Кіріспе
Философиялық дүниетанымы "табиғи емес" деп санауды қабылдамайды. Метафизикалық натурализм (онтологиялық натурализм, философиялық натурализм және антисупернатурализм деп те аталады) – табиғи ғылымдар зерттейтін табиғи элементтерден, принциптерден және қатынастардан басқа ештеңе жоқ деп тұжырымдайтын философиялық дүниетанымы. Методологиялық натурализм ғылымның философиялық негізі болып табылады, ал метафизикалық натурализм оның тек бір ғана мүмкін онтологиялық негізін ұсынады. Жалпы алғанда, оған сәйкес теологиялық көзқарас діни натурализм немесе рухани натурализм болып табылады. Нақтырақ айтқанда, метафизикалық натурализм көптеген діндерге тән табиғаттан тыс тұжырымдамалар мен түсіндірмелерді жоққа шығарады.
the worldview
Metaphysical naturalism (also called ontological naturalism, philosophical naturalism and antisupernaturalism) is a philosophical worldview which holds that there is nothing but natural elements, principles, and relations of the kind studied by the natural sciences. Methodological naturalism is a philosophical basis for science, for which metaphysical naturalism provides only one possible ontological foundation. Broadly, the corresponding theological perspective is religious naturalism or spiritual naturalism. More specifically, metaphysical naturalism rejects the supernatural concepts and explanations that are part of many religions.
Анықтама
Карл Саганның сөздерімен айтқанда: "Космос – бар болған, бар және болатын нәрсенің бәрі". Артур С. Дантоның пікірінше, натурализм – философиялық монизмнің бір түрі, ол бойынша бар немесе болатын барлық нәрсе табиғи, себебі олар түсіндіруге жатады, әсіресе табиғи ғылымдардағы үлгілер арқылы, ал заттар мен құбылыстар салаларынан салаға жалғасады. Осылайша, натурализм ғылыми түсіндіру ауқымынан тыс кез келген нәрсе бар немесе болуы мүмкін деген көзқарасқа қарсы тұрады. "Табиғаттанушылық" деген жалпы терминнің бұлыңғырлығына қатысты Дэвид Папино осы заманғы қолданысын 20-шы ғасырдың басындағы Америка философтары – Джон Дьюи, Эрнест Нагель, Сидни Хук және Рой Вуд Селларсқа байланыстырады: "Осылай түсінілгенде, 'табиғаттанушылық' қазіргі заманғы философтарға қатысты аса маңызды термин емес. Қазіргі заманғы философтардың көпшілігі натурализмді сипатталғандай қуана қабылдайды, яғни олар 'табиғаттан тыс' ұғымдарды қабылдамайды және ғылымның 'адам рухы' туралы маңызды шындықтарға жететін жол екенін (бірақ міндетті түрде жалғыз емес) мойындайды". Папино философтардың натурализмді "позитивті" термин ретінде қарастыратынын және "қазіргі уақытта белсенді философтардың көбі өздерін 'натуралист емес' деп жариялауға құштар емес" екенін атап өтеді, сонымен қатар "дінмен айналысатын философтар 'натурализмге' көбінесе онша ынталы емес" екенін және оның танымалдығына байланысты "сөзсіз" айырмашылықтарға қарамастан, егер оны тар мағынада қарастырса (мысалы, Джон Макдауэлл, Дэвид Чалмерс және Дженнифер Хорнсбидің наразылығына қарамастан), осы талаптарға жатпайтын философтар "натурализмнің" шегін көтеруге" дайын екенін айтады. Философ және теолог Альвин Плантинга, натурализмнің жалпы сыншысы, былай дейді: "Натурализм, әдетте, дін емес. Алайда, бір маңызды жағынан ол дінге ұқсайды: ол діннің танымдық функциясын атқара алады деуге болады. Дін әдетте жауап беретін терең адамзат сұрақтарының кең ауқымы бар. Натурализм, дәл осылай, осы және басқа да сұрақтарға жауаптар жиынтығын ұсынады".
Ғылым мен натурализм
Метафизикалық натурализм – Кейт пен Виталий (2000) сипаттаған ғылымның философиялық негізі. "Ғылыми әдістің негізінде белгілі бір философиялық тұжырымдар жатыр, атап айтқанда, 1) шындық объективті және тұрақты, 2) адамдар шындықты дәл қабылдауға қабілетті, және 3) нақты әлемнің құраушылары үшін рационалды түсіндірмелер бар. Осы тұжырымдар – ғылымның негізі болып табылатын натурализм философиясының негізі. Философия, кем дегенде, біз қабылдайтын әрбір шешімнің және ұстанымымыздың түйінінде жатыр, сондықтан дұрыс философия ғылыми зерттеулер үшін қажеттілік екендігі анық". Стивен Шаферсман әдістемелік натурализмнің "ғылыми әдіс шеңберінде философиялық натурализмді қабылдау немесе қабылдамау, тіпті оған толық сенбеу" екендігімен келіседі. Ғылым метафизикалық емес және оның сәттілігі кез келген метафизиканың түпкі шындыққа тәуелді емес, бірақ ғылымның табысқа жетуі үшін әдістемелік натурализмді стратегия немесе жұмыс гипотезасы ретінде қабылдау қажет. Сондықтан біз натурализмнің түпкі шындығына қатысты агностик бола аламыз, бірақ оны қабылдап, табиғатты бар болғаны табиғат сияқты зерттеуіміз керек.
Әр түрлі байланысты наным-сенімдер
Қазіргі заманғы табиғаттанушылар метафизикалық натурализм шеңберінде кең спектрлі наным-сенімдерге ие. Көптеген метафизикалық натуралистер материализмнің немесе физикализмнің бірін қбылдаған.
Табиғи ғылымдар
Метафизикалық натурализмге сәйкес, егер табиғат – бардың барлығы болса, дәл сол сияқты табиғи космологиялық процестер, мысалы, көп қаламнан туған кванттық құбылыстар Ұлы жарылысқа, ал жұлдыздық нуклеосинтез жұлдыздық эволюция кезінде ең алғашқы химиялық элементтердің пайда болуына әкелді. Күн жүйесінің қалыптасуы мен абиогенез процестері де табиғи себептерден туындады. Табиғаттанушылар эволюцияның қалай болғанын қарастырады, оның болмағанын емес. Олар адамзаттың ақылды жобалау арқылы емес, табиғи жолмен пайда болғанын айтады. Протопланетарлық диск Күн мен Айды қоса, планеталық денелерді қалыптастырып, миллиардтаған жылдар бұрын өмірдің пайда болуына жағдай жасады. Сонымен қатар, тектоникалық плиталардың, атмосфераның, құрлық массаларының және мұхиттардың табиғи қалыптасуы, алғашқы организмдер пайда болғаннан кейін биологиялық эволюцияның басталуына да ықпал етті, мұны қазба жәдігерлері мен геологиялық уақыт шкаласы куәландырады.
Ақыл - табиғат құбылысы
Метафизикалық натуралистер жанға немесе рухқа, әрі арбақтарға сенбейді, ал сананың неден тұратынын түсіндіргенде, көбінесе заттық дуализмге жүгінбейді. Егер адамның санасы, немесе адамның жекелігі мен өмір сүруі толығымен табиғи процестердің нәтижесі болса, онда В. Т. Стейс бойынша үш тұжырым туындайды. Когнитивтік ғылымдар мәдени және психологиялық құбылыстардың – дін, мораль, тіл сияқты нәрселердің – табиғи процестер арқылы қалай дамығанын түсіндіре алады. Осылайша, сананың өзі де басқа белгілерді іріктейтін эволюциялық қағидаларға бағынады.
Ақыл мен ақылдың пайдалылығы
Метафизикалық натуралистер ақыл-ойдың табиғи түрде дамыған қабілеттердің жетілдірілуі және жақсаруы екенін айтады. Табиғаттанушылар, егер сіз жалғанға қарағанда көбірек шындыққа ие болғыңыз келсе, сенімдерді тексеру және қалыптастыру үшін ақыл-ойыңызды жетілдіруге және тұрақты түрде қолдануға ұмтылуыңыз керек деп санайды. Эмпирикалық әдістер (әсіресе ғылымда пайдалылығы дәлелденгендері) шындықтың фактілерін ашуда теңдесі жоқ, ал таза ақыл-ой әдістері ғана логикалық қателерді анық табуға мүмкіндік береді.
Жанға қатысты көзқарас
Метафизикалық натурализм бойынша, материалдылықсыздық процедуралық емес және денеге ие болмайтындықтан, ол жоқтан ешқандай айырмашылығы жоқ. Жанның материалды емес жоқтығы, онтологиялық емес күй болғандықтан, бөлектелмейді және әртүрлі адамдарға немесе әртүрлі естеліктерге жатқызылмайды, ол іс жүзінде жұмыс істемейді және (жоқтық) ақпаратты көрсету үшін әртүрлі күйлерде көрініс бере алмайды.
Физикалық сананың дәлелі
Жаратылыс және эволюция туралы пікірталастар аясында Internet Infidels ұйымының негізін қалаушы Джеффри Джей Лоудер, "алдын ала бағалаудан туындаған аргумент" деп атаған нәрсеге қарсы тұрады. Оның пікірінше, априори, табиғаттан тыс құбылыстар тексерілмеген талап арқылы ғана жоққа шығарылмайды. Лоудер "метафизикалық натурализмнің дұрыс екенін дәлелдейтін нақты эмпирикалық себептер бар, сондықтан табиғаттан тыс нәрсені жоққа шығару априорлық қағидаға негізделуі міндетті емес" дейді. Лоудер ақыл мен ми арасындағы байланыстың бар екендігі, табиғаттан тыс жандардың жоқтығын көрсетеді, себебі теоисттердің пікірінше, ақыл-ой ми емес, жанға тәуелді.
Танымдық бейімділіктер туралы дәлел
Натурализмге қарсы ақыл-ойдан немесе эволюциялық аргументтерден өзгеше, когнитивтік бұрмалаушылықтарды Құдайдың ісі деп қараудың орнына, табиғи себептермен түсіндіру оңайырақ.
Қарсы дәлелдер
Метафизикалық натурализмге қарсы аргументтерге келесі мысалдар кіреді.
Эволюциялық аргумент натурализмге қарсы
Нотр-Дам дін философиясы профессоры және христиан апологы Альвин Плантинга, эволюциялық табиғаттануға қарсы аргументінде, эволюцияның сенімді, шын сенімдермен адамдарды өндіру ықтималдығының төмен немесе анықталмайтын екенін айтады, егер олардың эволюциясы, мысалы, Құдаймен басшылыққа алынбаса. Глазго университетінің профессоры Дэвид Каханның пікірінше, сенімдердің негізделуін түсіну үшін, Плантинганың эпистемологиясындағыдай, табиғаттан тыс теизм контекстінде дәлел табу қажет. (Сондай-ақ, супернормальді стимулдарды қараңыз.) Плантинга, табиғаттану мен эволюция бірлесіп, «біздің танымдық қабілеттеріміздің сенімді екендігіне сенуге қарсы жеңімпаз» құрайды, яғни Декарттың зұлым рухы немесе банкадағы ми сияқты күмәндік аргумент. Философиялық табиғаттануды Құдай сияқты табиғаттан тыс ешбір тұлғаның жоқтығы деп қарастырыңыз, мысалы, Құдай жоқ, сондай-ақ басқа да табиғаттан тыс тұлғалар да жоқ, Құдайға ұқсас ештеңе де жоқ. Менің пікірімше, табиғаттану мен қазіргі эволюциялық теория бір-бірімен күрт қайшылықта, тіпті соңғысы біріншісінің негізгі тірегі саналатындықтан. (Әрине, мен эволюция теориясына немесе осыған ұқсас нәрселерге шабуыл жасамаймын, керісінше, мен табиғаттанудың адам баласы осылай дамыған деген көзқараспен байланысына шабуыл жасаймын. Мен теизм мен адамның қазіргі эволюциялық ғылым ұсынған жолмен даму идеясының бірігуінде ұқсас проблемаларды көре алмаймын.) Атап айтқанда, мен табиғаттану мен адамзаттың қазіргі эволюциялық доктринаға сәйкес дамыған деген сенімнің бірігуі өзін-өзі жеңуге немесе өзіне-өзі қайшылыққа әкелетінін дәлелдедім. Плантинганың аргументін философ Дэниел Деннет және тәуелсіз ғалым Ричард Карриер де сынға алды, олар шындықты табуға арналған танымдық құралдың табиғи іріктеуден пайда болуы мүмкін екенін айтады.
Тарихи шолу
Эдвард Б. Дэвис және Робин Коллинз, "Ғылыми натурализм". Ғылым мен дін: тарихи кіріспе, ред. Гари Б. Фернгрен, Джонс Хопкинс университетінің баспасы, 2002, 322–34 беттер.
Артық
Гари Дресчер, "Жақсы және нақты", МТИ баспасы, 2006. Дэвид Малет Армстронг, "Істердің жағдайлары әлемі", Кембридж: Кембридж университетінің баспасы, 1997. Марио Банге, 2006, "Реализмді қуу: Реализм үшін күрес", Торонто университетінің баспасы. және 2001, "Ғылыми реализм: Марио Бунгенің таңдамалы мақалалары", Прометей кітаптары. Ричард Карриер, 2005, "Құдайсыз сана мен жақсылық: метафизикалық натурализмді қорғау", Автор үйі. Марио Де Каро және Дэвид Макартур (ред.), 2004. "Табиғаттану сұраққа түседі". Кембридж, Массачусетс: Гарвард университетінің баспасы. Дэниел Деннет, 2003, "Тәуелсіздік эволюциясы", "Пингвин". және 2006. Эндрю Мелник, 2003, "Физикалистік манифест: толыққанды заманауи материализм", Кембридж университетінің баспасы. Джеффри Польша, 1994, "Физикализм: Философиялық негіздер", Оксфорд университетінің баспасы.
Andrew Melnyk, 2003, A Physicalist Manifesto: Thoroughly Modern Materialism, Cambridge University Press. Jeffrey Poland, 1994, Physicalism: The Philosophical Foundations, Oxford University Press.
Қалпына келтіру
Джеймс Бейлби, ред., 2002, Натурализм жеңілді ме? Плантинганың натурализмге қарсы эволюциялық аргументі туралы мақалалар, Корнелл университетінің баспасы. Уильям Лэйн Крейг және Дж. П. Морленд, ред., 2000, Натурализм: Сыни талдау, Routledge. Стюарт Гоц және Чарльз Талияферро, 2008, Натурализм, Eerdmans Publishing. Филипп Э. Джонсон, 1998, "Таразыдағы Ақыл: Ғылымда, құқықта және білім беруде натурализмге қарсы дәлелдер", InterVarsity Press. және 2002, "Шындықтың қиығы: Натурализмнің негізін бөлу", InterVarsity Press. К. С. Льюис, ред., 1996, "Ғажайапаттар", Harper Collins. Майкл Риа, 2004, Дизайнсыз әлем: Натурализмнің онтологиялық салдары, Оксфорд университетінің баспасы. Виктор Реперт, 2003, С. С. Льюисдің қауіпті идеясы: Ақыл-ойдан қорғау үшін, InterVarsity Press. Марк Штайнер, 2002, "Математиканың философиялық проблема ретінде қолданылуы", Гарвард университетінің баспасы.