрейн аралы деп белгілі жерде, Авал аталымында табуға болатынын айтты. 1992 жылғы "Анкор" Библиялық сөздігінде У. В. Мюллер Киелі кітаптағы Хавила екі түрлі Батыс Арабия аймақтарын білдіреді деген пікірде. Жаратылыс кітабының 2-тарауы Оңтүстік-Батыс Арабиядағы аймаққа сілтеме жасайды. Жаратылыс 25:18 – Арабияның солтүстігіндегі, мүмкін Медина облысындағы жерді көрсетеді, атап айтқанда, Хаджаз тауларынан басталып, Мединаға жақын жерден Құвейтке қарай солтүстік-шығысқа қарай созылатын Вади ар-Румма құрғақ арнасын. Сауэр геология мен тарих негізінде осы тұжырымды жасады. Сонымен қатар, Библияны түсіндірушілер Хавиланың Арабияда орналасқан болуы керек деп санайды, себебі Хавила мен Шур арасында қоныстанған исмаилдықтар арабтардың ата-тегі саналады.