Кіріспе

Бао Тонг (s=鲍彤; 5 қараша 1932 – 9 қараша 2022) – қытай жазушысы және белсенді. Ол Қытай Коммунистік партиясы Орталық комитетінің Саяси реформа басқармасының директоры және Чжао Цзяньнің (1980-1987 жылдары Қытай Премьер-министрі, 1987-1989 жылдары ККП Бас хатшысы) саяси хатшысы болды. Ол сондай-ақ Дэн Сяопиннің кезеңінде нарық реформасын және ашылу саясатын ынталы түрде қолдаған ҚКП 13-ші съезінің жобалау комитетінің директоры болды. Бұрын ол Қытайдың экономикалық реформа жөніндегі мемлекеттік комиссиясының мүшесі және директордың орынбасары қызметін атқарды. 1989 жылғы Тяньаньмэнь алаңындағы наразылықтар кезінде ол наразылық білдірген студенттерге түсіністік танытқан санаулы жоғары лауазымды қытай шенеуніктерінің бірі болды, бұл оның 4 маусым оқиғасына дейін тұтқындалуына себеп болды.

Ерте өмір

Бао Чжэцзян провинциясының Хайнин қаласында дүниеге келген, бірақ өсті және бастауыш және орта білімін Шанхайда алды. 1930-1940 жылдары белгілі саяси сарапшы және Қытайдың либералды зиялыларының басты журналы "Observer" журналының маңызды авторы болған Ву Шичанның (Баоның әкесінің ағасы) ықпалымен, Бао орта мектеп оқушысы кезінде саяси либерализм мен ҚКП тарапынан қолдау көрсетілген солшыл идеологияға ұмтылды. Ол көптеген мектептерден демонстрациялар ұйымдастырғаны үшін қуылған коммунистік астыртын ұйымның белсенді мүшесі болды. Бао партияның 13-ші съезінің жобалау комитетінің директоры болды, ол жезөкшелікпен күресуге және партия мен мемлекетті бөлуге бағытталған саяси реформалар пакетін сәтті қабылдады. Осыған дейін ол Қытайдың экономикалық реформалар жөніндегі мемлекеттік комиссиясының мүшесі, содан кейін директордың орынбасары болды. Бао 1987 жылдың қарашасынан 1989 жылдың мамырына дейін Политбюроның тұрақты комитетінің саяси хатшысы қызметін атқарды.

Мемлекеттік қызмет аяқтау

Бао Жао Цзяньмен бірге 1986 жылы венгр-американдық инвестор Джордж Соросқа Қытайдың реформасы мен ашылуы үшін Пекиндегі қорды (Қытай қоры) құруға көмектесті. 1989 жылы Чжао мен Бао тұтқындалғаннан кейін, ұйымның өкілдері қытай билігімен тұтқындалып, тексерілді. Жаоның жақтастары Қытай үкіметі Бао мен Жаоның «шетелдік қиындықтар тудырушы күштермен», соның ішінде Орталық барлау агенттігімен (ЦРУ) байланысы бар екенін айтты. Бао Тонг 1998 жылдан бастап Жао Цзяньның өліміне дейін Жао Цзяньның азаматтық және саяси құқықтарын қалпына келтіруді талап етті. Ол 2009 жылы мамыр айында Жао Цзяньның 2005 жылы қайтыс болғаннан кейін ашылған, үй қамауында болған кезде жасырын түрде жазған аудиотаспаларға негізделген естеліктерін жариялауға ықпал етті. Бао Тонгтың ұлы Бао Пу және келіні Рене Чианг Гонконгта «Реформалар жолы» (改革歷程) атты кітабын басып шығарды және (Ади Игнатиуспен бірге) осы кітаптың ағылшын тіліндегі нұсқасын «Мемлекеттік тұтқын: Премьер-министр Жао Цзяньның құпия күнделігі» деп атады. Бао Тонг қытай тіліндегі нұсқаның кіріспе сөзін жазды. Бао Тонг үкімет пен оның саясатын ашық сынаған мақалалар жаза берді. Ол Гонконгтағы демократиялық дамуды қолдады және Қытайдағы саяси реформалардың қажеттілігін білдіруді жалғастырды. Ол «Хартия 08» манифестіне қол қойды және 2008 жылдың желтоқсанында тұтқындалған Хартияның ұйымдастырушысы Лю Сяобоның босатылуын талап етті. 2005 жылғы 19 қаңтарда «Вашингтон Пост» газеті Бао Тонг пен оның әйелі 17 қаңтарда қайтыс болған Чжао Цзяньның отбасына көңіл білдіру үшін үйінен шығуға тырысқанда, 20-дан астам азаматтық киім киген қауіпсіздік қызметкерлерінің шабуылынан жарақат алғанын хабарлады. Билік оған дәрігерге тек қана жилетіне бекітілген ақ гүлді (жоқтаудың дәстүрлі символы) алып тастаған жағдайда ғана рұқсат берді. Ол бас тартты. Бір полицей оның әйеліне шабуыл жасап, оны жерге жығып жіберді, нәтижесінде оның омыртқасында сындырылған сүйек болды және үш ай ауруханада жатты. 2007 жылғы 1 қаңтарда Reuters агенттігі шетелдік тілшілерге қатысты ережелерді жеңілдеткен жаңа үкіметті сынады. Бао Тонгтың үйіне барып, 2008 жылғы жазғы Олимпиада ойындары туралы сұхбат алды. Содан бері бірнеше шетелдік тілшілер де солай істеді. Қауіпсіздік қызметкерлері кейде қорқытуға тырысады немесе келуден бас тартады, бірақ егер алдын ала келісім болса, көптеген шетелдік тілшілерге кіруге рұқсат берілді. Бұл ретте жергілікті қытай тілшілеріне қатысты ережелерді жеңілдету қарастырылмады. Sky News тілшісі Питер Шарп өзінің блогында Бао Тонгқа жасаған сапарын сипаттады. Олардың үй телефоны тыңдалды және үнемі өшіріліп отыратын, әсіресе шетелден хабарласып, Бао Тонгпен сөйлесуді сұраған кезде. Ол қайда барса да, оның артынан еріп жүрді және кейде «сезімтал» оқиғаларға немесе орындарға кіруіне тыйым салынды, мысалы, Жао Цзяньнің тірі кезіндегі үйі және 2005 жылы қайтыс болғаннан кейін оның жерлеу рәсімі. Бао 1989 жылы тұтқындалғаннан бері үш рет Пекиннен шығуға рұқсат алды, соңғы рет 2009 жылы 22 мамырдан 7 маусымға дейін қоғамдық қауіпсіздік қызметкерлерінің шақыруымен және сүйемелдеуімен демалысқа, Тяньаньмэнь алаңындағы қырғынның 20 жылдығын өткізбеу үшін. Гонконгта тұратын Бао Пудың ұлына арнайы келісім бойынша ғана келуге рұқсат берілді; әдеттегі жағдайда ол виза ала алмады. Бао 2022 жылғы 9 қарашада 90 жасында Бейжіңде қайтыс болды; Бао Пу Твиттерде оның қайтыс болғанын хабарлады. Баоның жақын досы, журналист Гао Ю оның миелодиспластикалық синдромнан қайтыс болғанын және жерлеу 2022 жылғы 15 қарашада өтетінін мәлімдеді. Жао Цзиянды еске алуда: «оның өмірі қытай халқының адам құқықтары мен демократиясын қорғаудың ерлік және күшті міндетінің бір бөлігі болды. Жаоның қайғысына орай адам құқықтарын қорғау. Жаоның қайғысына ортақ демократия мен заң үстемдігі».