Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Колумбияның түпкілікті халқы тілі
Indigenous people in Colombia
the language
Нукақтар (сондай-ақ Нука Маку) Гуавиаре және Инирида өзендерінің арасында, тропикалық ылғалды ормандардың тереңдігінде, Амазонка бассейнінің шетінде, Гуавиаре департаментінде, Колумбия Республикасында өмір сүреді. Олар маусымдық көшпелі үлгідегі көшпелі аңшы-жинақшылар және шағын көлемде ауыспалы егіншілікпен айналысады. 1981 жылға дейін "байланыссыз халық" ретінде жіктеліп, содан бері халықтың жартысын, негізінен аурудан жоғалтты. Олардың аумағының бір бөлігін кока өсірушілер, малшылар және басқа да қоныс аударушылар пайдаланған, сонымен қатар партизандар, армия және жартылай әскери күштер басып алған. Осы дағдарысқа жауап ретінде наразылық акциялары, ассимиляцияға қатысты өтініштер және көшбасшы Маубе’нің өзін-өзі өлтіруі болды. Нукақтар "мупабуат" (Lacunal sp.) өсімдігінен тәтті шайыр және ротан суын (Doliocarpus sp.) алады. Олар лагерьлерін ("wopyi") Phenakospermum guyannense және пальма жапырақтарымен жабады, ал гамактарын астрокариум пальмасының талшығынан тоқиды; Heteropsis tenuispadix, Eschweilera sp. және Anthurium sp. түрлерінен иірмелер жасап байлайды; Iriartella stigera, Bactris maraja ағаштарынан үрлемелі мылтықтар, Duguetia quitarensis ағашынан садақтар, Aspidosperma sp. ағашынан балта бастары, Oneocarpus sp. ағашының тікендерінен жебелер, Calathea sp. жапырақтарынан жебе қаптары, Pachira nukakika, Ceiba sp. және Pseudobombax sp. түрлерінен сүт ағаштар, Couratari guianensis ағашынан ерлерге шалбар, Heteropsis spp. түрлерінен себеттер, Ischnosiphon arouma және Heliconia sp. түрлерінен бір рет қолданылатын қаптар, Cedrelinga sp. ағашынан сабын, Myroxylon sp. және Justice pectoralis ағаштарынан парфюмерия және түрлі заттар жасайды. Бұл тіл Каква тілімен өте жақын.
The Nukak people (also Nukak Makú) live between the Guaviare and Inírida rivers, in the depths of the tropical humid forest, on the fringe of the Amazon basin, in Guaviare Department, Republic of Colombia. They are nomadic hunter gatherers with seasonal nomadic patterns and practice small scale shifting horticulture. They were classified as "uncontacted people" until 1981, and have since lost half of their population primarily to disease. Part of their territory has been used by coca growers, ranchers, and other settlers, as well as being occupied by guerrillas, army and paramilitaries. Responses to this crisis include protests, requests for assimilation, and the suicide of leader Maw be'. Nukak take the sweet resin from "mupabuat" (Lacunal sp.) and the rattan water (Doliocarpus sp.). They cover their encampments ("wopyi") with leaves of Phenakospermum guyannense and palms, and make their hammocks with fiber of the cumare palm Astrocaryum sp. ; moorings with Heteropsis tenuispadix, Eschweilera sp., and Anthurium sp. ; blowguns with Iriartella stigera, Bactris maraja; bows with Duguetia quitarensis; axe ends with Aspidosperma sp. ; darts with thorns of Oneocarpus sp. ; dart quivers with leaves of Calathea sp. ; milkweed with Pachira nukakika, Ceiba sp., and Pseudobombax sp. ; loinclothes for men with Couratari guianensis; baskets with Heteropsis spp. ; disposable bags with Ischnosiphon arouma and Heliconia sp. ; soap with Cedrelinga sp. ; perfumes with Myroxylon sp. and Justice pectoralis; and diverse objects. It is very closely related to Kakwa language.
Құрып кету қаупі бар адамдар
Нукак халқы 1981 жылдан бастап Жаңа тайпалар миссиясы және басқа да сыртқы адамдармен байланысқа келгеннен бері безгек, қызылша және тыныс жолдары ауруларынан азайды. 2006 жылдың қазан айында Нукактардың испан тілінде сөйлейтін көшбасшысы Мауби у ішіп, өзіне-өзі қол жұмсады. Оның достары мен Колумбияның Ұлттық Түпкілікті Халықтар Ұйымы (ONIC) оның Нукактарды үйлеріне қауіпсіз қайтару және оларға қажетті жабдықтаманы алудағы әрекетсіздігінен үмітсіздікке қалғанын айтты.
Nukak populations have lowered from malaria, measles and pulmonary diseases since their contact with the New Tribes Mission and other outsiders beginning in 1981. In October 2006, leader and Nukak Spanish speaker Maw be' committed suicide by drinking poison. Friends and the National Indigenous Organization of Colombia (ONIC) reasoned he did so out of desperation in his inability to secure supplies or a safe return for the Nukak to return home.