Кіріспе

Жүн және зығырдан тоқылған қалың мата.

Линси-уолси (сирек жағдайларда уолси-линси немесе шотланд тілінде винси) – зығырдан жасалған тіке тоқыма немесе кездеме тоқымасы, ал көлденең жіптері жүннен тоқылған. Колониялық Америкада мақтадан жасалған тіке тоқыма және жүннен тоқылған көлденең жіптері бар ұқсас маталар да линси-уолси немесе винси деп аталған. Бұл атау "зығыр" (архаикалық сөз, зығырдан шыққан, сондықтан "жүні") және "жүн" сөздерінің біріктірілуінен туындаған. Бұл мата ежелгі заманнан бері белгілі. Еврей тілінде шатнез (שַׁעַטְנֵז) деп аталатын бұл матаны киюге Торада және, демек, еврей заңдарында тыйым салынған.

Тарих

Линси-уолси туралы айтулар Нидерландының соңғы ортағасырлық деректерінде, сондай-ақ одан кейінгі екі жүз жыл ішінде Солтүстік-батыс Еуропаның басқа аймақтарында кездеседі. Француз тілінде "tiretaine", дания тілінде "thirumtej" және басқа тілдерде басқаша аталатын. Бұл атаулар ағылшын тілінде "turtein" немесе "tartan" (тартан өрнектерімен шатастырмау керек) деп аударылды. Осы кезеңде зығыр жіптері матаның негізгі жіптерімен бірге қолданылған. 17 ғасырда Киддерминстерде тоқылған, бастапқыда жүннен жасалған ірі мата, кейіннен линси-уолси құрамынан жасалған болуы мүмкін. Линси-уолси отарлық Америкада жүннің жетіспеуіне байланысты маңызды мата болды. Одан бүтін матадан тігілген жамылғылар жасалған, ал жамылғының бөліктері тозғанда, қалдықтарын тігіп, жапсырма жамылғыларға айналдырған. Кейбір дереккөздер мұны жоққа шығарып, материалдың тым кеді екендігіне және оның орнына киімге және кейде жеңіл жамылғыларға қолданылғанына сендіреді. Ол тігістеу үшін негізгі мата ретінде де пайдаланылған. Линси-уолси жылуымен, беріктігімен және арзандығымен бағаланды, бірақ сыртқы түрі үшін емес. Линси-уолси кейде 18 ғасырдағы зығыр негізді және жүн жіптен тоқылған жамылғыларды немесе төсек жамылғыларын білдіреді. Бұл термин кейде жылтыратылған маталарға қате қолданылады. Линси-уолси бүгінде де тарихи реконструкция және отарлық кезеңдегі интерьерді безендіру үшін шағын көлемде тоқылады.