Кіріспе

Ересектерге арналған әлеуметтік көмек бағдарламасы, Альбертада мүгедектігі ауыр адамдар үшін

Ауыр мүгедектер үшін кепілдендірілген табыс (AISH) – 1979 жылы Канаданың Альберта провинциясында құрылған, 65 жасқа толмаған, заң бойынша ауыр және тұрақты мүгедек деп танылған, олардың табыс табу қабілетін күрт шектейтін Альбертаның ересек азаматтарына қаржылық және денсаулық сақтау саласындағы жәрдемақылар беретін провинциялық бағдарлама. 2010 жылы AISH бағдарламасымен қамтылған адамдардың саны 41 664 болды; 2020 жылдың шілдесіне қарай бұл көрсеткіш 69 785-ке жетті, бұл Альберта халқының 1,6 пайызы AISH жәрдемақыларын негізгі алушы ретінде алатынын көрсетеді. 2020 жылдың қыркүйегіндегі Альбертаның Қоғамдық және әлеуметтік қызметтер ашық деректерінің есебіне сәйкес, провинциялық AISH бағдарламасының қаржылық және денсаулық сақтау саласындағы жәрдемақыларына құқығы бар болу үшін бірқатар талаптар орындалуы керек, соның ішінде Альбертаның ересек азаматының ауыр және тұрақты мүгедектігі немесе мүгедектіктерінің болуы, олардың табыс табу мүмкіндігін айтарлықтай шектеуі тиіс. AISH жәрдемақыларын анықтау шарттарына өтініш берушінің, оның клиентінің және ортақ тұратын серігінің кірісі мен мүлкінің бағалануы да кіреді. Бұл тағайындалған дәрі-дәрмектердің көп бөлігін, сондай-ақ тіс емдеудің, көзілдірік жасаудың, жедел жәрдемнің, Альбертаның күнделікті өмірге көмектесу (AADL) бағдарламасының және көлік қызметтерінің кейбір түрлерін, сонымен қатар диабетке шалдыққандарға қажетті маңызды жабдықтарды қамтиды. AISH жәрдемақыларына әр алты ай сайын тіс дәрігеріне қаралу және тіс тазалату, қажетті пломбалардың салынуы; екі жылда бір рет көзді тексеру және жаңа көзілдірік алу; ерекше диета қажетті диабетпен ауыратын адамдарға шамамен 41 канад доллары көмек; және кейбір жағдайларда жедел жәрдем қызметі үшін төлем кіреді. Кейбір муниципалитеттер AISH алушылары үшін жеңілдікпен ай сайынғы билеттер ұсынатын көлік қызметтерін ұсынады.

Құқықтық негіздеме және өтемақы

2007 жылғы 1 мамырдағы AISH заңына сәйкес, 2010 жылғы 1 қарашада жаңартылған, Альберта провинциясының қатыгез мүгедектігіне арналған Кепілденген кірісіне (AISH) ие болу үшін Альбертаның ересек тұрғыны ауыр – және, мүмкін, қанағаттандырылмайтын мүгедектігі болуы керек, бұл олардың "күнкөріс табу қабілетін" елеулі түрде шектейді. АХАБ директоры білікті медициналық немесе психологиялық маманның тиісті есептеріне сүйене отырып, талапкерлік туралы шешім қабылдайды. 2012 жылғы сәуірде провинциялық үкімет AISH алушысының жұмыс табысының қайтарудан бұрынғы лимитін нақтылады. Ай сайын C$1,072 мен C$2,009 аралығында таза жұмыс табысы бар клиенттер үшін AISH кірісінің 50% мөлшерінде жеңілдік болды, ал C$2,009-дан асып кеткен сома AISH сомасынан долларлап, ең жоғары жалпы кіріс үшін (жұмыс + AISH) C$3226.00 долларға дейін шегеріледі. 2011 жылы отбасылар үшін сол 50% жеңілдік C$2,612 мен C$3,349 аралығындағы таза кіріске қолданылды, ал C$3,349-дан асып кеткен сома долларлап шегеріліп, ең жоғары жалпы кіріс C$4,666.00 долларға тең болды. 2020 жылғы сәуірде провинциялық үкіметтердің AISH төлем формулалары Канада үкіметінің Төтенше жағдайларға жауап беру жәрдемақысы (CERB) негізінде қайта есептелді, бұл COVID-19 пандемиясы кезінде COVID-19 рецессиясына жауап ретінде барлық талапкер канадалықтарға ай сайын C$2000 төлемді қамтамасыз етті. Сәуір айында Альбертаның UCP үкіметі "AISH жәрдемақысын алатын отбасылар CERB-ден алғашқы C$875 толық жеңілдік алады, бірақ одан артық сома 75 пайыздық мөлшерде шегеріледі" деп мәлімдеді. Жеке тұлға үшін алғашқы C$420 толық жеңілдік алады, ал одан жоғары сома шегеріледі. Мысалы, ең жоғары CPP мүгедектік төлемін алған алушы 2019 жылы AISH-тен C$683.63 алды. 2020 жылы олар CPP-дан C$1,377.66 және AISH-тен C$297.34 алады. AISH жәрдемақысы 65 жасқа толғанда тоқтатылады. Канадада 65 жасқа толғанда, адамдар федералды қаржылық қолдауға ие болуға мүмкіндік алады, мысалы, Қартаю кезеңіндегі қауіпсіздік (OAS), Кепілденген кіріс толықтыруы (GIS) және CPP.

Жеңіспен қамтудың өзгеруі

2012 жылы Альбертада өткен жалпы сайлауда жеңіске жеткен премьер-министр Эллисон Редфорд 2012 жылы AISH айлық жәрдемақысын 400 доллардан 1588 долларға дейін көбейтті. 2019 жылдың қаңтар айынан бастап, AISH жәрдемақыларына инфляциямен бірге өсу үшін өмір сүру құнын түзету қосылғаннан кейін, ай сайынғы AISH төлемдері 1685 канад долларына дейін өсті. 2019 жылдың 24 қазанында қаржы министрі Трэвис Тоус Джейсон Кеннидің премьер-министрлігі кезінде ұсынған провинциялық бюджетте "шығыстар бағдарламаларын қысқарту және жүздеген бюрократиялық жұмыс орындарын жою", сондай-ақ корпоративтік салықты қысқарту, бұл Біріккен консервативтік партияның (БКП) негізгі сайлау науқанындағы уәделерін орындау үшін, бюджетті теңгерімдеудің 4 жылдық жоспарында көрсетілген. Шығындарды қысқарту AISH жәрдемақысын төрт жыл бойы Тұтыну бағалары индексінен шығаруды қамтиды. AISH мөлшерлемесі жылына 1,57%-ға өсудің орнына айына ең көп 1685 канад долларына белгіленді (төрт жылдық мерзімде 108,00 доллар). Сонымен қатар, AISH төлемдерінің мерзімі 28 ақпан, 1 сәуір, 1 мамыр, 1 маусым, 30 маусым, 31 шілде, 1 қыркүйек, 30 қазан, 1 желтоқсан және 31 желтоқсан болып өзгертілді. 2020 жылдың басынан бастап төлем күндері өзгертілді, сондықтан төлемдер айдың бірінші күніне түседі, егер бұл күн демалыс күніне түспесе. Мұндай жағдайда төлем күні демалыс күнінің алдындағы жұма күні болады. 2022 жылы премьер-министр Дэниел Смит инфляцияға қарсы іс-қимыл заңының бөлігі ретінде 2023 жылдың қаңтарынан бастап AISH мөлшерлемесін индекстеуді жариялады.

АИШ-қа жауапты министрлік

Ақсақалдар ісіне жауапты министрлік AISH бағдарламасына да жауапты болды. 2012 жылы AISH бағдарламасы жауапкершілігі жаңадан құрылған Адамгершілік қызметтері министрлігіне берілді. 2020 жылға қарай AISH бағдарламасына Қоғамдық және әлеуметтік қызметтер министрлігі (CSS) жауапты болды. 2019 жылдың 30 сәуірінде Ражан Сауни Джейсон Кенни премьер-министрлігі кезінде CSS министрі болып тағайындалды. 2022 жылы Даниэль Смит премьер-министр болып сайланғаннан кейін CSS министрлігі Ағалар, Қоғамдық және Әлеуметтік қызметтер министрлігі деп қайта аталды.

ұқсас провинциялық бағдарламалармен салыстыру

Альберта, Британдық Колумбия, Саскачеван және Онтариодағы AISH-пен қатар, мүгедектерге арналған табыс қолдау бағдарламалары да негізінен ұқсас. Британдық Колумбияда бұл бағдарлама "Британдық Колумбияның мүгедектерге жұмыспен қамту және көмек" (BCEA) деп аталады; Онтариодағы баламасы – Онтарионың мүгедектерді қолдау бағдарламасы (ODSP); ал Саскачеван баламасы – Саскачеванның мүгедектерге кепілдірілген табысы (SAID). Бұл провинциялық бағдарламалардың жәрдемақысы отбасылық жағдайына қарай өзгереді. Мысалы, BCEA 2020 жылы баласы жоқ жалғыз алушыға айына 1 183,42 канад доллары, ал екі баласы бар жалғыз ата-анаға айына 1 609,08 доллар төлейді. Саскачеван бағдарламасы айына 981 доллардан 1114 долларға дейін, сондай-ақ электр энергиясының құнын (адам қай қалада тұратынына байланысты) төлейді. AISH-тің жеке жалпы таза активтерінің лимиті 100 000 канад долларына (негізгі тұрғын үйдің активтері мен көлік құралы, мысалы, автомобильді қоспағанда) тең болса, SAID-тің бір адам үшін 1500 канад доллары, ал баласы жоқ жұп үшін 3000 канад доллары лимиті бар. Осы сомадан артық әрбір доллар клиенттен долларға дейін қайтарып алынады.