Кіріспе

Қоршаған ортаға зиянды өнімдерді төгу (қоршаған ортаға зиянды төгу) – қалдықтарды (тұрмыстық қалдықтар, өнеркәсіптік/ядролық қалдықтар және т.б.) бір елден екінші елге трансшекаралық тасымалдау практикасы. Мақсаты – қалдықтарды экологиялық заңнамасы қатаң емес немесе экологиялық заңнамасы қатаң сақталмайтын елге жеткізу. Бұл практиканың экономикалық пайдасы – бастапқы елдің экономикалық ережелерісіз қалдықтарды арзан жою немесе қайта өңдеу. Қауіпті қалдықтарды тарихи түрде төгуге мүмкіндік болды, себебі дамып келе жатқан елдер әрқашан: 1) импортталатын нәрсені білмейді, 2) қауіптер мен салдары туралы хабардар болмайды, 3) импортты тоқтату және қадағалау үшін тиісті құрылымға ие болмайды немесе 4) өздерінің ұлттық мүдделерін қорғау үшін саяси келісім мен қажетті тәуелсіздікке қол жеткізе алмайды. Қытай және басқа да дамушы елдердің индустриялануы мен жаһандануымен, қоршаған ортаны төгуге дамыған және дамып келе жатқан елдердің екеуі де қатысуы мүмкін. Қоршаған ортаны төгу әрекетінің мысалы – қызметінен шығарылған француз авианосегі FS Clemenceau, ол бастапқыда Үндістанның Гуджарат штатындағы кемелерді бөлшектеу алаңына сатылып, металл тескілеріне айналдыру үшін жіберілді. 2006 жылы Үндістанның Жоғарғы соты кеменің бортындағы улы қалдықтар мен 700 тонна асбесттің көптігіне байланысты Үндістан суларына кіргізбеу туралы шешім қабылдады, бұл француз үкіметін Clemenceau-ды қайтарып алуға мәжбүр етті. Содан кейін кемеге осы себеппен Суэц каналына кіруге тыйым салынды. 2009 жылы кемені қайта өңдеу жұмысын Ұлыбританиядағы Хартлпулдегі мамандандырылған қайта өңдеушілер өз мойнына алды.

Монреаль хаттамасының зиянды өнімдерді демпингке тарту стратегиясы

Жылынатын әлемде суыту және ауа баптау жабдықтарының аясында экологиялық демпинг мыналарды қамтиды: 1) экспорт елінде экологиялық, қауіпсіздік, энергия тиімділігі немесе өнімдердің басқа да стандарттарына сәйкес келмеуі салдарынан заңды түрде сатуға болмайтын технологияны экспорттау; 2) экспорт елінде қолданылмайтын технологияны экспорттау, себебі Монреаль протоколы бойынша озон қабатын бұзатын заттарға қатысты ұлттық реттеулер немесе кезең-кезеңмен жою және бақылау графиктеріне байланысты суыту құралдары енді қолжетімді емес. Экологиялық демпинг Монреаль протоколы аясында озонды бұзатын және климатқа әсер ететін химиялық заттар мен/немесе артық энергия тұтынатын өнімдерді бақылауға бағытталған күш-жігерге едәуір кедергі келтіреді. Монреаль протоколына қатысушы дамушы елдерге ортақ, бірақ ерекшеленген жауапкершілік және қабілеттер принципіне сәйкес, көп жылдық жеңілдік мерзімінде климатқа әсер ететін және озонды бұзатын фторсутекті көмірсутектерді (ГФУ) қысқартуды кейінге қалдыруға рұқсат берілгенімен, көптеген қолданулар үшін ГФУ-ға қолжетімді баламалар орынды бағамен бар болған жағдайда, оны ертерек іске асырудың артықшылықтары бар. Сонымен қатар, Монреаль протоколының тараптары Монреаль протоколының Технология және экономикалық бағалау тобына (TEAP) салқындату жабдықтарының экологиялық зиянды демпингі туралы мәлімдемелерді одан әрі зерттеуді сұраған XXXIV/3 шешіміне келді.