Кіріспе

Христиандықтеологиядағы ойлау мектебі. Екі келісім теологиясы – христиандық теологияда Еврей Киелі кітаптарының, христиандар Ескі өсиет деп атайтындарының маңыздылығына қатыстығы ойлау мектебі. Көптеген христиандар Ескі өсиеттің Жаңа келісіммен алмастырылғанына сенеді, бірақ моральдық заң күшінде қалады (қ. келісім теологиясы); ал аздағандары Мұса келісімінің жойылғанын айтады. Екі келісім теологиясы ерекшелігі – Мұса келісімінің яһудилер үшін әлі де жарамды, ал Жаңа келісім тек яһуди емес, яғни басқа ұлт өкілдеріне қатысты екендігінде. Исламдық көзқарас, 28-ші сүреге сүйене отырып, Мұса заңы Құранмен бірге басты нұсқаулық ретінде әрекет етеді деп санайды.

Мәсіхтік иудаизм

Дэвид Стерн, мәсіхшіл яһуди теологы, екі келісімді теология Маймонидтен бастау алады деп жазды. Оны 20 ғасырда яһуди философы Франц Розенцвейг ұсынды, ал Рейнхольд Нибур және Джеймс Паркс сияқты теологтар оны кеңейтті. Осы іргетас қалаушылар Исаның жанындағы хабар яһудилерге емес, жұртқа арналған деп санайды және оны мынадай түсіну керек: «Мен жолмын, шындық және өмірмін, және ешбір жұрт Атаға Мен арқылы келмейінше келмейді». Стерн екі келісімді теологияның мәселесі – «Иешуаның «Атаға Мен арқылы келмейінше ешкім келмейді» деген сөзін «Ешбір жұрт келмейді» деп алмастыру мәтіннің және бүкіл Жаңа Өсиеттің анық мағынасына қатысты қабылдауға келмейтін зорлықтық әрекет» дейді.

Елшілердің жарлығы

Елшілердің іс-әрекеттері кітабындағы Апостолдар жарлығы көбінесе Нұх заңымен салыстырылады. Көптеген христиан дінтері бүгінде Апостолдар жарлығын ұстанбаса да, грек православиесі оны толыққанды сақтап келеді.

Сын

Пауылдың Римдіктерге жазған хатының басты тақырыбы құтқарылу мәселесінде яһудилер мен басқа ұлттардың Құдай алдында тең екендігі болып саналады (2:7-12; 3:9-31; 4:9-12; 5:12,17-19; 9:24; 10:12-13; 11:30-32). Римдіктерге 1:16-да Евангелиенің яһудилер мен басқа ұлттар үшін бірдей екенін айту, екі келісім теологиясы үшін маңызды мәселе тудыруы мүмкін. Кейде бұл аят екі келісім теологиясын қолдайтын дәлел ретінде келтіріледі. Дегенмен, осы пікірдің қиындығы Ғалаттықтарға арналған хаттың 5-таравының контекстінде жатыр. Ғалаттықтарға 5:4-те былай делінген: «Заң арқылы ақталу іздегендер, сіздер Мәсіхтен бөлініп, Құдайдың рақымынан ада болдыңдар». Бұл туралы Ғалаттықтарға арналған хаттың 2-таравы, әсіресе 2:21-аятымен салыстырып қараңыз, онда былай делінген: «Мен Құдайдың рақымын жоққа шығармаймын, себебі ақталу Заң арқылы келсе, Мәсіхтің өлгенінің мәні қалмайды». Ғалымдар әлі күнге дейін Пауылдың «Заңның істері» деген сөз тіркесінің мағынасын талқылауда (Павл туралы жаңа перспектива және Федералды көзқарас). Ғалаттықтарға 2:15-16-да, Антақиядағы оқиғадан кейін, Пауыл (өзінің яһуди бауыры Петірге сөйлеп) осыған ұқсас қиындық тудырады: «Біз табиғатынан яһудиміз және басқа ұлттардың арасынан күнәкар емеспіз. Дегенмен, адам Заңның істерімен емес, Иса Мәсіхке иман арқылы ақталады деп білгендіктен, біз де Мәсіхке иман келтірдік, осылайша Заңның істерімен емес, Мәсіхке иман арқылы ақталуға жеттік, себебі Заңның істерімен ешбір жан ақталуға жете алмайды». Осы христиандық хабарламаның эксклюзивтілігі туралы басқа жазушылар да айтады. Жохан 14:6-да Иса былай дейді: «Мен жолмын, шындықмын және өмірмін. Әкеге Мен арқылы болмаса ешкім келмейді». Елші Петір Иса туралы яһудилерге Актілер 4:12-де былай дейді: «Құтқарылу басқа ешбір жерде жоқ, өйткені аспан астында бізге берілген басқа есім жоқ, арқылы ғана құтқарылуға болады». Жоханның бірінші хатында: «Өтірікші кім? Исаның Құдайдан келген Мәсіх екенін мойындамайтын адам. Ол – жалған құдай, Әкені де, Ұлды да мойындамайды. Кім Ұлды мойындамаса, оның Әкеге де қатысы жоқ. Ал кім Ұлды мойындаса, оның Әкеге де қатысы бар».