Кіріспе

Эллис Пол Торранс (8 қазан 1915 - 12 шілде 2003) – шығармашылықты зерттеуімен әйгілі американдық психолог. Мерсер университетінде бакалавр дәрежесін аяқтағаннан кейін Торранс Миннесота университетінде магистратураны, содан кейін Мичиган университетінде докторлық дәрежесін алды. Оның оқыту карьерасы 1957 жылдан 1984 жылға дейін жалғасты. Алдымен ол Миннесота университетінде, кейін Джорджия университетінде сабақ берді, онда 1966 жылы білім беру психологиясының профессоры атанды. Торранстың маңызды жетістіктері 1871 жарияланымды қамтиды: 88 кітап; 256 кітап бөлімдері немесе ұжымдық томдар; 408 журналдық мақала; 538 есептер, нұсқаулықтар, тесттер және т.б.; 162 мақала танымал журналдар мен басылымдарда; 355 конференциялық баяндама; және 64 кіріспе сөз немесе алғы сөздер. Ол сонымен қатар «Болашақ мәселелерін шешу» халықаралық бағдарламасын, «Инкубациялық оқу» моделін және Торранстың шығармашылық ойлау тесттерін жасады.

Шектілік гипотезасы

Психологиялық әдебиетте интеллект пен креативтілік бір процестің бөлігі ме (біртұтас гипотеза) немесе ерекше ақыл-ой процестерін көрсете ме (ажыратылған гипотеза) деген пікірталас жүрді. 1950-ші жылдардан бастап Баррон, Гилфорд немесе Уоллах пен Коган сияқты авторлар интеллект пен креативтілік арасындағы корреляцияны қарастыруға тырысқан зерттеулері, осы екі ұғым арасындағы корреляцияның оларды ерекше ұғымдар ретінде қарастыруға жеткілікті төмен екенін көрсетті. Кейбір зерттеушілер креативтілікті интеллект сияқты танымдық процестердің нәтижесі деп санайды және ол оның салдары арқылы ғана креативтілік ретінде бағаланады, яғни танымдық процестердің нәтижесі жаңа нәрсе тудырғанда, Перкинс бұл көзқарасты "ешқандай ерекшелік жоқ" гипотезасы деп атады. Көп танымал модель – Торранс ұсынған "шекті гипотеза", ол жалпы үлгіде креативтілік пен интеллектің төмен көрсеткіштері арасында оң корреляция болады, бірақ жоғары көрсеткіштерде корреляция байқалмайды деп тұжырымдайды. Дегенмен, шекті гипотезаны зерттеу нәтижелері әртүрлі: ынталы қолдаудан бастап, жоққа шығару мен қабылдамауға дейін.

Мұра

"Адам қозғалысының өнері мен ғылымы саласын қолдаудағы көрнекті үлесі" үшін Торранс 1981 жылы беделді Америка дене шынықтыру академиясының (қазіргі Ұлттық кинезиология академиясы) құрметті мүшесі ретінде қабылданды, бірақ ол 1980 жылы академияға сайланған болуы мүмкін. 1984 жылы Джорджия университеті Торранс атындағы Шығармашылық және дарындылықты дамыту орталығын құрды. Creativity Research Journal журналының арнайы саны (Джеймс К. Кауфман мен Джон Бэр редакциялаған) оның құрметіне және естелігіне арналды. Ұлттық дарынды балалар қауымдастығы өзінің басымдықтарының бірінде Торрансқа арналған арнайы лекцияны белгіледі. 2015 жылы Түркияның Стамбул қаласында өткен KIE конференциясы Е. Пол Торранс атындағы халықаралық шығармашылық ойлау дөңгелек үстелін ұйымдастырды. Бұл дөңгелек үстел доктор Торранстың еңбегі мен мұрасын халықаралық деңгейде, әсіресе бүгінгі шығармашылыққа құштарлар арасында жаңарту, шығармашылық ойлау туралы білімді кеңейту және шығармашылық саласындағы білім алмасуды арттыру мақсатында өткізілді. Торранс дөңгелек үстелі Түркияның Стамбул қаласында, Германияның Берлин қаласында, АҚШ-тың Филадельфия қаласында, Чехияның Прага қаласында, БАӘ-нің Дубай қаласында, онлайн форматта және т.б. жерлерде өтті. 2019 жылы KIE жылдық шығармашылық жинағы доктор Торранстың туғанына 105 жыл толуына арналды: Заманауи шығармашылықтың әкесі Э. Пол Торранстың 105 жылдығы. Торранс ақпараттық бюлетені жыл сайын жарияланады.