Кіріспе

Сфеноид сүйегінен шығып тұрған сүйек пластиналары. Сфеноидтың (грекше pteryx, pterygos, "қанат") екі жағындағы птеригоидтық өсінділері, денесі мен үлкен қанаттары біріккен аймақтардан тік төмен қарай түседі. Әрбір өсінді медиалдық және латеральдық птеригоидтық пластиналардан тұрады, соның ішінде латеральдық пластина медиалдық және латеральдық птеригоидтық бұлшық еттерінің басталу ортасы болып табылады. Медиалдық птеригоид, масетермен бірге, жиырылып, босаңсқанда жақты тік бағытта қозғалтады. Латеральдық птеригоид шайнау кезінде (тамақтану) жақты көлденең бағытта қозғалтады. Екі пластинаның кез келгенінің сынуы клиникалық медицинада сфеноид және жоғарғы жақ сүйектерінің күшті соққыдан зақымдануын анықтау үшін қолданылатын Ле Форт сынықтарының жіктелуін ажыратуға пайдаланылады. Птеригоидтық өсінділердің жоғарғы бөлігі алдыңғы жағынан біріктірілген; тік ойыс, птеригопалатиндік шұңқыр, бірігу сызығының алдыңғы жағынан төменге қарай түседі. Пластиналар төменгі жағында бұрыштық ойық, птеригоидтық ойықпен бөлінеді, оның жиектері қасқыр сүйегінің пирамидалық өсіндісімен байланысу үшін кедір-бұдыр. Екі пластина артқа қарай шашырайды және араларында V пішіндес шұңқыр, птеригоидтық шұңқырды құрайды, онда медиалдық птеригоидтық бұлшық еттері мен тензорлы велі палатани орналасқан. Бұл шұңқырдың үстінде кішкентай, сопақ, беткей ойыс, скафоидтық шұңқыр орналасқан, ол тензорлы велі палатанидің басталу ортасы болып табылады. Птеригоидтық өсіндінің алдыңғы беті түбіріне жақын кең және үшбұрышты, онда ол птеригопалатиндік шұңқырдың артқы қабырғасын құрайды және птеригоидтық каналдың алдыңғы ойысын ұсынады. Көптеген сүтқоректілерде ол жеке сүйек ретінде сақталады, оны птеригоидтық сүйек деп атайды. Оның атауы грек тілінен аударғанда "қанатқа немесе жүзбеге ұқсайды", оның пішініне байланысты.

Ортаңғы птеригоидтық пластина

Сфеноид сүйегінің медиалдық птеригоидтық пластинасы (немесе медиалдық птеригоидтық ламинасы) оның төменгі жағынан туындайтын жылқының жамбасы тәрізді процесс. Ол латеральдық птеригоидтық пластинадан тар және ұзын, ал төменгі шетінде ілгек тәрізді процесс – птеригоидтық гамулға айналады, оның айналасымен tensor veli palatini шекесінің сіңірі жылжиды. Бұл пластинаның латеральдық беті птеригоидтық шұңқырдың бөлігін құрайды, ал медиалдық беті хоананың латеральдық шекарасын немесе тиісті мұрын қуысының артқы апертурасын құрайды. Жоғары жағынан медиалдық пластина денесінің төменгі бетіне жұқа ламина ретінде созылады, бұл вагинальдық процесс деп аталады, ол алдынан лақтырықтың сфеноидтық процесімен, ал арт жағынан – құсудың қанатымен (ala) буынады. Вагинальдық процестің артқы шеті мен скафоидтық шұңқырдың медиалдық шекарасы арасындағы бұрыштық өспе – птеригоидтық түймешік деп аталады, ал тікелей оның үстінде птеригоидтық каналдың артқы апертурасы орналасқан. Вагинальдық процестің төменгі бетінде саңылау бар, ол лақтырықтың сфеноидтық процесі арқылы каналға айналады, бұл ішкі максиллярлық артерияның фарингеалдық тармағы мен сфенопалатин ганглионынан шығатын фарингеалдық нервтің өтуіне арналған. Фарингеалдық апоневроз медиалдық пластинаның артқы жиегінің бойымен жалғасады, ал constrictor pharyngis superior оның төменгі үштен бірінен басталады. Бұл пластинаның артқы жиегінің ортасынан артқа қарай шығатын бұрыштық процесс – processus tubarius, ол Эвстахий түтігінің фарингеалдық ұшын қолдайды. Пластинаның алдыңғы жиегі лақтырықтың тік бөлігінің артқы жиегімен буынады. Көптеген жануарларда бұл жеке сүйек – птеригоидтық сүйек.

Бүйірлік птеригоидтық пластина

Сфеноидтың бүйірлік птеригоидтық пластинасы (немесе птеригоидтық өсіктің бүйірлік қанаты) кең, жұқа және сыртқа қарай иілген болып табылады. Ол сфеноидтық сүйектің төменгі жағынан басталатын, ат басындай процестің бүйірлік бөлігін құрайды және бүйірлік птеригоидтық бұлшық етінің басталу орны болып табылады. Бұл бұлшық ет жақ сүйектің бүйірге және ортаға қарай, яғни бір жақтан екінші жаққа қозғалуына мүмкіндік береді. Оның сыртқы беті инфратемпоральді ойыстың ішкі қабырғасының бір бөлігін құрайды және бүйірлік птеригоидтық бұлшық етіне бекітіледі; ал ішкі беті птеригоидтық ойыстың бір бөлігін құрайды және медиалдық птеригоидтық бұлшық етіне бекітіледі. Арғы жиегі өткір болып келеді және көбінесе птеригоспиноздық өсікке (Civinini өсігі) ие.