Кіріспе
Колумбия мен АҚШ арасындағы қарым-қатынас 19-шы және 20-шы ғасырдың басындағы өзара сыйластықтан басталып, қазіргі кезде екі ел үкіметін бірнеше маңызды мәселе бойынша байланыстыратын серіктестікке жетті; олар – коммунизмге қарсы күрес, есірткіге қарсы соғыс және 2001 жылғы 11 қыркүйектегі шабуылдардың салдарынан туған терроризм қаупі. Соңғы елу жылда әртүрлі американдық үкіметтер мен олардың өкілдері жоғарыда аталған мәселелерге қатысты саясатты іске асыру арқылы Колумбия ішкі ісіне араласты. АҚШ-тың Колумбиядағы қазіргі саясатын сынға алатын, мысалы, құқық профессоры Джон Барри, АҚШ-тың ықпалы ішкі жанжалдарды күшейте түсіп, Колумбиядағы адам құқықтарының бұзылу ауқымын және сипатын едәуір кеңейтті деп мәлімдейді. Мемлекеттік хатшының орынбасары Марк Гроссман сияқты қолдаушылар АҚШ Колумбияда адам құқықтары мен заң үстемдігін нығайтуға көмектесті деген пікірді қорғайды; сонымен қатар, есірткі және терроризмге қарсы күреске де үлес қосты. Рио шартына және SICOFAA-ға мүше, RIMPAC-тің тұрақты қатысушысы Колумбия 2003 жылы АҚШ бастаған Ирак соғысын қолдаған Оңтүстік Америкадағы жалғыз ел болды. Колумбия үкіметі сондай-ақ Солтүстік Кореяның 2006, 2009 және 2013 жылдардағы ядролық сынақтарын қатаң айыптап, Талибанмен күрестегі Халықаралық қауіпсіздікке көмектесу күштеріне көмек көрсету үшін Ауғанстанға әскер жіберуді шешті, Косовоны тануда Батыс пен оның одақтастарына қосылды және БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің 1973 жылғы қарарына дауыс беріп Ливия азаматтық соғысына шеттен әскери араласуды ресми түрде қолдады. Осама бен Ладеннің қазасына байланысты Колумбия президенті Хуан Мануэль Сантос Обаманы құттықтап, баспасөз хабарламасында бұл операция "террористер ерте не кеш, әрқашан жазаланатынын тағы бір рет дәлелдеді. Терроризмге қарсы күресте тек бір ғана жол бар: табандылық, табандылық және табандылық" деді. 2013 жылдан бастап Колумбия АҚШ басқаратын НАТО әскери альянсына қосылу ниетін білдірді. Президент Хуан Мануэль Сантос: "Маусым айында НАТО Колумбия үкіметімен, Қорғаныс министрлігімен келісімге қол қояды, бұл ұйымға қосылу мақсатында жақындасу және ынтымақтастық процесін бастайды" деді. Жауабында АҚШ мемлекеттік хатшысының көмекшісі Роберта Джейкобсон: "Біздің мақсатымыз Колумбияны көптеген халықаралық ұйымдардың қабілетті және күшті мүшесі ретінде қолдау, және бұл НАТО-ны да қамтуы мүмкін" деді. 2012 жылғы АҚШ-тың жаһандық көшбасшылық есебіне сәйкес, колумбиялықтардың 47%-ы АҚШ көшбасшылығын мақұлдаған, 23%-ы мақұлдамаған, ал 29%-ы белгісіздігін білдірген; бұл Америкадағы барлық сауалнамалар бойынша АҚШ рейтингісінің алтыншы ең жоғары көрсеткіші. 2015 жылы жүргізілген сауалнамада колумбиялықтардың 78%-ы президент Обамаға деген жағымды пікір білдірді.
19 ғасыр
Испания мен Американың тәуелсіздік соғыстары кезінде АҚШ ресми түрде бейтарап болды, бірақ испандық американдық агенттерге қару-жарақ және жабдықтар алуға рұқсат берді. 1821 жылы Мануэль Торрестің қабылдауымен Колумбия АҚШ-тың мойындаған алғашқы «бұрынғы» испан колониясы болды, ал АҚШ тәуелсіз испандық американдық мемлекетті мойындаған екінші үкімет болды (Бразилия корольдігінен кейін). Сол кезде Ұлы Колумбия қазіргі Колумбия, Эквадор, Венесуэла және Панама аумақтарын қамтыды. АҚШ 1823 жылы Санта-Фе-де-Боготада дипломатиялық миссиясын құрғаннан бері өзара қарым-қатынастар орнатылған. Келесі жылы Андерсон-Гуаль шарты АҚШ-тың тағы бір американдық елмен жасасқан алғашқы екіжақты шарты болды. АҚШ-тың Боготадағы үкіметпен қарым-қатынасы Эквадор мен Венесуэла 1830 жылы федерациядан шыққан кезде де үзілген жоқ. 1846 жылы АҚШ-тың Полк әкімшілігі сол кезде Панамаға ие болған Колумбиямен келісімге қол қойды. 1855 жылы тасмос арқылы темір жол ашылды. Келісім бойынша АҚШ әскерлері 19 ғасырда Панамаға алты рет қонды, көтерілістерді басып, темір жолдың жұмысына кедергі келтірмеуді қамтамасыз етті.
ХХ ғасырдың басында
1903 жылы АҚШ пен Колумбия жаңа шартқа келісім жасасты. Темір жол иесі болған компанияның өкілі, егер Колумбия Сенаты шартты қабылдамаса, Панаманың бөлініп шығатынын алдын ала болжап, қорқытты. 1903 жылы АҚШ тарапынан жасалған қауіпке қарамастан, Колумбия Сенаты Хайерран шартын ратификациялаудан бас тартты. Содан кейін Панаманың жаңа үкіметінің өкілі АҚШ-қа Панама каналын салу және пайдалануға қатысты тиімді шарт жасасты. 1928 жылы Колумбияда АҚШ-тың бизнес мүдделеріне қауіп төнді. Колумбиядағы United Fruit компаниясына қарасты банан плантацияларының жұмысшылары 1928 жылдың желтоқсан айында ереуілге шықты. Жұмысшылар "жазбаша шарт, сегіз сағаттық жұмыс күні, аптасына алты күнлік жұмыс және тағам купондарының жойылуын" талап етті. Бірнеше апталық келісімге келуге қарамастан, Мигель Абадия Мендестің Колумбия үкіметі Боготадан әскери полк шақырып, ереуілді басуға бұйрық берді. Әскерлер Магдалена облысының Сиенага қаласындағы басты алаңдағы ғимараттардың шатырларына пулеметтерін орнатып, кіреберіс жолдарды жапты. Бес минуттық ескертуден кейін, олар "От!" деп бұйрық беріп, жексенбілік құлшылықтан кейін жиналған плантация жұмысшылары мен олардың отбасыларына оқ ашты. Санта-Марта қырғынында 47-ден 2000-ға дейін жұмысшы қаза тапты. Сол аптада United Fruit плантациясындағы қырғын орнына барғаннан кейін, Колумбияның популистік конгрессмені Хорхе Элиэсер Гайтан, әсіресе кедейлер арасында, ел бойынша танымал бола бастады. Гайтан Боготаға оралып, Конгресте жұмысшылардың мүддесін қорғап, армияның әрекеттері Колумбияның емес, АҚШ-тың мүддесін қорғады деп, ынтамен айтты.
ХХ ғасырдың ортасы
1948 жылы президенттікке үміткер Гайтан Америка мемлекеттері ұйымын құруға себеп болған конференция кезінде Боготада қаза табады. Гайтанның қазасы Колумбия азамат соғысы – Ла Виоленсияның басталуын білдірді, ол елуінші жылдардың ортасына дейін жалғасып, шамамен 300 000 колумбиялықтың өмірін қиды. Соғыстың соңына қарай, либералдық және коммунистік қарулы шаруалар топтары, зорлық-зомбылықтан қашқан немесе жерлерін жоғалтқан шаруалармен бірге оңтүстікте шағын тәуелсіз анклавтар құрды. Автор Стокс, Джени Пирстің сөздерін келтіре отырып, бұл анклавтардың ауыл шаруашылығы мен өздерін қорғаудан басқа “ешқандай кең ауқымды саяси жоспары болмағанын” айтады. Колумбия үкіметі консервативті конгрессмендердің қысымымен бұл анклавтарды “тәуелсіз республикалар” деп атады және оларды әлеуетті қауіп деп қарастырды. Сонымен қатар, АҚШ үкіметі бұл шаруа анклавтарын Колумбиядағы АҚШ бизнес мүдделеріне қауіпті деп санады. 1964 жылдың мамырында Кеннедидің “Прогресс үшін альянс” бағдарламасы аясында ЦРУ қолдауымен “Лазо” жоспары іске қосылды. АҚШ колумбиялық әскерилерді ең ірі шаруа анклавтарына шабуыл жасауға оқытты. Олар қауіпті жою үшін напалммен жабдықталған бомбалаушы ұшақтарды пайдаланды. Анклавтардың көптеген қарулы тұрғындары қашып кетті, екі жылдан кейін осы топтың бір бөлігі FARC (Колумбияның революциялық қарулы күштері) құрды. FARC Батыс жарты шардағы ең көне және ең ірі революциялық “партизандық” қозғалысқа айналды (партизандық – Қытай, Куба және Вьетнам революцияларынан шабыттанған бүлікші жасақтарға қатысты). Стокс және басқа да сыншылар АҚШ үкіметінің FARC және басқа да солшыл партизандық қозғалыстарды жоюға баса назар аударғанын, ал Колумбия қоғамындағы тұрақсыздыққа себеп болатын басқа да элементтерді назарға алмағанын, тіпті қолдағанын айтады.
1959 жылғы "АҚШ арнайы зерттеу тобы" және 1962 жылғы LAZO жоспары
Ла-Вайоленсия аяқталып жатқан кезде, 1959 жылдың қазан айында Колумбияның ішкі қауіпсіздігін зерттеу үшін әлемдік қарсы көтеріліс сарапшыларынан құралған «АҚШ арнайы зерттеу тобы» келді. Басқа да саяси ұсыныстармен қатар, АҚШ тобы «Колумбия және АҚШ билігінің мүдделерін «араласушылық» айыптауларынан қорғау үшін, ішкі қауіпсіздікке арналған кез келген арнайы көмек жасырын және тиімсіз болуы керек» деп кеңес берді. Бұл ұсыныс – АҚШ үкіметінің құпия құжаттарында жиі кездесетін, кейіннен құпиясы ашылатын, жауапкершіліктен қашудың бір түрі. 1962 жылдың ақпан айында, 1959 жылғы «АҚШ арнайы зерттеу тобынан» үш жыл өткен соң, Форт-Брэггтегі жоғары деңгейдегі АҚШ арнайы соғыс тобы, Арнайы соғыс орталығының командирі генерал Уильям П. Ярборо басқаратын команда Колумбияға екінші зерттеу сапарымен келді. Бірлескен штаб басшыларына жолданған есебіне құпия қосымшада Ярборо тұрақты емес күштерді сақтап, болашақта қауіп тудыруы мүмкін коммунистерді жою үшін оларды дереу орналастыруды ұсынды: «Елдік команда бірлесіп, қажет болған жағдайда қарсылық операцияларында жасырын оқуға азаматтық және әскери қызметкерлерді іріктеу жұмысын қазір бастауы керек. Бұл Колумбияның ішкі қауіпсіздік жүйесі одан әрі нашарлаған жағдайда пайдалану үшін азаматтық және әскери құрылымды дамыту мақсатында жасалуы тиіс. Бұл құрылым қажетті реформаларға қол жеткізу үшін қысым жасауға, қарсы агенттік және қарсы насихат жұмыстарын жүргізуге және қажет болған жағдайда белгілі коммунистік идеологтарға қарсы әскери операциялар, саботаж және/немесе терроризм актілерін жүзеге асыруға пайдаланылуы керек. Егер Колумбияда мұндай құрылым болса, оны қазір қолдану керек». «Партизандық қызмет туралы білетініне сенетін» ауыл тұрғындарынан үнемі сұрақ алуды қоса алғанда, тексеру рәсімдері мен әдістері ұсынылды. «Бандиттерді толыққанды тексеру, соның ішінде натрий пентатол және полиграфты пайдалану арқылы барлық ақпаратты алу керек. Әскер мен полицияға да тәжірибелі тергеушілер қажет». Шындық сарысуын қолдану кейіннен ШОА нұсқаулықтарында ұсынылды. Бұл жаңа қарсы көтеріліс саясаты 1964 жылы «Лазо» жоспарымен бастау алды. Бұл жарлыққа сәйкес, ауыл шаруашылығы кооперативтерімен байланысты 11 жеке азаматтық барлау желісі құрылды.
"A concerted country team effort should be made now to select civilian and military personnel for clandestine training in resistance operations in case they are needed later. This should be done with a view toward development of a civil and military structure for exploitation in the event the Colombian internal security system deteriorates further. This structure should be used to pressure toward reforms known to be needed, perform counter agent and counter propaganda functions and as necessary execute paramilitary, sabotage and/or terrorist activities against known communist proponents. It should be backed by the United States If we have such an apparatus in Colombia it should be employed now." Interrogation procedures and techniques, including regular questioning of rural villagers "who are believed to be knowledgeable of guerrilla activities" were advised. "Exhaustive interrogation of the bandits, to include sodium pentathol and polygraph, should be used to elicit every shred of information. Both the Army and the Police need trained interrogators." The use of truth serum would later be encouraged in SOA manuals. This new counter insurgency policy debuted with Plan LAZO in 1964. Because of the decree, eleven separate civilian intelligence networks had been established with agricultural co operatives.