Кіріспе
АҚШ заңдық термині. АҚШ конституциялық құқығында күдікті санаты – кемсітуге ұшырауы мүмкін екенін көрсететін бірнеше критерийлерге сай келетін адамдардың класы немесе тобы. Мұндай санаттарға жататын топтарға қатысты заңға, ережеге немесе басқа да мемлекеттік әрекетке, кейде жеке тұлғаның әрекетіне конституциялық емес кемсітушілік туралы талап қойылғанда соттар ерекше назар аударады. Егер заң немесе мемлекеттік әрекет "күдікті санатқа" жататын топқа әсер етсе, соттар заңның немесе әрекеттің конституциялық жарамдылығын бағалау кезінде қатаң тексеру стандартын қолданады.
In United States constitutional law, a suspect classification is a class or group of persons meeting a series of criteria suggesting they are likely the subject of discrimination. These classes receive closer scrutiny by courts when an Equal Protection claim alleging unconstitutional discrimination is asserted against a law, regulation, or other government action, or sometimes private action. When a law or government action affects a group that falls under a "suspect classification," courts apply the strict scrutiny standard in reviewing the constitutional validity of a law or action.
Күдіктілер класы
Жоғарғы Сот Хирабаяши АҚШ-қа қарсы, 320 АҚШ 81 және Корематсу АҚШ-қа қарсы, 323 АҚШ 214 (1944) істерінде күдікті санаттар бойынша сот прецедентін белгіледі. Жоғарғы Сот нәсілді, ұлттық тегін және дінді күдікті санаттар деп мойындайды; осыған байланысты, осы санаттарға қатысты кемсітушілікке ұшыраған кез келген мемлекеттік әрекеттерге қатысты қатаң тексеру жүргізіледі. Перри Шварценеггерге қарсы істе АҚШ Калифорния Солтүстік округінің аудандық соты өзінің фактілер бойынша қорытындысында, жыныстық бағдарлама күдікті санат ретінде қарастырылуы мүмкін екенін атап өтті, бірақ ұсынылған мәліметтер бойынша 8-ші қадам тіпті одан да кеңейтілген рационалды негізді тексеруден де өте алмады. АҚШ Небраска округінің аудандық соты «Тең қорғау үшін азаматтар» Брунингке қарсы істе де осы пікірді қолдады, бірақ Сегізінші апелляциялық округінің соты осы шешімді жойды. Қазіргі заң бойынша, жыныстық бағдарлама және гендерлік идентитік федералдық күдікті санаттарға жатпайды, бірақ көптеген штаттар оларды осылай қарастырады.
Шетелдік
Шетелдік болу немесе шетелдік статусы, яғни АҚШ азаматы болмау – ерекше санат. Штат заңдары тұрғысынан, заңды шетелдіктер күдік тудыратын топқа жатады (Грэм против Ричардсона, 403 АҚШ 365 (1971)). Осыған байланысты, штаттың әрекеттері қатаң тексеруден өтеді. Алайда, АҚШ Конгресінің иммиграцияны реттеу құқығы болғандықтан, шетелдік болуына байланысты кемсітушілік жасайтын федералдық үкіметтің әрекеттері рационалды негіз бойынша қарастырылады. Заңсыз иммигранттарға әсер ететін штаттық актілер, әдетте, рационалды негізді қараудан өтеді, бірақ егер мәселе балалардың білім алуымен байланысты болса, онда олар Плайлер против Доу, 457 АҚШ 202 (1982) шешіміне сәйкес, орташа деңгейде тексеріледі.
Квазикүмәнділік класы
Аралық тексеру "квази күдікті жіктемеге" жататын топтарға қолданылады. Жыныс және туудың заңдылығы квази күдікті жіктемелер болып саналады. 2012 жылы АҚШ Солтүстік Калифорния округінің соты осы типтегі жіктемені талқылады, бірақ гейлер мен лесбияндарды күдікті немесе квази күдікті жіктеме деп атамай, күшейтілген тексеруді қолданды. Виндзор АҚШ-қа қарсы ісінде (2012) DOMA-ның 3-тарауын конституцияға қайшы деп таныған 2-ші апелляциялық соты сексуалдық бағдарды квази күдікті жіктеме деп қарады және осы негізде адамдарды жіктейтін заңдар аралық тексеруге жататынын анықтады. Бұл сексуалдық бағдарға қатысты іс бойынша квази күдікті жіктемені қолданған алғашқы федералдық сот болды. Алайда, Жоғарғы Сот сексуалдық бағдардың кез келген анықталған жіктемеге жата ма, жоқ па деген мәселені шешкен жоқ.
Northern California discussed this type of classification, but applied heightened scrutiny without specifically labeling gays and lesbians a suspect or quasi suspect class in its decision. Striking down Section 3 of DOMA as unconstitutional in Windsor v. United States (2012), the 2nd Circuit Court of Appeals held sexual orientation to be a quasi suspect classification, and determined that laws that classify people on such basis should be subject to intermediate scrutiny. It was the first time a federal court had applied quasi suspect classification in a sexual orientation case. The Supreme Court, however, has not decided whether sexual orientation fits into any identified class.
Барлық басқалар
Рационалды негіздегі тексеру барлық басқа дискриминациялық заңдарға қолданылады. Рационалды негіздегі тексеру қазіргі уақытта барлық басқа дискриминациялық критерийлерді қамтиды, мысалы, жас, мүгедектік, әулеттік жағдай, саяси пікір, саяси байланыс немесе қылмыстық айыптама.
Қатаң бақылау
Қатаң тексеруге сәйкес, нәсіл, шетелдік немесе ұлттық тегі сияқты күдікті жіктемелер, егер үкіметтің (мемлекеттің) мүддесіне жету үшін одан кем шектеуші балама әдіс болмаса, маңызды мемлекеттік мүддені ілгерілету үшін қажетті болуы керек. Бұл құқықтық доктринаның практикалық салдары – азаматтың нәсілі, тері түсі, ұлты, діні немесе ұлттық тегіне байланысты мемлекеттік деңгейдегі дискриминация, егер ол ұлттық қауіпсіздік, қорғаныс немесе белеңді іс-қимылға қатысты болса және оның шектеулі мерзімі болса ғана конституцияға қарсы емес. "Корематсу АҚШ-қа қарсы" (жапондықтарды интернатқа қамау туралы) және "Греттер Болинджерге қарсы" (нәсілдік әртүрлілікке негізделген белеңді іс-қимылды қолдау туралы) істері қатаң тексеру бойынша нәсілдік дискриминациялық заңның қолданылған жалғыз мысалдары болып табылады. Қатаң тексеру кез келген негізгі құқықты шектеуге де, оған қатысқан топқа қарамастан, қолданылады.
Аралық тексеру
Аралық тексеру қолданылған жағдайда, соттар рационалды негізді тексеруге қарағанда дискриминациялық заңға қарсы шығуға көбірек бейім. Әсіресе егер заң жынысқа негізделген болса. Дегенмен, егер заң өте убедительді негіздемеге ие болса және жыныстар арасындағы нақты, фактілерге негізделген немесе биологиялық айырмашылықтарға қатысты болса, сот аралық тексеру кезінде осы дискриминациялық заңды қолдауы мүмкін. Миссисипи әйелдер университеті v. Хоган, 102 S. Ct. 3331 (1982), Нгуен v. INS, 121 S. Ct. 2053 (2001).
Рационалды негіз
Рационалды негіздегі тексеру қолданылған жағдайда, бұл жіктеудің басым бөлігінің рационалды болуға бейім екенін білдіреді, мысалы, қылмыскерлерді қылмыс жасалмаған адамдардан ажырату. Бұл кең саяси тәбеттілікке және сот ресурстарын басқа да істерге, яғни жіктеу күдіктірек болып көрінетін және осыған байланысты мұқият сот салмақтауын қажет ететін істерге жұмсауға мүмкіндік береді.
Мемлекеттік құқық бойынша жіктеулер
Жоғарғы соттың шешімдері әрбір штат ұстануға тиіс ең төменгі стандартты белгілейді. Сондықтан, азаматтарды нәсіліне қарай кемсітетін штат заңы, тиісті штат және төменгі федералды соттармен қатаң тексеру негізінде қаралуға тиіс. Әдетте, штат өз азаматтарына штат заңдарын қарастырғанда, федералды ең төменгі стандарттан артық құқықтар мен қорғауды беруге құқылы. Мысалы, 2008 жылы Калифорния Жоғарғы соты бір жынысты некелерді заңмен мойындаудан бас тартатын Калифорния заңын жою үшін қатаң тексеру негізін қолданды. Калифорнияда сексуалдық бағдар штат заңы бойынша күдікті санатына жатқызылады. Коннектикут және Айова штаттарының тиісті заңдары бойынша сексуалдық бағдарды жартылай күдікті санатына жатқызады.