Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Bytom Odrzański (Beuthen an der Oder) – Польшаның батысындағы Одер өзенінің жағасында орналасқан қала, Любуш воеводалығының Нова-Соль ауданында. 2021 жылдың желтоқсанына қарай қала халқы 4191 адамды құрайды. Қала 10 ғасырда пайда болған Польша мемлекетінің құрамына кірді. Генрих V Польшаға басып кірген кезде, польшалық билеуші Болеслав III Кривоустый 1109 жылдың тамызында осы елді мекенді сәтті қорғады. Галл Анонимнің жылнамаларында бұл шайқасқа арналған ұзақ мәтін бар, онда елді мекеннің мықты қорғанысы және оның қорғаушыларының батырлығы мақталады. Бүгінгі күні қаланың орталық алаңында осы шайқас және Галлдың мақтауы еске алынады. Орта ғасырлық кастелян алғаш рет 1203 жылы Одер өзенін кесіп өтетін бродта Силезиялық Пиасттардың иелігінде еске алынған. Польшаның жоғары князі Болеслав IV Бұйрамен оның үлкен інісі Владислав II Купелдің ұлдарымен және император Фридрих Барбароссамен болған мұрагерлік дауы кезінде қала польшалық әскерлер тастап кетті, себебі ол қараусыз қалдырылды және жаудың азық-түлікпен қамтамасыз етілуін пайдалануына және демалуға орын табуына жол бермеу үшін өртеп жіберілді. 1263 жылы елді мекенге неміс қалалық құқығы берілді, содан кейін Остзидлунг кезінде иммигранттардың келуі басталды. Байтом 1504 жылға дейін Пиаст әулетінің билігінде болды. Кейін ол Ягеллондықтардың басқаруындағы Богемия (Чехия) Корольдігіне қосылды, ал 1526 жылдан кейін Богемиямен бірге Габсбургтар әулетінің билігіне өтті. 1475 жылы қала саудагер Андреас Нойманға (75%) және Георг фон Глаубицке (25%) тиесілі болды. 1524 жылы Иоганн фон Рехенберг екі бөлігін де сатып алып, қалаға протестанттық реформацияны енгізді. 1540 жылы алғашқы протестант пасторы тағайындалды. 1561 жылы Франц фон Рехенберг Бютенді Фабиан фон Шёнайхқа сатты. Шёнайх Шмалькальдия соғысында католиктер жағында соғысты, бірақ өз иелігіндегі протестанттарды қорғады. Оның туысы және мұрагері Георг фон Шёнайх Одер өзенінің оң жағалауын өңдеу, бірнеше жеміс-жидек пен жүзім отырғызу және жаңа ратушаны (1602) және Одер өзені арқылы көпір салу арқылы қаланың дамуына үлкен үлес қосты. 1618 жылы протестанттық капелла салынды, ол 1653 жылы императорлық бұйрық бойынша отыз жылдық соғыстан кейін жабылды. Георг фон Шёнайхтың ең үлкен жетістігі 1601 жылы гуманистік гимназия академиясын құру болды. Мектепте 12 кафедра болды, олардың ішінде протестанттық теология, құқықтану, медицина және – жаңалық – мораль. 1609-1613 жылдар аралығында жаңа оқу ғимараты салынды. Гимназия студенттерінің бірі Мартин Опиц болды, ол өзінің "Аристарх, сиве De contemptu linguae Teutonicae" атты еңбегін жазды, онда неміс тілін поэзия үшін қолайлы деп көрсетті. Алайда 1628 жылы мектеп императордың бұйрығымен қайтадан жабылды, себебі гимназия кальвинистік деп есептелді. Бютен 1616 жылы бекініс шебері Андреас Хинденбергермен бекітілді. Отыз жылдық соғыс кезінде қысқы король Фридрих V Богемиядан қашып бара жатқанда түнімен қалады деген әңгіме бар. Лихтенштейн драгундары қаланы басып алғаннан кейін, 1628 жылы Бютен күштеп қайта католикке айналдырылды. 1653 жылы Стефан шіркеуі мен аурухана протестанттардан тартып алынды. 1694 жылы болған өрт қаланың және ратушаның бір бөлігін жойды, ол 1696 жылы қайта салынды. Қала 1697 жылы Габсбург императоры Леопольд I жарлығымен мемлекеттік мәртебеге ие болды. 1740 жылдары Пруссияның Фридрих II Силезияны басып алғаннан кейін протестанттық мектеп қайта ашылды, ал 1744 және 1746 жылдар аралығында протестанттық шіркеу салынды. 1766 және 1884 жылдар аралығында ол гарнизондық қала болды. XIX ғасырдың соңында қоңыр көмір өндіру жергілікті экономиканың маңызды тірегі болды. 1871 жылы Пруссия мемлекеттік темір жолдары Бютенге байланыс ашты. 1871 жылдан 1945 жылға дейін Германияның құрамына кірді. 1945 жылы қаланың шамамен 40% жойылды, алайда орталық базар және тарихи ескерткіштердің көптеген нысандары, мысалы, әйгілі Ратуша зақымдалмады. Бютен, Төменгі Силезияның көп бөлігімен бірге, Потсдам келісіміне сәйкес Польшаға қайтадан берілді. Қаланың аты Битом Одрзански деп өзгертілді, оны Үстіңгі Силезиядағы Битомнан ажырату үшін Одер өзенінің атынан Одрзанский деген қосымша сөз қосылды.
Bytom Odrzański (Beuthen an der Oder) is a town on the Oder river in western Poland, in Nowa Sól County of Lubusz Voivodeship. As of December 2021, the town has a population of 4,191. It became part of the emerging Polish state in the 10th century. During the invasion of Poland by Henry V, Polish ruler Bolesław III Wrymouth successfully defended the settlement in August 1109. The chronicles of Gallus Anonymus dedicate a lengthy passage concerning the battle, and praising the strong defense of the settlement and bravery of its defenders. This battle and Gall's praise is mentioned today on the main site of the town. A medieval castellany is first mentioned in 1203 on a ford crossing the Oder, held by the Silesian Piasts. During inheritance conflict of Polish high duke Bolesław IV the Curly with the sons of his elder brother Władysław II the Exile and Emperor Frederick Barbarossa the town was abandoned by Polish troops, due to its state of neglect, and burned down to prevent enemy from using its food supplies as well as having a place to rest The parish church was a filial of the Cistercian Lubiąż Abbey and first documented in 1175. The settlement itself was granted German town law in 1263 and subsequently experienced arrival of immigrants during the Ostsiedlung. Bytom remained under the rule of the Piast dynasty until 1504. Then it was integrated with the Jagiellonian ruled Bohemian (Czech) Kingdom, and after 1526, together with Bohemia, it came under the authority of the House of Habsburg. In 1475 the town belonged to merchant Andreas Neumann (75%) and Georg von Glaubitz (25%). Johann von Rechenberg acquired both parts in 1524 and introduced the Protestant Reformation to the town. In 1540 the first Protestant pastor was appointed. In 1561 Franz von Rechenberg sold Beuthen to Fabian von Schoenaich. Von Schoenaich fought on the Catholic side in the Schmalkaldic War, but protected the Protestants in his domain. His cousin and successor Georg von Schoenaich made great contributions to the development of the town by the cultivation of the right bank of the Oder river, the planting of several fruits and grapes and the building of a new town hall (1602) and a bridge across the Oder. In 1618 a Protestant chapel was built, which was closed after the Thirty Years' War by imperial order in 1653. The biggest achievement by Georg von Schoenaich however was the establishment of a humanist Gymnasium academicum school in 1601. The school had 12 chairs, among them one for Protestant theology, for jurisprudence, medicine and – a novelty – morals. Between 1609 and 1613 a new school house was built. One of the gymnasiums students was Martin Opitz, who wrote his Aristarchus, sive De contemptu linguae Teutonicae there, which presented the German language as suitable for poetry. In 1628 the school however was already closed again by imperial order, since the gymnasium was considered Calvinistic. Beuthen was fortified in 1616 by fortress master Andreas Hindenberger. During the Thirty Years' War winter king Frederick V allegedly stayed overnight on his flight from Bohemia. After the occupation of the town by Liechtenstein dragoons Beuthen was recatholized by force in 1628. The Stephans church and the hospital were taken from the Protestants in 1653. A fire in 1694 destroyed parts of the town and the town hall, which was rebuilt in 1696. The town was raised to the status of a state country by decree of Emperor Leopold I of Habsburg in 1697. After Frederick II of Prussia seized Silesia in the 1740s the Protestant school was opened again, and between 1744 and 1746 a Protestant church was built. Between 1766 and 1884 it was a garrison town. During the late 19th century brown coal mining became an important pillar of the local economy. The Prussian state railways opened a connection to Beuthen in 1871. From 1871 to 1945 it was part of Germany. In 1945 around 40% of the town was destroyed, however, the central marketplace with many historical monuments, such as the iconic Town Hall, remained intact. Beuthen, along with the bulk of Lower Silesia, passed once again to Poland in accordance with the Potsdam Agreement. The town was renamed to Bytom Odrzański to distinguish it from Bytom in Upper Silesia, by adding the adjective Odrzański after the Oder river.