Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Кандиге тән Шри-Ланканың әр түрлі би түрлері
Various dance forms native to Kandy, Sri Lanka
Канди биі (синхла: උඩරට නැටුම්) – Шри-Ланканың Орталық Таулы аймағындағы Ударата деп аталатын Канди аймағында танымал және жергілікті би түрлерін қамтиды. Бүгінде ол елдің басқа аймақтарына да тарады. Бұл Шри-Ланкадағы шедевр және қасиетті өнер туындысы саналатын үлгі.
Kandyan dance (Sinhala: උඩරට නැටුම්) encompasses various dance forms popular and native to the area called Kandy of the Central Hills region known as Udarata in Sri Lanka, which have today spread to other parts of the country. It is an example and considered a masterpiece and a sacred artwork in sri lanka
Вес биі
Аңыз бойынша, бидің бастауы Кохомба канкария (Кохомба құдайының атымен аталған) деп аталатын би ритуалында жатыр, ол сондай-ақ Кохомба як канкария немесе канкария деп те белгілі. Дәстүрлі би шеберлері "Малая Рата" деп аталатын жердің патшасы мен оның екі бауыры алғашқы Кохомба канкарияны орындаған деп санайды. Кейбіреулер бұл "Малая Ратаның" Үндістанда орналасқандығына сенеді. Аңызға сүйенсек, Малайя патшасы Шакра құдайының хитролығымен аралға келген, Пандуасдев патшасын, оны шарлаған түсініксіз аурудан емдеу үшін. Патшаның қайта-қайта түсінде леопард патшаға тілін созып, бұл Виджая патшасының бірінші әйелі Кувенидің қара магиясы деп есептелген. Кохомба канкария орындалғаннан кейін ауру жойылды және көптеген жергілікті тұрғындар биді қабылдады. Бастапқыда, биді Кандян феодалдық жүйесінде жеке каста ретінде танылған бишілер орындаған. Олар Тіс реликвиясының ғибадатханасына адал болды және ғибадатхана жыл сайын өткізетін далада перахера (шеру) процесінде маңызды рөл атқарды. Ағылшын кезеңінде Кандян патшалары бишілерді қолдауын тоқтатқаннан кейін бидің танымалдылығы төмендеді. Қазір ол қайта жаңғыртылып, сахнаға бейімделген және Шри-Ланканың маңызды мәдени экспорты болып табылады. Вес биі, ең танымал би, ежелгі тазару ритуалынан, Кохомба якума немесе Кохомба канкариядан шыққан. Бұл би діни емес, тек еркектер ғана орындаған. Вес костюмі, әсіресе бас киім, қасиетті деп есептеледі және Кохомба құдайына тиесілі деп саналады. 19 ғасырдың соңында ғана Вес бишілері Кандия Перахера фестивалінде Кандия ғибадатханасының сыртында өнер көрсетуге шақырылды. Бүгінде әсем киім киген Вес биі Шри-Ланка мәдениетін көрсететін Кандян биін бейнелейді.
According to the legend the origin of the dance lies in a dance ritual known as the Kohomba kankariya (named for the deity Kohomba), which is also known as Kohomba yak kankariya or kankariya. Traditional dance masters believe that originally the king of a place referred to as "Malaya Rata", and his two brothers performed the first Kohomba kankariya. Some believe that this "Malaya Rata" was located in India. According to legend, King Malaya came to the island as a result of a trick of the god Śakra in order to cure the king, Panduwasdev, who was suffering from a mysterious illness. The king was said to be suffering from a recurring dream in which a leopard was directing its tongue towards the king, believed to be as black magic of Kuweni, the first wife of King Vijaya. After the performance of the Kohomba kankariya the illness vanished, and many natives adopted the dance. It was originally performed by dancers who were identified as a separate caste under the Kandyan feudal system. They were aligned to the Temple of the Tooth and had a significant role to play in the dalada perahera (procession) held each year by the temple. The dance waned in popularity as the support for the dancers from the Kandyan kings ended during the British period. It has now been revived and adapted for the stage and is Sri Lanka's primary cultural export. Ves dance, the most popular, originated from an ancient purification ritual, the Kohomba yakuma or Kohomba kankariya. The dance was propitiatory, never secular, and performed only by males. The elaborate Ves costume, particularly the headgear, is considered sacred and is believed to belong to the deity Kohomba. Only toward the end of the 19th century were Ves dancers first invited to perform outside the precincts of the Kankariya Temple at the annual Kandy Perahera festival. Today the elaborately costumed Ves dancer epitomizes Kandyan dance, which highlights Sri Lanka's culture.
Наянди биі
Наянди костюміндегі бишілер Кохомба Канкария мерекесінің бастапқы дайындық кезінде, шамдарды жаққанда және әулиелерге тағам дайындағанда билейді. Биші ақ матадан тігілген киім мен ақ тюрбан киеді, кеудесінде мұқжатырдан жасалған әшекей, белдігі, мойнында мұқжатырдан жасалған тізбектер, күміс тізбектер, қола иық жапқыштары, тобық байлағыштары және қоңыраулар болады; бас киімінен басқа Вес бишісінің киімімен бірдей. Бұл изящты би, сондай-ақ Маха Вишну (Вишну) және Катарагама Девал ғибадатханаларында салтанатты шараларда орындалады.
Dancers in Naiyandi costume perform during the initial preparations of the Kohomba Kankariya festival, during the lighting of the lamps and the preparation of foods for the demons. The dancer wears a white cloth and white turban, beadwork decorations on his chest, a waistband, rows of beads around his neck, silver chains, brass shoulder plates, anklets, and jingles; same as the costume of the Ves dancer except for the head dress. This is a graceful dance, also performed in Maha Visnu (Vishnu) and Kataragama Devales temples on ceremonial occasions.
Удекки биі
Өдеки биі – өте беделді өнер. Оның аты Өдекиден шыққан, ол құдайлар адамдарға сыйлаған деген сенімдегі, құм сағаты пішіндес, лакталған шағын қол барабаны, биіктігі шамамен 18 см. Екі барабан терісін Исуара құдайы, ал дыбысын Вишну сыйлаған деп есептеледі; аспап Сакраның нұсқауларымен жасалған және құдайлардың көктегі сарайында орындалған. Бұл аспапта ойнау өте қиын. Биші ойнағанда ән айтады, дыбыс биіктігін өзгерту үшін ішектерді керіп тұрады.
The Udekki dance is a very prestigious performance. Its name comes from the Udekki, a small lacquered hand drum in the shape of an hourglass, about 7.5 inches (18 cm) high, believed to have been given to people by the gods. The two drum skins are believed to have been given by the god Iswara, and the sound by Visnu; the instrument is said to have been constructed according to the instructions of Sakra and was played in the heavenly palace of the gods. It is a very difficult instrument to play. The dancer sings as he plays, tightening the strings to obtain variations of pitch.
Пантеру биі
Пантеруа – Паттини құдайына арналған аспап. Ол домбыраға ұқсайды (терісіз) және оның шеңбері бойында ара-арасында шағын қоңыраулар орнатылған. Бұл бидің Будда болған Сиддхартха ханзаданың дәуірінде пайда болғаны айтылады. Құдайлардың соғыста жеңіске жеткендерін тойлау үшін осы аспапты қолданғанына сенетін болған, ал сингал патшалары шайқаста жеңіске жеткендерін атап өту үшін Пантеру бишілерін пайдаланған. Киім-кешек ударата бишісінің киіміне ұқсас, бірақ Пантеру бишісі моншақтан тігілген жеңсіз киім кимейді және ударата бишісінің әсем безендірілген бөлімін белге байланатын жібек орамалмен ауыстырады.
The Pantheruwa is an instrument dedicated to the goddess Pattini. It resembles a tambourine (without the skin) and has small cymbals attached at intervals around its circumference. The dance is said to have originated in the days of Prince Siddhartha, who became Buddha. The gods were believed to use this instrument to celebrate victories in war, and Sinhala kings employed Pantheru dancers to celebrate victories on the battlefield. The costume is similar to that of the udarata dancer, but the Pantheru dancer wears no beaded jacket and substitutes a silk handkerchief at the waist for the elaborate frills of the udarata dancer.
Киім
Бишілер әсем әрі күрделі костюмдер киеді, оның ішінде бас киім де бар. Бишінің кеудесі тек әшекейлі моншақтардан тоқылған тормен жабылған. Бұл костюм Вес костюмі деп аталады. Бас киімге металл алқап енгізілген, ол бишіні одан да зор көрсетеді. Толық костюмге сонымен қатар, әр қозғалыста металл дыбысын шығаратын тобуыққа тағылатын әшекейлер де кіреді.
The dancers wear elaborate costumes including a headdress. The dancer's chest is only covered by a decorative beaded net. This costume is known as the Ves costume. The headdress incorporates a metallic front which makes the dancer look taller than he is. The complete costume also includes anklets that produce a metallic rattle each
Вес костюміндегі бас киімді тек еркектер ғана кие алады және оны Вес мангалая деп аталатын арнайы рәсімнен кейін ғана киюге болады. Осы рәсімде еркек биші алдымен Вес костюмін киіп, билейді. Аңыз бойынша, егер әйел адам бас киім кисе, оны жамандық қуып жетеді немесе ауырады. Бұл Вес мангалаяда өнер көрсетпеген еркектерге де қатысты. Вес мангалаяда тек еркектер ғана өнер көрсетеді, ал әйелдер Кала Эли мангалая деп аталатын бөлек рәсімге қатысады.
The headgear in the Ves costume can only be worn by the males and can only be worn after a special ceremony called Ves mangalaya in which the male dancer first wears the Ves costume and dances. Legend says that if a female wears the headgear she will have a lot of bad luck or be ill. This even applies to males who have not performed at the Ves mangalaya. Males only perform at the Ves mangalaya but females have a separate ceremony called Kala Eli mangalya.
Музыка
Қанда биі дәстүрлі түрде тек соқпалы аспаптармен орындалады. Ең көп қолданылатын барабан – Гета Берайя, ол тек Қанда биінде ғана қолданылады. Бишінің ырғақты ұстауына көмектесу үшін «Талампота» деп аталатын шағын қоңыраулар жұбы да пайдаланылады. Дегенмен, «Ваннам» әндері бишінің қимылдарымен үйлесімде айтылады. Бұл өлеңдер «Ванна» бейнелейтін жануардың қасиеттерін жырлайды. Сонымен қатар, «Тамамтама» деп аталатын екі барабанды, қамыс таяқшалармен де қолданады.
The Kandyan Dance is traditionally performed to percussion only. The most common drum is the Geta Beraya, which is only used in Kandyan Dance. To assist the dancer to keep rhythm a small pair of cymbals known as the Thalampota is also used. The Vannam's however have lyrics that are sung in tune with the movements of the dancer. These lyrics sing about the virtues of the animal that the Vanna is depicting. Another form of twin drums called Thammattama used with cane drum sticks.
Қазіргі кандян биі
Тіпті бастапқыда билеуге тек еркектерге ғана рұқсат берілсе де, қазір Кандия биін әйелдерге де үйрететін бірнеше мектеп бар. Дегенмен, әйелдер үшін нақты Вес костюмі жоқ, сондықтан көптеген әйел бишілер ерлер костюмін әртүрлі бейімдеулер жасап киеді. Көптеген әлеуметтік, экономикалық және саяси себептерге байланысты қазір Кохомба Канкария қойылымдарының саны азайды. Алайда, бидің дәстүрлі түрі әлі күнге дейін Кандидегі Далада Перхахера фестивалінде жыл сайын орындалады. Кандия биін 1970-ші жылдары Читрасена Диас сахнаға бейімдеді. Ол хореографиялаған бірнеше балетінде Кандия биінің қозғалыстарын және ерекшеліктерін пайдаланды. Оның танымалдылығы биді қоршаған касталық кедергілерді азайтуға және оны қалалық, заманауи көрермендерге ұнамды етуге де көмектесті. Бүгінгі күні Кандия биін үйрену үшін ең ірі мектептердің бірі – Читрасена би мектебі. Дәстүрлі және ритуалдық Кандия биі әлі де Кандия аймағындағы Мадьяма Ланка Нрития Мандалая, Титтападжала калайатаная сияқты кейбір ауылдық би мектептерінде оқытылады. 1920-жылдардан бастап Джордж Кейт, Гарольд Пейрис, Лайонел Вендт және Джон де Силва сияқты суретшілер, Амунугама Сурамба, Уккуа, Гуная, Пунчи Гура және Шри Джаяна сияқты заманауи шеберлерді қолдау арқылы би түрін танымал етуге үлкен үлес қосты. Сонымен қатар, А.Х.Е. Моламуре, Пани Бхарата және Вен. Рамбукель Сиддхартха да осы іске атсалысты. Шри-Ланканың көптеген заманауи бишілері өз жұмыстарында Кандия биінің элементтерін пайдаланады.
Even though originally only males were allowed to train as dancers, there are now several schools that also train women in the Kandyan dance form. However, there is no definite Ves costume for women, and many female dancers have adapted the male costume in different ways. There are only a few performances of the Kohomba Kankariya now due to many social, economic and political reasons. The dance in its traditional form is still performed each year at the Dalada Perhahera in Kandy. The Kandyan Dance was adapted for the stage by Chitrasena Dias in the 1970s. In several ballets he choreographed, he has used Kandyan dance movements and features. In some ways, his popularity also helped to reduce the caste barriers surrounding the dance and made it more palatable to an urban, contemporary audience. To date one of the largest school for Kandyan dance is Chitrasena Dance School. Traditional and ritual Kandyan dance is still taught in some village dance schools like Madyama Lanka Nritya Mandalaya, Tittapajjala kalayatanaya in Kandy area. From about the 1920s, artists such as George Keyt, Harold Peiris, Lionel Wendt and John de Silva also helped to popularise the dance form with their support of contemporary masters such as Amunugama Suramba, Ukkuwa, Gunaya, Punchi Gura and Sri Jayana. Others include A. H. E Molamure, Pani Bharatha and Ven. Rambukwelle Siddhartha. Many contemporary dancers in Sri Lanka have borrowed from the Kandyan form for their work.