Кіріспе

Неміс-американдық рим-католик теологы Элизабет Шусслер Фиоренца (1938 жылы туған) – Румынияда туған неміс, католик феминист теологы, қазір Гарвард діни мектебінің Кристер Стендаль атындағы ғылыми-зерттеу профессоры.

Өмір

Элизабет Шюсслер 1938 жылғы 17 сәуірде Румыния Корольдігінің Банат аймағындағы Сенад елді мекенінде дүниеге келді. Ол этникалық жағынан әртүрлі ұлттардан құралған қауымдастықтағы Банат швабтық немiс тiлiнде сөйлейтiн католик халқының мүшесі болды. 1944 жылдың соңында Ресей армиясы Румыния арқылы жылжып өткен кезде, ол ата-анасымен бірге Германияның оңтүстігіне қашып кетті. Кейін олар Франкфуртқа көшіп, ол жергілікті мектептерде оқыды. 1963 жылы Вюрцбург университетінен Теологияны (Қасиетті теология лиценциаты) алды, оның диссертациясы 1964 жылы неміс тілінде «Der vergessene Partner» («Естен кеткен серіктес») деген атпен жарияланды. Содан кейін Мюнстер университетінде Қасиетті теология докторы ғылымының кандидаты дәрежесін алды. 1967 жылы Германияда оқып жүрген американдық теолог Франсис Шюсслер Фиоренцаға тұрмысқа шықты. 1970 жылы екеуі де Нотр-Дам католик университетінде оқытушылық қызметке орналасты. Нотр-Дамда оқып жүргенде, олардың Кристина есімді қызы дүниеге келді. Содан кейін Шюсслер Фиоренца Массачусетс штатының Кембридж қаласындағы Епископтық діни мектепте сабақ берді. 1984 жылы Шюсслер Фиоренца тағы 96 теолог пен діни қайраткермен бірге «Діни плюрализм және аборт туралы католик мәлімдемесіне» қол қойды, ол католик шіркеуінің абортқа қатысты ұстанымы жөнінде діни плюрализмді және талқылауды қажет етті. 1995 жылы Швецияның Уппсала университетінің теология факультеті Шюсслер Фиоренцаға құрметті докторлық дәрежесін берді. Шюсслер Фиоренца өзін католик деп санайды және оның еңбектері көбінесе христиандық контексте жүзеге асырылады, бірақ оның көптеген еңбектерінің қолданылу аясы кең.

Жұмыс

Кейіннен Шюслер Фиоренза «Діндегі феминистік зерттеулер журналының» негізін қалаушылардың бірі болды (ол әлі күнге дейін бас редакторы). Одан кейін ол Гарвард діни мектебінің алғашқы Кристер Стендаль атындағы ғылыми-зерттеу профессоры болып тағайындалды. Оның күйеуі Фрэнсис Шюслер Фиоренца сол мекемеде Рим-католик зерттеулерінің профессоры. Шюслер Фиоренза Concilium журналының редакциялық кеңесінде жұмыс істеді және Католиктік Киелі кітап туралы тоқсандық шолудың бұрынғы орынбасар редакторы болды. Гендерлік теңдіктің бастауын анықтау үшін Шюслер Фиоренза Пауылдың маңызды теологиялық тұжырымдарының біріне, Галаттықтарға 3:28-ге жүгінеді: «Енді яһуди де, грек те жоқ, құл да, еркін де жоқ, еркек те, әйел де жоқ, өйткені сендердің бәріңіз Мәсіх Исада бірсіңдер». Шюслер Фиоренза бұл мәлімдемені «христиандық миссионерлік қозғалыстың теологиялық өзіндік түсінігінің маңызды көрінісі, оның тарихи әсері зор» деп бағалайды. Бұл сонымен қатар гностиктердің «шәкірт болу әйел үшін «еркекке» айналу, оған ұқсау және көбею қабілетінен бас тарту» деген түсінігіне қарсы тұрды, себебі еркек принципі – көктегі, періштелік, құдайлық әлемді білдірсе, әйел принципі адамның әлсіздігін немесе зұлымдықты көрсетеді. Пауылдың христиандық қауымдарында әйелдердің еркектерге ұқсауы қажет емес еді, олар тек Мәсіхтің жолын ұстанулары керек еді. Шюслер Фиорензаның пікірінше, Галаттықтарға арналған бұл жарияланым – әйелдердің, сондай-ақ маргиналданған басқа да топтардың, діни қызметтегі заңдылығын растайды. Ол сонымен қатар «үй шаруасы» ережелерін және Ефестіктерге арналған хаттан алынған мәліметтерді де талқылайды. Ол үйлер мен олардағы «шіркеу» бастапқыда гендерлік теңдіктің кеңістігі болғанын, бірақ христиандық өсіп, грек-рим мәдениетінің талаптарына сәйкес келуге тырысқанда сексизмнің енуі мүмкін екенін мәлімдейді. Діни қызметтегі тең рольдер, мысалы, ерте епископтық лауазым, «әлеуметтік тұрғыдан осал жағдай» ретінде қарастырылды. Бұл, шіркеу билігін бай әйелдердің қолынан алу ниетімен бірігіп, Пауылдық шіркеуге патриархаттың енгізілуіне әкелді. Пауылдың хаттарында жиі келтірілетін мизогинистік шектеулер мен аяттар болғанымен, Шюслер Фиоренза олардың жаңадан құрылған шіркеу мен айналасындағы мәдениет арасындағы шиеленісті азайтуға және секта ретінде қаралуын болдырмауға көмектескенін айтады. Алайда, Пауылдан кейінгі және псевдо-Пауылдық қауымдар «әйелдер мен ерлер арасындағы Мәсіхтегі теңдікті өзгерту үшін осы шектеулерді пайдаланды, оны бағыныштылық қатынасына айналдырды».

Бірақ ол былай деді: Киелі кітапты түсіндірудің феминисттік әдістері

Шюслер Фиорензаның "Ал ол айтты" атты еңбегі оның бұрынғы жұмыстарының кеңейтілуі болып табылатындығымен қатар, феминистік библиялық түсіндірулерді дамытуға жасалған қадам. Осы арқылы Шюслер Фиоренза әйелдердің бостандық күресіне көмектесетін және Киелі кітап мәтіндерін жаңаша қарауға жағдай жасайтын, Киелі кітап мәтіндерін түсіндірудің феминистік тәжірибасын қалыптастыруға ұмтылады. Шюслер Фиорензаның мақсаты – библиялық түсіндіру саласын билеп тұрған шектеуші теологияны жою. Ол дәстүрлі, шектеулі библиялық идеологиялардың патриархалдық бейімділігін ғана атап көрсетумен шектелмей, олардың элиталық, нәсілшіл және таптық сипаттарын ашып, оларды кириархальдық (басшылыққа бағынған) деп сипаттайды. Осы шектеулі көзқарастың кемшіліктерін көрсету арқылы, ол бұрынғы түсіндірушілердің кириархальдық көзқарастары қазіргі заманғы библиялық дискурста жалғаспауы мүмкін деген пікірді білдіреді. Еңбегінің соңғы бөлімінде Шюслер Фиоренза феминистік тұрғыдан Библиені оқуға мүмкіндік беретін қауымдастықтың көрінісін ұсынады. Бұл әйелдер қауымы радикалды теңдікке негізделуі керек және әлеуметтік және діни институттарды өзгертуге бағытталған феминистік күрес іске асырылатын кеңістік болуы тиіс. Теориялық және нақты қауымдастық ретінде, ekklesia – бұл үстемдікке әкелген түсіндірулерге қарсы тұратын құрылым. Әйелдер қауымы – көп түрлілікпен, сыншыл ой-өріспен және азаттыққа деген міндеттілікпен ерекшеленетін орын.